Το πρόβλημα της κοινωνικής επιλογής έχει απασχολήσει επί αιώνες κοινωνικούς φιλοσόφους και πολιτικούς επιστήμονες. Το θεμελιώδες ερώτημα στις ομάδες είναι πώς μπορούν οι διαφορετικές προσωπικές προτιμήσεις να συνδυαστούν και να οδηγήσουν σε μία κοινή συλλογική απόφαση.

Αυτό το πρόβλημα έχει μελετηθεί κυρίως σε ανθρώπινες ομάδες, οι οποίες έχουν αναπτύξει μια ποικιλία διαδικασιών για να ξεχωρίσουν αυτή τη μια επιλογή, από μια λίστα πιθανών επιλογών πχ κανόνας της πλειοψηφίας, επικράτηση της σχετικής πλειοψηφίας, σταθμισμένη ψήφος κ.α. Η κοινωνική επιλογή σε ομάδες ζώων όμως, είναι λιγότερο καλά μελετημένη, αν και τα παραδείγματα είναι άφθονα: μια ομάδα μπαμπουίνων πρέπει να αποφασίσει πού θα πάει μετά από μια περίοδο ανάπαυσης· μια αποικία μυρμηγκιών αν θα επιτεθεί ή όχι σε μια γειτονική αποικία.

Ένα εντυπωσιακό παράδειγμα συλλογικής λήψης απόφασης από μια ομάδα ζώων στη φύση, είναι η επιλογή μιας τοποθεσίας για μόνιμη εγκατάσταση από ένα σμήνος μελισσών που μόλις έχει σμηνουργήσει. Κατά τη διαδικασία αυτή μερικές εκατοντάδες μέλισσες συνεργάζονται για να βρουν δώδεκα ή περισσότερες πιθανές τοποθεσίες εγκατάστασης σε δέντρα και κατόπιν επιλέγουν την καλύτερη. Οι ερευνητές Thomas D. Seeley, Kevin Passino και Kirk Visscher μελέτησαν αυτή τη διαδικασία για μία δεκαετία. Η εργασία τους αποκάλυψε ένα σύνολο συμπεριφορικών μηχανισμών που επιτρέπουν στο σμήνος να λαμβάνει σταθερά εξαιρετικές συλλογικές αποφάσεις. Έχει γίνει σαφές ότι αυτή η συλλογική «νοημοσύνη» είναι προϊόν διαφωνίας και ανταγωνισμού –όχι συναίνεσης ή συμβιβασμού– μεταξύ διαφορετικών ομάδων μελισσών που εκπροσωπούν διαφορετικές επιλογές. Η εξέλιξη έχει δώσει μια ενδιαφέρουσα απάντηση στο ερώτημα πώς μια ομάδα μπορεί να λειτουργεί ως αποτελεσματική μονάδα λήψης αποφάσεων.

Μια πρωτοποριακή έρευνα

Εδώ και αιώνες οι μελισσοκόμοι γνωρίζουν ότι την άνοιξη, μια δυνατή αποικία μελισσών θα διαιρεθεί σε δύο ή και περισσότερα σμήνη. Μια φυσική διαδικασία που ονομάζεται σμηνουργία, κατά την οποία η βασίλισσα με ένα μεγάλο μέρος εργατριών μελισσών εγκαταλείπει την κυψέλη και οδεύει προς τη δημιουργία μιας νέας αποικίας, αφήνοντας πίσω της, τις υπόλοιπες εργάτριες μαζί με λίγα βασιλικά κελιά απ’ τα οποία θα προκύψει μια νέα βασίλισσα.

Οι μελισσοκόμοι γνωρίζουν επίσης ότι αφού ένα σμήνος εγκαταλείψει τη μητρική του κυψέλη, οι μέλισσες θα συγκεντρωθούν προσωρινά σε ένα κοντινό κλαδί δέντρου, απ’ όπου το σμήνος θα στείλει ανιχνεύτριες ώστε να εντοπίσουν υποψήφιες τοποθεσίες για μόνιμη εγκατάσταση (πχ μια κουφάλα ενός δέντρου).

Οι μελισσοκόμοι συνήθως μαζεύουν αυτά τα σμήνη και τα τοποθετούν σε κυψέλες, πριν αυτά προλάβουν να εγκατασταθούν σε κάποια μόνιμη φωλιά. Έτσι δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι αυτή η διαδικασία λήψης συλλογικών αποφάσεων από τις μέλισσες παρέμεινε για καιρό ένα μεγάλο μυστήριο.

Η κατάσταση αυτή άρχισε να αλλάζει τη δεκαετία του 1950 όταν ο Martin Lindauer, ένας Γερμανός ζωολόγος, δημοσίευσε τη θεμελιώδη εργασία του «Schwarmbienen auf Wohnungssuche». Ο Lindauer ήταν τότε μεταδιδακτορικός φοιτητής στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου, όπου σπούδαζε με τον διάσημο Γερμανοαυστριακό ζωολόγο, Karl von Frisch, ο οποίος λίγο καιρό πριν είχε αποκωδικοποιήσει τον χορό των μελισσών. Η θεωρία του Frisch για τον χορό, περιγράφηκε στο βιβλίο «Aus dem Leben der Bienen» το οποίο έχει μεταφραστεί στα Ελληνικά ως «Από τη ζωή των Μελισσών».

Αυτή η μέθοδος επικοινωνίας επιτρέπει στις μέλισσες να ενημερώνουν τις συντρόφισσες τους για τις τοποθεσίες των πηγών τροφής μέσω μιας συγκεκριμένης σειράς κινήσεων. Η μέλισσα υποδεικνύει την κατεύθυνση της τροφής με βάση τη γωνία των ακτίνων του ήλιου, ενώ η απόσταση δίνεται από την διάρκεια εκτέλεσης του.

Ο Lindauer ήταν δεινός παρατηρητής. Κάποια στιγμή ενώ βρισκόταν στον περιβάλλοντα χώρο του Ινστιτούτου παρατήρησε ότι σε ένα σμήνος που είχε σμηνουργήσει και βρισκόταν προσωρινά σε ένα κλαδί, κάποιες μέλισσες στην επιφάνεια του, εκτελούσαν ένα είδος χορού. Παρατήρησε επίσης ότι αυτές οι μέλισσες, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει με τον χορό που λαμβάνει χώρα εντός της κυψέλης και σκοπό έχει να υποδείξει τη θέση της τροφής, δεν έφεραν φορτία νέκταρος ή γύρης.

Μήπως αυτές οι μέλισσες υποδείκνυαν στις υπόλοιπες κάτι άλλο; Θα μπορούσαν να αναφέρουν πληροφορίες για πιθανές τοποθεσίες μόνιμης εγκατάστασης; Ο Lindauer τελικά απάντησε σε αυτή την ερώτηση παρατηρώντας υπομονετικά πάρα πολλά σμήνη. Κάθε φορά που έβλεπε μια νέα μέλισσα να χορεύει σημείωνε την τοποθεσία που ήταν κωδικοποιημένη στον χορό της και στη συνέχεια την χρωμάτιζε για να αποφύγει την επανειλημμένη καταγραφή των πληροφοριών του χορού της.

Αυτή η επίπονη εργασία απέφερε αρκετές αξιόλογες ανακαλύψεις. Η πρώτη ήταν ότι κατά τη διάρκεια της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, μόνο μερικές εκατοντάδες από τις χιλιάδες μέλισσες σε ένα σμήνος είχαν ενεργητικό ρόλο – πετούσαν προς και από το σμήνος, πιθανώς βρίσκοντας και επιθεωρώντας υποψήφιες τοποθεσίες φωλιών και μετά εκτελούσαν χορούς.

Οι περισσότερες μέλισσες παρέμεναν ήρεμες στο σμάρι πιθανότατα για να διατηρήσουν την ενεργειακή παροχή του σμήνους, μέχρι να ληφθεί μια απόφαση και να έρθει η ώρα να πετάξουν στην επιλεγμένη τοποθεσία.

Ένα δεύτερο περίεργο εύρημα ήταν ότι, στην αρχή, οι χοροί των μελισσών έδειχναν διάφορες τοποθεσίες γύρω από το σμήνος, αλλά ώρα με την ώρα ο αριθμός των τοποθεσιών που προτείνονταν από τους χορούς, μειώνονταν έως ότου έμενε μόνο μόνο μία. Ο Lindauer διαπίστωσε επίσης ότι λίγο αφότου οι χοροί των μελισσών είχαν επικεντρωθεί σε μια τοποθεσία, ολόκληρο το σμήνος των μελισσών απογειωνόταν ξαφνικά και πετούσε προς αυτή την τοποθεσία.

Μερικές φορές κατάφερνε να τρέξει μαζί με το σμήνος, ακολουθώντας το και έτσι μάθαινε την τελική θέση εγκατάστασης. Δεν υπήρχε αμφιβολία πλέον ότι οι μέλισσες που χόρευαν ανέφεραν πιθανές τοποθεσίες εγκατάστασης και ότι διεξήγαγαν ένα είδος «δημοψηφίσματος» αν και το πώς ακριβώς λειτουργούσε η διαδικασία παρέμενε ακόμα άγνωστο.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1990 οι επιστήμονες αποφάσισαν να ερευνήσουν βαθύτερα αυτό το ενδιαφέρον παράδειγμα ζωικής δημοκρατίας. Στα χρόνια που μεσολάβησαν αρκετοί ερευνητές είχαν μελετήσει τις προτιμήσεις των μελισσών σχετικά με την ιδανική φωλιά και είχαν καταλήξει ότι αυτή είναι κοιλότητες χωρητικότητας 30-40 λίτρων (οι ανιχνεύτριες περπατούν τον χώρο από άκρη σε άκρη για να τον μετρήσουν), με νότιο προσανατολισμό και οπή εισόδου 15 με 30 τετραγωνικά εκατοστά, ενώ προτιμούνταν αυτές που βρίσκονταν από 1 έως 5 μέτρα πάνω από το έδαφος.

Αλλά κανείς δεν είχε καταλάβει πως ακριβώς παίρνονταν οι αποφάσεις έγκρισης ή απόρριψης των υποψήφιων τοποθεσιών, μέχρι την τελική συλλογική απόφαση. Το πρώτο βήμα για τους επιστήμονες ήταν να επαναλάβουν τις παρατηρήσεις του Lindauer χρησιμοποιώντας σύγχρονο εξοπλισμό ώστε να έχουν πιο ολοκληρωμένη εικόνα, σε σχέση με αυτή του 1950.

Δούλεψαν με μικρά σμήνη, περίπου 4.000 μελισσών, στα οποία όλες οι μέλισσες έφεραν ξεχωριστή σήμανση για αναγνώριση ώστε να μπορεί να αποδοθεί κάθε χορός, σε συγκεκριμένη μέλισσα και έτσι να εξακριβωθεί η συμβολή της στη λήψη των αποφάσεων ενός σμήνους.

Σε ένα σμήνος που μελετήθηκε, βρέθηκε ότι ολόκληρη η διαδικασία λήψης αποφάσεων απαιτούσε περίπου 16 ώρες χορευτικής δραστηριότητας για τρεις συνολικά ημέρες. Κατά τη διάρκεια του πρώτου μισού της διαδικασίας, οι ανιχνεύτριες ανέφεραν 11 υποψήφιες τοποθεσίες εγκατάστασης που εξέτασαν και πληρούσαν τα κριτήριά τους. Μέχρι εκείνη τη στιγμή κανένας χορός δεν φαινόταν να ξεχωρίζει. Νέες ανιχνεύτριες πραγματοποιούσαν πτήσεις προς τις τοποθεσίες αυτές, ώστε να τις επιθεωρήσουν κι αυτές και επιστρέφοντας εκτελούσαν τον χορό, εφόσον έκριναν ότι όντως πληρούσε τις προϋποθέσεις.

Κατά το δεύτερο μισό μια τοποθεσία άρχισε σταδιακά να προτείνεται από όλο και περισσότερες ανιχνεύτριες, ώσπου τελικά επιλέγονταν. Αυτό που βρέθηκε ήταν ότι όταν ο αριθμός των μελισσών που επισκέπτονται μια υποψήφια περιοχή ξεπεράσει ένα κρίσιμο στάδιο, τότε ο χορός που υποδεικνύει αυτή την περιοχή κυριαρχεί και η περιοχή επιλέγεται ως η οριστική θέση εγκατάστασης της νέας αποικίας.

Το άρθρο συνεχίζεται…

Πηγή: American Scientist

Η πρόσφατη φωτιά στην Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου έσβησε γρήγορα, όμως φαίνεται ότι οι συνέπειες για τη μελισσοκομία – και συγκεκριμένα για το πειραματικό μελισσοκομείο του Ινστιτούτου Μεσογειακών και Δασικών Οικοσυστημάτων (ΙΜΔΟ) του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ – είναι σοβαρές και ανησυχητικές.

Η Δρ. Σοφία Γούναρη, ερευνήτρια του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, έκανε δημόσιες παρεμβάσεις καταγγέλλοντας τον τρόπο με τον οποίο η Πυροσβεστική και το ΕΚΠΑ χειρίζονται το ζήτημα. Σύμφωνα με την κ. Γούναρη λιοπόν το μελισσοκομείο του ΙΜΔΟ στην Πανεπιστημιούπολη είναι νόμιμα εγκατεστημένο βάσει Μνημονίου Συνεργασίας μεταξύ ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ και ΕΚΠΑ. Διαθέτει παροχή νερού, περιμετρικά μπεκ πυρόσβεσης και καθαρισμένη βλάστηση. Δεν υπήρχαν καπνιστήρια ή εύφλεκτα υλικά, ούτε κινδύνεψαν τα μελίσσια, αφού η φωτιά δεν έφτασε σε αυτό το σημείο.

Ωστόσο, μετά από πολύωρη ανάκριση, η Πυροσβεστική ανακοίνωσε ότι η φωτιά προήλθε από μελισσοκομείο, επιβάλλοντας διοικητικά πρόστιμα σε δύο μελισσοκόμους και στο ΕΚΠΑ – όχι για χρήση καπνιστηριού, αλλά για ζητήματα σήμανσης και αποψίλωσης της βλάστησης γύρω από τα μελίσσια (5 μέτρα).

Η ερευνήτρια θέτει εύλογα ερωτήματα: Αν υπήρχε πραγματική υπαιτιότητα, γιατί δεν ασκήθηκαν ποινικές διώξεις; Πώς γίνεται να «καταδικάζονται» μελισσοκόμοι με πρόστιμα για αμφιλεγόμενες παραβάσεις, τη στιγμή που η δασική νομοθεσία έρχεται σε αντίθεση με τις απαιτήσεις της Πυροσβεστικής;

Mετά τη φωτιά, η υπόθεση κλιμακώθηκε. Στις 12 Αυγούστου, το ΕΚΠΑ απέστειλε εξώδικο προς τον ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ ζητώντας την απομάκρυνση του μελισσοκομείου – χωρίς σαφή αιτιολόγηση. Λίγες μέρες αργότερα, ο «υπεύθυνος ασφαλείας» του ΕΚΠΑ απαγόρευσε στην Δρ. Γούναρη την πρόσβαση στο μελισσοκομείο, παρότι είναι υπεύθυνη για τη φροντίδα των μελισσιών. Μάλιστα, καταγγέλλεται ότι κόβεται συστηματικά η παροχή νερού στις μέλισσες.

Πρόκειται για 19 μελίσσια που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για ερευνητικούς σκοπούς. Όπως τονίζει η ερευνήτρια, η απαγόρευση πρόσβασης ισοδυναμεί με «αργό και βασανιστικό θάνατο» για τις μέλισσες.

Ένας «κατασκευασμένος ένοχος»;

Η υπόθεση αυτή φωτίζει ένα ευρύτερο ζήτημα: τη στοχοποίηση της μελισσοκομίας ως «αιτίας» πυρκαγιών. Παρότι δεν αποδόθηκε καμία κατηγορία σε συγκεκριμένο πρόσωπο για εμπρησμό, ο δημόσιος διάλογος και η εικόνα που δημιουργήθηκε στα ΜΜΕ παρουσιάζουν τον μελισσοκόμο και τη μέλισσα ως βασικούς υπεύθυνους.

Όπως σχολιάζει η Δρ. Γούναρη: «Ο άνθρωπος θέλει να τρώει μέλι, αλλά δεν θέλει τις μέλισσες· θέλει πρασινάδα, αλλά χωρίς γύρη και ζουζούνια. Θέλει προϊόντα, αλλά όχι τις διαδικασίες που τα παράγουν.»

Τι μέλλει γενέσθαι;

Η ερευνήτρια δηλώνει αποφασισμένη να συνεχίσει τον αγώνα για την υπεράσπιση του μελισσοκομείου και της επιστημονικής έρευνας στη μελισσοκομία. Παράλληλα, απευθύνει κάλεσμα σε μελισσοκόμους, συλλογικότητες, φοιτητικούς συλλόγους, περιβαλλοντικούς φορείς και πολίτες να ενημερωθούν και να αντιδράσουν.

Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: Θα αφήσουμε τις μέλισσες – και μαζί την έρευνα που τις στηρίζει – να γίνουν τα εξιλαστήρια θύματα;

Ο Frank R. Stockton (1834–1902), ένας από τους πιο ευρηματικούς Αμερικανούς παραμυθάδες του 19ου αιώνα, μας χάρισε το 1887 τον «Άρχοντα των Μελισσών», στα αγγλικά «The Bee-Man of Orn», μια ιστορία που, πίσω από την απλή και παραμυθένια της επιφάνεια, κρύβει ένα βαθύ φιλοσοφικό περιεχόμενο.

Μια αναζήτηση χωρίς χάρτη

Στην καρδιά του μύθου βρίσκεται ένας μελισσάνθρωπος, ένας γέροντας που ζει μακριά από τον κόσμο, συντροφιά μόνο με τις μέλισσες του. Η ήσυχη ζωή του ανατρέπεται όταν ένας μαθητευόμενος μάγος του αποκαλύπτει πως ίσως να μην είναι αυτό που φαίνεται – ίσως κάποτε να υπήρξε κάτι εντελώς διαφορετικό. Ξεκινά τότε ένα ταξίδι αυτογνωσίας μέσα από συναντήσεις, προκλήσεις και ηθικά διλήμματα. Δεν πρόκειται για περιπέτεια με δράκους και σπαθιά (αν και υπάρχουν κι αυτά), αλλά για μια πορεία αναζήτησης του αληθινού εαυτού, μια πορεία που θυμίζει τον Ομηρικό Οδυσσέα: ένας ήρωας που επιστρέφει όχι απλώς στο σπίτι του, αλλά σε αυτό που είναι βαθιά μέσα του.

Χωρίς να αποκαλύπτουμε την εξέλιξη, η ιστορία δεν επικεντρώνεται στο «πού θα φτάσει» ο ήρωας, αλλά στο τι θα καταλάβει για τον εαυτό του καθώς ακολουθεί αυτήν την αόρατη πυξίδα.

Η εσωτερική φωνή του Σωκράτη στο παιδικό παραμύθι

Ο Stockton εμπνεύστηκε από την ιδέα του «δαιμονίου» του Σωκράτη – εκείνη την εσωτερική φωνή που δεν λέει τι να κάνουμε, αλλά τι να αποφύγουμε, φωτίζοντας τον σωστό δρόμο. Ο γέροντας του παραμυθιού ακούει, χωρίς να το ξέρει, τη δική του εσωτερική φωνή. Κάθε βήμα του ταξιδιού του είναι μια μικρή δοκιμασία: ποιοι δρόμοι τον ελκύουν, ποιοι τον απωθούν και, τελικά, τι του δείχνει η καρδιά του όταν πρέπει να διαλέξει.

Εδώ βρίσκεται το φιλοσοφικό βάθος του έργου: δεν μας λέει τι είναι καλό ή κακό· μας καλεί να το ανακαλύψουμε μέσα μας. Το παραμύθι δεν δίνει έτοιμα μαθήματα ηθικής. Αντίθετα, όπως και η σωκρατική μέθοδος, θέτει ερωτήματα και αφήνει τον αναγνώστη –είτε παιδί είτε ενήλικα– να βρει τις δικές του απαντήσεις.

Ένας Οδυσσέας της ψυχής

Η περιπλάνηση του ήρωα θυμίζει το ταξίδι του Οδυσσέα. Δεν είναι μια ευθεία πορεία, αλλά μια διαδρομή γεμάτη στροφές και δοκιμασίες, όπου κάθε σταθμός αποκαλύπτει κάτι κρυμμένο μέσα του. Αν στον Όμηρο ο Οδυσσέας γυρίζει στην Ιθάκη για να ξαναβρεί το σπίτι του, στον Stockton ο ήρωας γυρίζει στον εαυτό του.

Το παραμύθι λειτουργεί ως συμβολικός οδηγός: το παιδί που το διαβάζει καλείται να κάνει το ίδιο νοητό ταξίδι. Να ρωτήσει: ποιος είμαι; τι με καθοδηγεί; Και ίσως, μέσα από την αναζήτηση του γέρου μελισσάνθρωπου, να ανακαλύψει το δικό του «εσωτερικό δαιμόνιο».

Στην εποχή μας, όπου η ταυτότητα συχνά ορίζεται από εξωτερικές εικόνες και γρήγορες ταμπέλες, ο «Άρχοντας των Μελισσών» θυμίζει ότι ο αληθινός μας εαυτός δεν βρίσκεται ούτε στην κοινωνική θέση ούτε στις επιφανειακές μας συνήθειες, αλλά σε εκείνη την αθόρυβη φωνή που ψιθυρίζει μέσα μας.

Δεν είναι τυχαίο που το παραμύθι εξακολουθεί να εκδίδεται και να εικονογραφείται ξανά και ξανά, με μεγάλα ονόματα όπως ο Maurice Sendak και ο P. J. Lynch. Η διαχρονικότητά του έγκειται ακριβώς στο ότι δεν είναι μόνο για παιδιά· είναι μια φιλοσοφική άσκηση ενδοσκόπησης σε μορφή μύθου.

Ως οικολόγος και εντομολόγος, η κινητήριος δύναμη πίσω από τις επαγγελματικές μου επιλογές είναι η διατήρηση των εντόμων και της βιοποικιλότητας, αλλά συχνά νιώθω ότι όσοι καλούν σε δράση για να «Σώσουμε τις μέλισσες!» χάνουν την ουσία. Θα ήθελα να αποσαφηνίσω κάποια πράγματα που φαίνεται να λείπουν από τη συζήτηση μέχρι τώρα, ιδιαίτερα όσον αφορά τους επικονιαστές και τα φυτοφάρμακα.

Οι μέλισσες είναι οι μοναδικοί επικονιαστές

Μεγάλο μέρος της τρέχουσας συζήτησης για τους επικονιαστές έχει επικεντρωθεί στις μέλισσες — και ιδιαίτερα στις μελιτοφόρες μέλισσες (Apis mellifera). Ωστόσο, οι μελιτοφόρες μέλισσες είναι μόνο ένα είδος από τα περισσότερα από 100.000 είδη ασπόνδυλων που επικονιάζουν φυτά. Αυτά περιλαμβάνουν μια ευρεία γκάμα ταξινομικών ομάδων και βιολογικών κύκλων, από σκαθάρια μέχρι μύγες και σκώρους. Επιπλέον, υπάρχουν πάνω από 1.000 είδη σπονδυλωτών επικονιαστών, όπως πουλιά και νυχτερίδες. Οι μελιτοφόρες μέλισσες είναι μοναδικές καθώς εκτρέφονται. Οι περισσότεροι άλλοι επικονιαστές είναι άγριοι πληθυσμοί. Αυτό που έχουν όλοι κοινό είναι ο ρόλος τους στην αναπαραγωγή των φυτών: η μεταφορά γύρης στις ωοθήκες των λουλουδιών για γονιμοποίηση. Δεν απαιτούν όλα τα φυτά επικονίαση, αλλά εκτιμάται ότι τα τρία τέταρτα της παγκόσμιας τροφικής προμήθειας εξαρτώνται από αυτήν. Επομένως, αν θέλουμε να σώσουμε τους επικονιαστές για να προστατεύσουμε την παγκόσμια τροφική προμήθεια, πρέπει να μελετήσουμε και να κατανοήσουμε τη συνεισφορά όλων των επικονιαστών, όχι μόνο των μελιτοφόρων μελισσών.

Η διαταραχή κατάρρευσης αποικιών (CCD) επηρεάζει όλους τους επικονιαστές

Η διαταραχή κατάρρευσης αποικιών —όταν η πλειονότητα των εργατριών μελισσών εξαφανίζεται — αναφέρεται μόνο σε ένα στενά καθορισμένο σύνολο συμπτωμάτων. Αυτά τα συμπτώματα έχουν παρατηρηθεί μέχρι στιγμής μόνο σε αποικίες μελιτοφόρων μελισσών. Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι και οι άγριοι επικονιαστές, όπως οι βομβίνοι (Bombus spp.), μειώνονται, αλλά δεν γνωρίζουμε την κατάσταση του πληθυσμού για περισσότερο από το μισό των γνωστών άγριων επικονιαστών. Δυστυχώς, η εστίαση στη διαταραχή κατάρρευσης αποικιών, ενώ έχει βελτιώσει σημαντικά τις γνώσεις μας για την υγεία των μελιτοφόρων μελισσών, έχει αποσπάσει πόρους που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την ευρύτερη κατανόηση των επικονιαστών. Οι περισσότερες άλλες μέλισσες είναι μοναχικές, δηλαδή δεν ζουν κοινωνικά σε κυψέλες. Δεν είναι σαφές πώς οι γνώσεις από την έρευνα για τη διαταραχή κατάρρευσης αποικιών θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στους βιολογικούς κύκλους των μοναχικών μελισσών ή των μη μελισσοειδών επικονιαστών.

Τα νεονικοτινοειδή είναι η αιτία της διαταραχής κατάρρευσης αποικιών

Τα νεονικοτινοειδή αποτελούν έναν μόνο παράγοντα της διαταραχής κατάρρευσης αποικιών. Τα νεονικοτινοειδή είναι μια κατηγορία εντομοκτόνων, συγγενικών με τη νικοτίνη, που είναι πολύ διαδεδομένα στη γεωργία και σε οικιακούς κήπους. Αποκλείουν μια νευρική οδό που βρίσκεται κυρίως στα έντομα, προκαλώντας παράλυση και θάνατο. Αρχικά, τα νεονικοτινοειδή προωθήθηκαν για τον μειωμένο κίνδυνο που παρουσιάζουν για τα ωφέλιμα έντομα και άλλους μη στοχευμένους οργανισμούς λόγω της επιλεκτικότητάς τους. Ωστόσο, πλέον, ένα μεγάλο σύνολο ερευνών υποδηλώνει ότι τα νεονικοτινοειδή είναι τοξικά για τις μέλισσες και πιθανώς αποτελούν αιτιολογικό παράγοντα στη διαταραχή κατάρρευσης αποικιών.

Υπήρξαν αρκετά περιστατικά όπου ψεκασμοί με νεονικοτινοειδή προκάλεσαν μαζικούς θανάτους μελισσών τα τελευταία χρόνια. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτά τα περιστατικά ήταν αποτέλεσμα λανθασμένης εφαρμογής ή διασποράς ψεκασμού, και όχι τακτικής έκθεσης. Είναι παράνομο να μην ακολουθούνται οι οδηγίες εφαρμογής που αναγράφονται στην ετικέτα ενός φυτοφαρμάκου, οι οποίες ορίζουν ότι τα νεονικοτινοειδή δεν πρέπει να εφαρμόζονται σε φυτά όταν τα λουλούδια είναι ανθισμένα ή όταν οι μέλισσες μπορεί να συλλέγουν τροφή.

Στην πραγματικότητα, λόγω της δημόσιας κατακραυγής, ο Οργανισμός Προστασίας του Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA) έχει αναθεωρήσει τις ετικέτες για να κάνει τις οδηγίες για την ασφάλεια των μελισσών πιο σαφείς και έχει δημιουργήσει μια πύλη για την αναφορά θανάτων μελισσών. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα νεονικοτινοειδή δεν έχουν αρνητικές επιπτώσεις στους επικονιαστές ούτε ότι δεν έχουν συνδεθεί με τη διαταραχή κατάρρευσης αποικιών, αλλά υπάρχουν πολλοί άλλοι παράγοντες που θεωρείται ότι συμβάλλουν στη μείωση των μελιτοφόρων μελισσών, τους οποίους η απαγόρευση των νεονικοτινοειδών δεν θα επιλύσει. Αυτοί περιλαμβάνουν παθογόνα, ακραίες καιρικές συνθήκες το χειμώνα, ασθένειες και την ποιότητα της διατροφής. Η επόμενη ανάρτησή μου θα επικεντρωθεί στις ρυθμιστικές προκλήσεις για την αντιμετώπιση των ανησυχιών των περιβαλλοντικών ομάδων υπεράσπισης σχετικά με τον ρόλο των νεονικοτινοειδών και άλλων φυτοφαρμάκων στους επικονιαστές.

Τα νεονικοτινοειδή είναι τα μοναδικά φυτοφάρμακα που βλάπτουν τους επικονιαστές

Ο ορισμός του όρου «φυτοφάρμακο» είναι τόσο ευρύς που σχεδόν χάνει το νόημά του. Τα νεονικοτινοειδή είναι μόνο μία κατηγορία εντομοκτόνων. Υπάρχουν επίσης ζιζανιοκτόνα, μυκητοκτόνα, ακαρεοκτόνα, τρωκτικοκτόνα και άλλα. Ακόμη και το αντιβακτηριακό σαπούνι ή τα αντιβιοτικά μπορούν να θεωρηθούν φυτοφάρμακα. Ζωντανοί οργανισμοί μπορούν επίσης να είναι φυτοφάρμακα, όπως οι ψεκασμοί με Bt (Bacillus thuringiensis), που εγκρίνονται ως μορφή βιολογικού ελέγχου παρασίτων.

Επομένως, είναι σημαντικό να είμαστε συγκεκριμένοι όταν μελετάμε και συζητάμε για τα φυτοφάρμακα, λόγω της μεγάλης ποικιλίας χημικών ουσιών και οργανισμών που μπορεί να αναφέρονται. Ωστόσο, η υφιστάμενη ποικιλομορφία φυτοφαρμάκων και επικονιαστών δεν αντικατοπτρίζεται στην κατεύθυνση που λαμβάνει η σχετική ερευνητική δραστηριότητα. Τα νεονικοτινοειδή και οι επιπτώσεις τους στις μελιτοφόρες μέλισσες έχουν λάβει το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας και της δημόσιας συζήτησης.

Ωστόσο, γίνεται σημαντική δουλειά και σε άλλες χημικές ουσίες και ταξινομικές ομάδες. Για παράδειγμα, ένα πρόσφατο πείραμα από την Olivia Bernauer και τους συνεργάτες της διαπίστωσε ότι η έκθεση ενός ιθαγενούς βομβίνου (Bombus impatiens) σε ένα κοινό μυκητοκτόνο, οδήγησε σε αποικίες με λιγότερες εργάτριες, μικρότερες βασίλισσες και συνολικά χαμηλότερη βιομάζα. Αυτό το αποτέλεσμα είναι εκπληκτικό εν μέρει επειδή τα μυκητοκτόνα θεωρούνταν γενικά ασφαλή για τις μέλισσες. Χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να κατανοήσουμε πώς τα φυτοφάρμακα, με την ευρεία τους έννοια, επηρεάζουν τους επικονιαστές, επίσης με την ευρεία τους έννοια — όχι μόνο τις μέλισσες.

Το να βρούμε πώς να “σώσουμε τις μέλισσες” είναι εύκολο.

Οι επικονιαστές έχουν ποικίλους βιότοπους και συμπεριφορές αναζήτησης τροφής, ενώ οι κοινωνικές δομές και οι στρατηγικές διαχείμασης ορισμένων επικονιαστών είναι πολύπλοκες. Αυτό καθιστά την αυστηρή έρευνα για τις επιπτώσεις των φυτοφαρμάκων στους επικονιαστές δύσκολο να αποκωδικοποιηθεί. Δεν υπάρχει τέλεια μέθοδος: Οι εργαστηριακές δοκιμές μπορούν να εξετάσουν την οξεία τοξικότητα, αλλά μπορεί να μην χρησιμοποιούν ρεαλιστικές δόσεις ή οδούς έκθεσης, ενώ τα πειράματα στο πεδίο μπορούν να εξετάσουν εποχιακά ή πολυετή μοτίβα, αλλά ίσως να μην μπορούν να λάβουν υπόψη άλλες πηγές διακύμανσης.

Αυτή η πρόκληση αποτυπώνεται σε ένα πείραμα από τον John Losey και τους συνεργάτες του, το οποίο διαπίστωσε επιβλαβείς επιπτώσεις του εντομοκτόνου καλαμποκιού Bt στις πεταλούδες μονάρχες. Τα ευρήματα της αμφιλεγόμενης αυτής μελέτης απορρίφθηκαν λίγα χρόνια αργότερα, σε μεγάλο βαθμό επειδή η προσέγγιση στο εργαστηριακό περιβάλλον δεν αντιστοιχούσε στις πραγματικές συμπεριφορές και τις πιθανές οδούς έκθεσης των προνυμφών των μονάρχων.

Οι κατάλληλες δόσεις και οι οδοί έκθεσης είναι κρίσιμες για καλά σχεδιασμένα πειράματα σχετικά με τα φυτοφάρμακα και τους επικονιαστές. Εξίσου σημαντικό είναι να μην συγχέεται η συσχέτιση με την αιτιότητα στις παρατηρησιακές μελέτες. Μια μελέτη του 2014 από τον Caspar Hallman και τους συνεργάτες του, που εξέτασε την επίδραση της χρήσης νεονικοτινοειδών στις κοινότητες πουλιών σε αγροτικές εκτάσεις, διαπίστωσε ότι περιοχές με περισσότερα νεονικοτινοειδή στα επιφανειακά νερά είχαν λιγότερα πουλιά. Το εύρημα αυτό αναφέρθηκε ευρέως σαν να έδειχνε ότι το φυτοφάρμακο σκότωνε τα πουλιά μέσω άμεσης έκθεσης. Αντιθέτως, το συσχετιστικό αποτέλεσμα, που βασίστηκε σε δύο ξεχωριστά σύνολα δεδομένων, είναι πολύ πιο πιθανό να οφείλεται σε αλλαγές στην τροφική αλυσίδα: Η αυξημένη εφαρμογή εντομοκτόνων οδηγεί σε λιγότερα φυτοφάγα έντομα, που αποτελούν την τροφή των πουλιών. Παρ’ όλα αυτά, οποιαδήποτε εξήγηση παραμένει εικασία χωρίς έρευνα για τους υποκείμενους μηχανισμούς.

Η επιστήμη θα «σώσει τις μέλισσες»

Οι επικονιαστές, τόσο οι άγριοι όσο και οι εκτρεφόμενοι, βρίσκονται αναμφισβήτητα σε κρίση και αντιμετωπίζουν μεγάλες αλλαγές στο κλίμα, τη χρήση γης και τις πολιτικές παγκοσμίως, που πιθανότατα θα τους επηρεάσουν. Η αυστηρή έρευνα στο πεδίο και το εργαστήριο για τους επικονιαστές είναι σίγουρα ένα κρίσιμο εργαλείο για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων — αλλά δεν θα πρέπει να είναι το μόνο.

Οι επικονιαστές χρειάζονται κάθε δυνατή βοήθεια, επομένως η επιστημονική κοινότητα θα πρέπει να αγκαλιάσει συνεργασίες με στοχαστές και οραματιστές από τις κοινωνικές επιστήμες, τις ανθρωπιστικές σπουδές και τις τέχνες, για να φανταστούν και στη συνέχεια να δημιουργήσουν διαφορετικά μέλλοντα για τις μέλισσες και για εμάς. Για παράδειγμα, η Heather Swan, ποιήτρια και μελετήτρια λογοτεχνικών σπουδών, έχει διερευνήσει πώς τα πολύπλοκα συναισθήματα επηρεάζουν τις μελιτοφόρες μέλισσες και τους ανθρώπους που τις φροντίζουν.

Αντίστοιχα, ο Sainath Suryanarayanan, εντομολόγος με κλασική εκπαίδευση, που πλέον συνεργάζεται με κοινωνιολόγους, έχει θέσει υπό αμφισβήτηση το πώς οι δομές εξουσίας που σχετίζονται με την κατοχή και άσκηση της επιστημονικής γνώσης επηρεάζουν τα αποτελέσματα των πολιτικών για τα φυτοφάρμακα και τους επικονιαστές. Η επιτυχής προστασία των επικονιαστών μπορεί να περιλαμβάνει την εξέταση ιδεών όπως αυτές, που μπορεί να φαίνονται περιφερειακές σε σχέση με το απλοϊκό σύνθημα «σώστε τις μέλισσες».

Για όσους ενδιαφέρονται για τη διατήρηση των επικονιαστών, το «Σώστε τις μέλισσες!» δεν μπορεί να είναι το μοναδικό μήνυμα, επειδή πλέον συνδέεται άρρηκτα με τις μελιτοφόρες μέλισσες και τη διαταραχή κατάρρευσης αποικιών. Νοιάζομαι βαθιά για αυτά τα ζητήματα, αλλά η πρόταση λύσεων που επικεντρώνονται στη μείωση των μελιτοφόρων μελισσών, κάτι που δεν ισχύει, αγνοεί τις ανάγκες και τους βιολογικούς κύκλους της πλειοψηφίας των άγριων επικονιαστών. Επειδή η δημόσια κατακραυγή διαμορφώνει τη χρηματοδότηση της επιστήμης και τις πολιτικές, καταλήγουμε με σημαντικά κενά στη επιστημονική μας γνώση που θα μπορούσαν να ενημερώσουν καλύτερα την προστασία των επικονιαστών, με την ευρεία έννοια. Η προσοχή μπορεί να είναι τώρα στα νεονικοτινοειδή και τις μελιτοφόρες μέλισσες, αλλά μια ευρύτερη ερευνητική ατζέντα θα μπορούσε να βοηθήσει στην κατανόηση του πώς να διατηρήσουμε μια ποικιλόμορφη και υγιή κοινότητα επικονιαστών. Θέλω να σώσω τις μέλισσες αλλά και όλους τους άλλους επικονιαστές επίσης.

Δρ. Κέιτλιν Στακ Ουίτνι (Kaitlin Stack Whitney)

Η Κέιτλιν Στακ Ουίτνι είναι επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Σπουδών Επιστήμης και Τεχνολογίας της Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών του Rochester Institute of Technology (RIT).

Η κανελάδα είναι ένα υπέροχο παραδοσιακό ρόφημα με άρωμα κανέλας από την Κρήτη το οποίο παραδοσιακά, τουλάχιστον στην κοιλάδα της Μεσαράς, σερβίρεται με χιόνι από τον Ψηλορείτη. Σ’ αυτή την εκδοχή αντικαθιστούμε τη ζάχαρη με μέλι δημιουργώντας μια πιο υγιεινή και φυσική εναλλακτική.

 

Χρόνος Εκτέλεσης 40′ Λεπτά

Μερίδες 20-25 ποτήρια

Δυσκολία Εύκολο

Υλικά:
1 1/2 λίτρο νερό
500γρ. μέλι 
8 ξυλαράκια κανέλας (καλής ποιότητας όχι κασσία)

Εκτέλεση:
1. Βάζουμε το νερό με τα ξυλαράκια κανέλας σε μια κατσαρόλα και τα βράζουμε για μισή ώρα σε δυνατή φωτιά. .
2. Με μια τρυπητή κουτάλα αφαιρούμε τον αφρό που θα σχηματιστεί στην επιφάνεια..
3. Αφού βράσει το μείγμα για περίπου μισή ώρα και γίνει ένα δεμένο σιρόπι, το κατεβάζουμε από τη φωτιά και το σουρώνουμε, όσο είναι ζεστό, γιατί μετά θα γίνει παχύρρευστο.
4. Αφήνουμε να κρυώσει ελαφρώς και προσθέτουμε το μέλι ανακατεύοντας. Δεν το βράζουμε ώστε να μη χάσει τα θρεπτικά του συστατικά.
5. Το βάζουμε σε γυάλινο μπουκάλι και το τοποθετούμε στο ψυγείο. 
6. Σερβίρουμε με τριμμένο πάγο.

Η παραδοσιακή κανελάδα φτιάχνεται με σιρόπι από κανέλα, ζάχαρη και νερό. Εμείς αντικαθιστούμε τη ζάχαρη με μέλι ως μια πιο υγιεινή εναλλακτική. Επειδή το μέλι είναι πιο γλυκό από τη ζάχαρη, χρειάζεται λιγότερη ποσότητα. Θα πρέπει να λάβετε υπόψη ότι το μέλι προσδίδει και μια ιδιαίτερη γεύση δοκιμάστε διάφορες ποικιλίες μελιού και σε διαφορετικές δοσολογίες, μέχρι να πετύχετε το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Ευεργετικές ιδιότητες της κανελάδας με μέλι:
Η κανελάδα, ειδικά με μέλι, δεν είναι απλώς νόστιμη – έχει και πολλά οφέλη καθώς η κανέλα περιέχει πολυφαινόλες που καταπολεμούν τις ελεύθερες ρίζες, βοηθά στον έλεγχο των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα, βοηθά σε περιπτώσεις πόνου και φλεγμονής, καταπραΰνει το στομάχι και βοηθά στην πέψη, ενώ το μέλι δρα ενάντια σε παθογόνα βακτήρια, ενισχύει το ανοσοποιητικό χάρη στα ένζυμα και τα αντιοξειδωτικά του, καταπραΰνει το λαιμό ενώ παρέχει άμεσα διαθέσιμους υδατάνθρακες.

Το χειμώνα μπορεί να σερβιριστεί επίσης ως ζεστό ρόφημα με λίγο κονιάκ ή ρακή.

* Το Ορεινό Μέλι συνιστά να μη μαγειρεύετε θερμαίνοντας το μέλι σε θερμοκρασίες μεγαλύτερες των 45-50 °C γιατί έτσι χάνονται όλα του τα θρεπτικά συστατικά. *

Εντομολόγοι ανακάλυψαν 71 νέα είδη ιθαγενών μελισσών στην Αυστραλία, τα οποία ανήκουν στο σπάνιο υπογένος Austrochile (γένος Megachile). Αυτές οι μέλισσες κατασκευάζουν κελιά από ρητίνη, τα οποία προσκολλώνται μεμονωμένα σε κλαδιά ή σε συστάδες στον φλοιό δέντρων.

Οι ερευνητές πρότειναν το όνομα «Μέλισσες ρητίνης» (resin pot bees) ως κοινό όνομα για τις μέλισσες αυτού του υπογένους. Οι μέλισσες αυτές είναι μοναδικές στην Αυστραλία και απαντώνται σε κάθε πολιτεία, εκτός από την Τασμανία.

«Αυτό το σπάνιο υπογένος μελισσών θεωρούνταν προηγουμένως ότι περιλάμβανε επτά είδη, ενώ το 1992 προστέθηκαν ακόμη 18», δήλωσε ο Δρ. Remko Leijs, ερευνητής στο Μουσείο της Νότιας Αυστραλίας. «Με τα χρόνια, ανακαλύψαμε επιπλέον 23 είδη κατά τη διάρκεια αποστολών συλλογής στο πεδίο».

Οι μέλισσες του γένους Megachile συχνά αποκαλούνται φυλλοκόπτριες μέλισσες. Η ετυμολογία του γένους Megachile, μεταφράζεται προχείρως από το αρχαίο ελληνικό (μέγας (μεγάλος) + χείλος)· τα “μεγάλα χείλη” τους και οι ισχυροί σιαγόνες είναι κατάλληλοι για τη συλλογή των υλικών κατασκευής της φωλιάς.

«Υπολογίζεται ότι περίπου το ένα τρίτο των ειδών μελισσών παραμένει άγνωστο στην επιστήμη, και η έλλειψη χρηματοδότησης για ταξινομική έρευνα δυσχεραίνει την αξιολόγηση της κατάστασης διατήρησής τους και τη λήψη μέτρων για την προστασία των ιθαγενών μελισσών», πρόσθεσε η Δρ. Katja Hogendoorn, ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο της Αδελαΐδας. «Παρά τη σημασία τους για το περιβάλλον και την οικονομία ως επικονιαστές ιθαγενών φυτών και καλλιεργειών, η πανίδα των μελισσών της Αυστραλίας παραμένει ελάχιστα γνωστή».

Η ανακάλυψη της ομάδας αυτής αυξάνει τον αριθμό των γνωστών ειδών μελισσών ρητίνης σε 78.

Βιβλιογραφία: The Australian Resin Pot Bees, Megachile (Austrochile) (Hymenoptera: Megachilidae), with descriptions of 71 new species

Το θαλάσσιο ερύγγιο (Eryngium maritimum) είναι ένα ακανθώδες, πολυετές φυτό, με έντονο μελισσοκομικό ενδιαφέρον, που συναντάται κυρίως σε αμμώδεις παραλίες και αμμοθίνες της Μεσογείου.

 

Είναι γνωστό σε πολλές περιοχές και ως «γαλανόχορτο», «θάλασσιος ελαιόπρινος», «ηρύγγιον το παράλιον», «κροκοδείλεον», «ερύγγιο» κ.α. Χαρακτηρίζεται από τα ιδιαίτερα αγκαθωτά φύλλα του, που έχουν ασημοπράσινη απόχρωση και οδοντωτές άκρες, καθώς και από τα εντυπωσιακά μπλε-μωβ άνθη του που σχηματίζονται κατά τους θερινούς μήνες.

Το θαλάσσιο ερύγγιο προσελκύει πληθώρα επικονιαστών, ιδιαίτερα μέλισσες, καθώς αποτελεί αξιόπιστη πηγή νέκταρος και γύρης (κρεμ χρώματος), ακόμα και σε ξηρές καιρικές συνθήκες, όπου άλλα φυτά μειώνουν την ανθοφορία τους. Έτσι, συνεισφέρει σημαντικά στη διατήρηση της μελισσοπανίδας και αποτελεί σημαντικό καλοκαιρινό μελισσοκομικό φυτό για παράκτιες περιοχές.

Εκτός όμως από την μελισσοκομική του αξία, το θαλάσσιο ερύγγιο είναι γνωστό από την αρχαιότητα και για τις παραδοσιακές του φαρμακευτικές ιδιότητες. Ο Διοσκουρίδης το αναφέρει ως «κροκοδείλεον», κι αναφέρεται στις φαρμακευτικές του ιδιότητες ως αιματαγωγό για τα ρουθούνια της μύτης αλλά κι ως ωφέλιμο για τη σπλήνα.

Χρησιμοποιείται επίσης ως ήπιο διουρητικό και τονωτικό του ουροποιητικού συστήματος, ενώ σε παλαιότερες εποχές πιστευόταν ότι ανακουφίζει και από μικρά οιδήματα ή προβλήματα πέψης. Σήμερα, η χρήση του είναι περιορισμένη, όμως εξακολουθεί να εκτιμάται στη λαϊκή βοτανοθεραπεία σε ορισμένες περιοχές.

Πέρα από τη θεραπευτική του χρήση, το φυτό παίζει και οικολογικό ρόλο, καθώς συγκρατεί την άμμο και συμβάλλει στη σταθερότητα των παράκτιων θινών. Λόγω της συνεχούς υποβάθμισης των αμμοθινών, το θαλάσσιο ερύγγιο είναι προστατευόμενο είδος σε πολλές χώρες και η συλλογή του από το φυσικό του περιβάλλον απαγορεύεται ή περιορίζεται αυστηρά.

Η καλλιέργεια του φυτού για καλλωπιστικούς ή μελισσοκομικούς σκοπούς αποτελεί μια εναλλακτική λύση, καθώς είναι ανθεκτικό στην ξηρασία και την αλατότητα και μπορεί να φυτευτεί σε φτωχά, αμμώδη εδάφη.

Το θαλάσσιο ερύγγιο είναι ένα μοναδικό φυτό της παραλίας που συνδυάζει καλλωπιστική αξία, οικολογική σημασία, φαρμακευτικές ιδιότητες και προσφέρει σημαντική βοήθεια στους μελισσοκόμους και στις μέλισσες, ειδικά το καλοκαίρι.

Τις τελευταίες χρονιές η άνοιξη έχει γίνει αρκετά απρόβλεπτη με αποτέλεσμα η παραγωγή των ανοιξιάτικων ανθόμελων να έχει δυσκολέψει αρκετά. Στην πεδιάδα της Άρτας μάλιστα, εκεί που απλώνεται ένας από τους μεγαλύτερους πορτοκαλεώνες της Ελλάδας, τα πράγματα τα τελευταία 2-3 χρόνια είχαν γίνει ακόμα χειρότερα λόγω του μαύρου ακανθώδη αλευρώδη, τη λευκή μύγα εσπεριδοειδών που προκαλεί πρόωρη φυλλόπτωση, μείωση φωτοσύνθεσης και γενική κατάπτωση του φυτού.

Φέτος όμως τα πράγματα πήγαν καλύτερα όσον αφορά την παραγωγή μελιού. Τα δέντρα φαίνεται τουλάχιστον ότι ανακάμπτουν. Με το χειμωνα να είναι ήπιος τα μελίσσια βγήκαν με μεγάλους πληθυσμούς, όμως τα κρύα ήρθαν αργότερα, στις αρχές της άνοιξης. Και ενώ αυτό το γεγονός δημιούργησε μεγάλο πρόβλημα στα μελίσσια που βρίσκονταν στο βουνό για το ρείκι, ευνόησε τα μελίσσια που βρίσκονταν στην πορτοκαλιά, καθώς καθυστέρησε την ανθοφορία, η οποία ξεκίνησε στις αρχές Απριλίου, αποφεύγοντας ακραίες θερμοκρασίες.

Με την ανθοφορία να διαρκεί τουλάχιστον ένα μήνα και τα μελίσσια ήδη μεγάλα, όπως ήταν φυσικό υπήρξε μεγάλη τάση για σμηνουργία. Η νεκταροέκκριση εξελίχθηκε ικανοποιητικά μετά από πολύ καιρό και έτσι τρυγήσαμε ανοιξιάτικο μέλι. Ένα μέλι πολύ αρωματικό, ανοιχτόχρωμο και λεπτόρρευστο, γεμάτο από την γεύση των εσπεριδοειδών. Πλούσιο σε εσπερίνη, μία ιδιαίτερα αντιοξειδωτική ουσία, με ιδιαίτερα καλά οργανοληπτικά συστατικά, φημίζεται για την αγχολυτική και καταπραϋντική του δράση.