Καθώς στην Βρετανία η μελισσοκομία δεν είναι τόσο διαδεδομένη όσο στις χώρες του νότου αλλά και με τους πληθυσμούς των μελισσών να μειώνονται συνεχώς στο νησί, λόγω των φυτοφαρμάκων, της κλιματικής αλλαγής και άλλων παραγόντων, η δουλειά του Mike Hunt έχει γίνει υψίστης σημασίας. Ο Mike είναι μελισσοκόμος εδώ και 40 χρόνια. Έχει διδάξει την τέχνη σε πάρα πολλούς ανθρώπους απ’ όλα τα κοινωνικά στρώματα, ενώ προσπαθεί να τους ευαισθητοποιήσει στο θέμα του ρόλου των μελισσών στην επικονίαση. Σήμερα μετά από αρκετά χρόνια οι μέλισσες παρουσιάζουν αύξηση στη Νότια Αγγλία και α’ αυτό έχει συμβάλει και ο Mike.

Για την Wisteria, μια μελισσοκόμο από το Πόρτλαντ του Όρεγκον, το να οδηγεί το Toyota της παρέα με 10.000 μέλισσες δεν είναι κάτι περίεργο ή σπάνιο. Μόλις έχει συλλέξει έναν αφεσμό από ένα δέντρο, έπειτα από μια κλήση που δέχτηκε. Τοποθέτησε το σμήνος σε ένα χάρτινο κουτί και αφού το μετέφερε στο σπίτι της, κατασκεύασε μια ξύλινη κυψέλη όπου και το εγκατέστησε. Ένα “άστεγο” μελίσσι μόλις βρήκε σπίτι!

Πιο πράσινη από όλους τους γείτονές της, «μάνα» των δύο ψηλότερων οροσειρών της αφρικανικής ηπείρου και πηγή του θρυλικού ποταμού Νείλου η Ουγκάντα, είχε περιγραφεί περίφημα από τον Ουίνστον Τσόρτσιλ ως το «μαργαριτάρι της Αφρικής». Βρίσκεται στο κεντρικό αφρικανικό οροπέδιο.

Σε αντίθεση με το μεγαλύτερο μέρος της χώρας, η περιοχή Καραμόγια, λόγω των δυσμενών κλιματικών αλλαγών και την χαμηλή ετήσια βροχόπτωση, θεωρείται ότι έχει το πιο ξηρό κλίμα σε ολόκληρη την χώρα, γεγονός που έχει προκαλέσει πολλά προβλήματα στις κοινότητες που ζουν εκεί. Ο λιμός του 1980 εκεί όπου το 21% του πληθυσμού (και το 60% των βρεφών) πέθαναν, ήταν μία από τις χειρότερες περιόδους ξηρασίας στην ιστορία της. 

Οι άνθρωποι ακόμα και σήμερα αγωνίζονται καθημερινά για την εξασφάλιση της τροφής τους, καθώς η ξηρασία συνεχίζεται. Οι περισσότεροι απ’ αυτούς είναι αγρότες αλλά η έλλειψη βροχής δεν τους αφήνει να καλλιεργήσουν αλλά ούτε να εκθρέψουν ζώα. Διάφορες ομάδες και εθελοντές εργάζονται εκεί για να βεβαιωθούν ότι υπάρχει τουλάχιστον καθαρό νερό. Προσπαθούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους να καλλιεργήσουν σπόρους ανθεκτικούς στην ξηρασία.

Στο χωριό Ναλορέτ οι Paul και Peter δεν είναι πλέον σε θέση να βγάλουν τα προς το ζην από τη γεωργία και γι αυτό στράφηκαν στις μέλισσες. Αφού εξοικειώθηκαν μαζί τους, δημιούργησαν μια ομάδα μελισσοκόμων η οποία αποτελείται από 25 μέλη, με τον κάθε ένα να έχει τις δικές του κυψέλες. Αν ο καιρός πάει καλά και η συγκομιδή είναι καλή, μπορούν να βγάλουν έως και μισό τόνο μέλι!

Υπάρχουν τόσα πολλά οφέλη από τις μέλισσες. Το μέλι είναι μια λαμπρή πηγή θρεπτικών συστατικών, έχει κάποιες φαρμακευτικές ιδιότητες ενώ μπορεί να πωληθεί στην τοπική αγορά προσφέροντας ένα εισόδημα. Επίσης οι μέλισσες επικονιάζουν τις καλλιέργειες βοηθώντας τα φυτά να παράξουν περισσότερους αλλά και ποιοτικότερους καρπούς. Η άνθιση της μελισσοκομίας στο χωριό αποφέρει χρήματα σε ολόκληρη την κοινότητα και αυτό παίζει σημαντικό ρόλο στην οικοδόμηση ισχυρών σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων. 

Όταν ρωτήσαμε τον Peter πώς η μελισσοκομία άλλαξε τη ζωή του και κατ’ επέκταση και της οικογένειάς του μας είπε: «Όταν εγκαταστάθηκαν για πρώτη φορά στο χωριό, η βλάστηση ήταν καλή, αλλά με τα χρόνια το έδαφος εξαντλήθηκε. Η γεωργία ήταν ο μόνος τρόπος για να βγάλουν λεφτά αλλά πλέον δεν απέδιδε. Από τη στιγμή που δέχτηκα να καταρτιστώ πάνω στην τεχνική της μελισσοκομίας η ζωή μου άλλαξε. Ασχολούμαι εντατικά και αυτό με βοηθάει να συντηρώ την οικογένεια μου.»

Καθώς πλησιάζαμε στο μελισσοκομείο, το βουητό των μελισσών αυξάνονταν συνεχώς και αυτό μας έκανε να συνειδητοποιήσουμε ότι έχουν αναπτυχθεί αρκετά. Μας παρουσίασαν με περηφάνια το μέλι τους, το οποίο τρώγαμε για πρωινό σε όλο το υπόλοιπο ταξίδι. Και οι άνθρωποι αυτοί δικαίως είναι περήφανοι γιατί εργάστηκαν σκληρά για να συλλεχθεί ενώ ήταν ένα απ’ τα καλύτερα μέλια που έχουμε δοκιμάσει ποτέ!

Το μελισσοκομικό κιτ για αρχάριους που έλαβαν ο Paul και ο Peter, ως δώρο από μια φιλανθρωπική, ήταν ένα μεγάλο βοήθημα για να ξεκινήσουν. Δεν ξέρουμε όμως πόσοι συμπατριώτες του θα έχουν αυτή την τύχη.

πηγή: cafod.org (Μετάφραση: Στράτος Σαραντουλάκης – Ορεινό Μέλι)

Οι άγριοι ελέφαντες, των οποίων η φυσική τους συμπεριφορά είναι να περιπλανώνται, συνηθίζουν να μπαίνουν στα χωράφια, καταστρέφοντας και διαλύοντας τους καρπούς. Οι αγρότες στην Κένυα, τη Μποτσουάνα, τη Μοζαμβίκη και την Σρι Λάνκα δεν κατάφερναν με κανέναν τρόπο να αντιμετωπίσουν αυτήν την πρόκληση. Όσες φορές προσπάθησαν να παρέμβουν τα πράγματα έγιναν χειρότερα καθώς οι ελέφαντες έγιναν επιθετικοί με κίνδυνο να τραυματιστούν και οι άνθρωποι αλλά και τα ζώα.

Οι ελέφαντες, συνήθως μπαίνουν στα χωράφια τα βράδια και για να τα προστατέψουν οι άνθρωποι, πυροβολούσαν, πέταγαν πέτρες και δυναμιτάκια για να τους φοβίσουν και να τους απομακρύνουν. Αυτό όμως συνήθως οδηγούσε σε βίαιες συγκρούσεις όπου τόσο οι άνθρωποι όσο και οι ελέφαντες τραυματίζονταν, ακόμα και σκοτώνονταν. Όπως όμως και στους ανθρώπους, ένας τραυματισμός ή ένας θάνατος σε μια οικογένεια ελεφάντων προκαλεί έντονο συναισθηματικό άγχος στην αγέλη.

Δυστυχώς, όπως και πολλά άλλα ζώα έτσι και οι ελέφαντες, αντιμετωπίζουν πολλούς κινδύνους στα χέρια των ανθρώπων. Έτσι ήταν απαραίτητη μια λύση που θα κρατούσε ασφαλή τόσο τα χωράφια των αγροτών αλλά και εξασφάλιζε πως οι ελέφαντες δεν θα τραυματίζονταν σε καμία περίπτωση. Απ’ την άλλη, η καταστροφή στα χωράφια, δεν είναι μικρό ζήτημα. Αυτοί οι μικροί αγρότες, βασίζονται στους καρπούς αυτούς για να επιβιώσουν και ένα κατεστραμμένο χωράφι, μπορεί να σημαίνει σημαντική απώλεια τόσο του εισοδήματός τους όσο και του φαγητού τους.

Δεν φαινόταν να υπάρχει κάποια απλή λύση, μέχρι που η ζωολόγος Dr. Lucy King, παρατήρησε κάτι : Οι ελέφαντες πραγματικά αντιπαθούν τις μέλισσες και προσπαθούν να τις αποφύγουν με κάθε τρόπο. Όταν ακούνε το βουητό των μελισσών, απομακρύνονται από το σημείο άμεσα, δίνοντας σήμα πως υπάρχουν μέλισσες. Αυτό συμβαίνει γιατί το τσίμπημα των μελισσών, είναι ιδιαίτερα επίπονο για την προβοσκίδα των ελεφάντων και για να αποφύγουν αυτόν τον πόνο, προτιμούν να φύγουν μακριά. Κι έτσι δημιουργήθηκαν οι φράχτες από μέλισσες. Και η λύση αυτή δεν ήταν μόνο απλή, αλλά επιπρόσθετα βοηθάει κι ένα άλλο είδος σε κρίση, τις μέλισσες αλλά γίνεται και καλύτερα η επικονίαση των καλλιεργειών.

Χρησιμοποιήθηκαν μέλισσες αφρικανικής φυλής οι οποίες είναι πιο επιθετικές και έχουν μάθει σε περίοδο χιλιάδων χρόνων να υπερασπίζονται τον χώρο τους από πληθώρα εχθρών. Οι φράχτες από μέλισσες είναι ουσιαστικά σειρές από μελίσσια τα οποία συνδέονται με ένα σύρμα. Όταν ένας ελέφαντας πλησιάσει, θα σκοντάψει πάνω στο σύρμα, ενοχλώντας τις μέλισσες. Και όταν οι ελέφαντες ακούσουν το βουητό, θα κάνουν πίσω και θα φύγουν. Η Dr. King συνεργάζεται με πολλούς οργανισμούς και κοινότητες στην Αφρική και την Σρι Λάνκα, χτίζοντας αυτά τα τείχη από μέλισσες γύρω από τα χωράφια. Ελπίζει πως αυτό θα είναι ένα πρώτο από τα πολλά βήματα, για να δημιουργηθούν εφικτές λύσεις που θα βοηθάνε την ειρηνική συνύπαρξη ανθρώπων και ζώων.

Οι μέλισσες επίσης βοηθούν να γονιμοποιηθούν τα άνθη στα χωράφια συντηρώντας την βιοποικιλότητα που χρειάζεται για να συντηρείται το οικοσύστημα, οπότε μιλάμε για μια σημαντική χείρα βοηθείας και για τους αγρότες. Και επιπρόσθετα, οι αγρότες κρατάνε το μέλι και την κηρήθρα από τα μελίσσια, τα οποία μπορούν τόσο να τα χρησιμοποιήσουν όσο και να τα πουλήσουν. Αυτό το μέλι, το οποίο ονομάζεται “Μέλι φιλικό προς τους ελέφαντες” είναι διαθέσιμο στα τοπικά καταστήματα και κοντά σε περιοχές που ζουν και εργάζονται αγρότες. Πωλείται στο Ναϊρόμπι και στις γύρω περιοχές, όπου είναι και εξαιρετικά δημοφιλές!

πηγές από: agro365.gr / diaforetiko.gr / elephantsandbees.com

Φανατικοί λάτρεις του μελιού, ταξιδεύουν στη Σλοβενία και ξεναγούνται σε μελισσοκομεία, σε κέντρα ευεξίας που χρησιμοποιούν προϊόντα της μέλισσας, ενώ γεύονται γλυκίσματα με μέλι.

Είναι γνωστό ότι οι μέλισσες είναι σε κρίση. Οι πληθυσμοί τους μειώνονται συνεχώς εξαιτίας της απώλειας των βοσκοτόπων τους, της κλιματικής αλλαγής και των φυτοφαρμάκων και όλο αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μια πιθανή καταστροφή και τους ανθρώπους, δεδομένου ότι μία στις τρεις μπουκιές που τρώμε εξαρτάται από την επικονίαση. Αυτή η πρωτοβουλία έχει ως στόχο και την ευαισθητοποίηση των ανθρώπων για την μέλισσα.

Ένα κινητό μελισσοκομείο στην καρότσα ενός παλιού φορτηγού.

Η ταξιδιωτική εταιρία Aritours, που εδρεύει στο Μάριμπορ, την δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Σλοβενίας, συνεργάζεται με τον Σύνδεσμο Μελισσοκόμων της Σλοβενίας και προσφέρει ταξίδια στα οποία συμπεριλαμβάνονται μελισσοκομικές δραστηριότητες, όπως θεραπείες με προϊόντα της μέλισσας αλλά και γευσιγνωσία μελιού. Αυτό που ονομάζουμε μελισσοκομικός τουρισμός. Δοκιμάσαμε, ως μέρος ενός τέτοιου τετραήμερου ταξιδιού, τις θεραπείες ευεξίας που προσέφεραν οι μελισσοκόμοι Karl και Marija Vogrinčič σε ένα υπόστεγο στο πίσω μέρος του μελισσοκομείου τους. Περιελάμβανε μασάζ με μέλι ενώ υπήρχε ένα ανάκλιντρο πάνω από τις κυψέλες ώστε να χαλαρώνεις με τους ήχους των μελισσών.

Ένα δωμάτιο κυψέλη, στο οποίο μπορείτε να παρακολουθείτε τις μέλισσες ενώ σας προσφέρουν θεραπείες ευεξίας!

Δεν αποτελεί έκπληξη η άνθιση αυτού του είδους τουρισμού εδώ. Η Σλοβενία, μια χώρα μόλις 2 εκατομμυρίων ανθρώπων έχει μεγάλο πάθος για τις μέλισσες! Υπάρχουν πέντε μελισσοκόμοι ανά χίλια άτομα, και οκτώ κυψέλες ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο, όταν στο Ηνωμένο Βασίλειο, είναι μόνο μία (η Ελλάδα είναι μακράν πρώτη στην πυκνότητα με 11,4 κυψέλες ενώ οι μελισσοκόμοι είναι 2 ανά χίλια άτομα). Και η μέση ηλικία των Σλοβένων μελισσοκόμων όμως συνεχώς πέφτει καθώς περισσότεροι νέοι άνθρωποι αναλαμβάνουν. Πάρα πολλοί έγιναν από ερασιτέχνες, επαγγελματίες την περίοδο της οικονομικής κρίσης.

Το Kralov Med είναι μελισσοκομείο και τουριστικό αξιοθέατο όπου προσφέρονται μελισσοθεραπεία και παρατήρηση μελισσών.

Η περιοδεία μας συνεχίζεται στο μελισσοκομείο Kralov Med (med σημαίνει μέλι) στο χωριό Selo pri Bledu, κοντά στη λίμνη Μπλεντ σε ένα καταπράσινο ορεινό σκηνικό. Αυτό που κάνει εντύπωση στη Σλοβενία είναι τα παραδοσιακά ξύλινα μελισσόσπιτα. Αυτές οι κατασκευές φτιάχνονταν για να προστατεύουν τις μέλισσες απ’ το χιόνι και το κρύο του χειμώνα, αλλά και τον καύσωνα του καλοκαιριού. Εξακολουθούν να είναι πολύ δημοφιλή και σήμερα συμβάλλοντας στην πολιτιστική εικόνα του τοπίου.

Με 4€ εισιτήριο μπορείς να “γνωριστείς” με τις μέλισσες. Οι Σλοβένοι είναι περήφανοι για την πραότητα και την ευγένεια της γηγενούς Καρνιόλικης μέλισσας (Apis mellifera carnica). Επίσης με το ίδιο εισιτήριο μπορείς να παρακολουθήσεις μια εισήγηση σχετικά με τη μελισσοκομία αλλά και να δοκιμάσεις τα μέλια της περιοχής. Λόγω της πραότητας αυτής οι άνθρωποι μπορούσαν να τις διατηρούν ακόμα και έξω απ’ τα σπίτια τους και αυτός ήταν και ο λόγος που εξαπλώθηκε στην κεντρική Ευρώπη. Μέχρι την έναρξη του Α Παγκοσμίου Πολέμου, εξειδικευμένοι Σλοβένοι έμποροι μετέφεραν δεκάδες χιλιάδες αποικίες μελισσών, οι οποίες αντικατέστησαν τις γηγενείς, σκούρες και πιο επιθετικές μέλισσες. Σήμερα εξάγονται περίπου 40.000 βασίλισσες ετησίως, κυρίως προς τις χώρες της Κεντρικής και της Δυτικής Ευρώπης, με τις εξαγωγές να αυξάνονται συνεχώς.

Μας προσέφεραν λικέρ με μέλι και μάθαμε για τη μελισσοθεραπεία, την ιατρική χρήση των προϊόντων της μέλισσας, όπου χρησιμοποιούν μέλι για την αϋπνία, γύρη για τις βιταμίνες αλλά και την εισπνοή του εσωτερικού αέρα της κυψέλης για τα αναπνευστικά προβλήματα.

Παραδοσιακά βαμμένες κυψέλες προς πώληση.

Στα μέσα του 18ου αιώνα μια μοναδική λαϊκή τέχνη, ζωγραφικής κυψέλης εμφανίστηκε στη Σλοβενία, η οποία ήταν τότε μέρος της Αυστριακής Αυτοκρατορίας. Αυτή ήταν μια περίοδος που η ζωγραφική αγροτικών αποθηκών, εργαλείων και επίπλων ήταν ευρέως διαδεδομένη πρακτική. Επισκεφτήκαμε εργαστήρια ζωγραφικής κυψελών και είδαμε κυψέλες, όπως κοσμούνται παραδοσιακά, με θρησκευτικά θέματα και βιβλικά γεγονότα αλλά και καρτουνίστικες σκηνές από την καθημερινή ζωή του χωριού. Η ζωγραφική των κυψελών βοηθάει και τις μέλισσες να προσανατολιστούν ευκολότερα αλλά και τον μελισσοκόμο να ξεχωρίζει τα μελίσσια του.

Η λίμνη Μπλεντ

Ο μεγάλος Σλοβένος δάσκαλος της μελισσοκομίας, Anton Janša, γεννήθηκε το 1734 σε ένα ειδυλλιακό χωριουδάκι της Μπρέζνιτσα, κοντά στη λίμνη Μπλεντ και ασχολήθηκε με τη ζωγραφική. Ωστόσο, ο ίδιος δεν έμελλε να γίνει διάσημος ζωγράφος σαν τα αδέρφια του, έγινε όμως ο πρώτος δάσκαλος μελισσοκομίας στη σχολή που ίδρυσε η Μαρία Θηρεσία. Η βαθιά γνώση της ζωής των μελισσών, η εξαιρετική διορατικότητα και η έμφυτη εξυπνάδα του, τον κατέστησαν ως έναν απ’ τους κορυφαίους θεωρητικούς της μελισσοκομίας. Έγραψε δύο βιβλία στα οποία εκφράζει κάποιες ιδέες αδιανόητες για την εποχή, όπως ότι η σηψηγονία μπορεί να θεραπευτεί με μεταφορά του σμήνους σε νέα κυψέλη και αφήνοντας το εκεί χωρίς τροφή για αρκετές ημέρες. Μια μέθοδο που εξακολουθούν να ακολουθούν οι μελισσοκόμοι ακόμα και σήμερα και διατυπώθηκε σε μια εποχή που οι άνθρωποι γνώριζαν πολύ λίγα για την ασθένεια αυτή. Ο ίδιος, παρά τον πρόωρο θάνατό του, παραμένει ένα λαμπρό παράδειγμα που ξεπερνά τα σύνορα της Σλοβενίας.

Το μουσείο μελισσοκομίας της Σλοβενίας.

Επισκεφτήκαμε επίσης τη Ραντόβιτσα, που απέχει 20 λεπτά και υπάρχει ένα μικρό αλλά συναρπαστικό μουσείο μελισσοκομίας, όπου εκτίθενται και ζωγραφισμένες κυψέλες αλλά υπάρχει και ένα εστιατόριο 200 χρόνων που έχει ως σπεσιαλιτέ τα νόστιμα μελόψωμα σε σχήμα καρδιάς. Ακόμα όμως και κατά την επιστροφή στη Λιουμπλιάνα, υπήρχε παντού το στοιχείο του μελιού. Υπάρχουν περίπου 30 μελισσοκόμοι στην πρωτεύουσα και οι περισσότεροι δέχονται τουρίστες. Ένας απ’ αυτούς, ο Gorazd Trušnovec, διατηρεί μέλισσες στο μπαλκόνι του και σε έναν κοινοτικό κήπο, αλλά και ο Franc Petrovčič ο οποίος έχει μέλισσες στην οροφή του Μεγάρου Cankar Arts Centre και χαρίζει το μέλι του στους μουσικούς.

Σχεδόν το 60% της Σλοβενίας καλύπτεται από δάση φυλλοβόλων και κωνοφόρων, τα οποία είναι και οι κυριότερες περιοχές βόσκησης για τις μέλισσες. Τα σημαντικότερα μέλια που παράγονται εδώ είναι ελάτης και ερυθρελάτης και ακολουθούν της γλυκιάς καστανιάς, του σφένδαμου και της αγριοκερασιάς. Οι αποικίες των μελισσών είναι σχετικά ισομερώς κατανεμημένες σε όλη τη χώρα και αυτό βοηθάει στο να γίνεται καλύτερα η επικονίαση και των καλλιεργούμενων αλλά και των άγριων φυτών. Σήμερα οι μελισσοκόμοι δεν μετακινούνται με τη συχνότητα που το έκαναν στο παρελθόν. Παλαιότερα η μεγαλύτερη μεταφορά γινόταν ως επί το πλείστον για την πλούσια ανθοφορία του φαγόπυρου, στην περιοχή γύρω απ’ τη Λιουμπλιάνα. Το φαγόπυρο ή μαύρο σιτάρι ανθίζει κατά το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Αυγούστου. Αν ο καιρός ήταν καλός οι μέλισσες συνέλεγαν άφθονες και πρώτης τάξεως προμήθειες για το χειμώνα. 

Σήμερα οι μεταφορές γίνονται κυρίως στα δάση. Το μελίτωμα της ελάτης αν και δεν είναι σταθερό κάθε χρόνο είναι ο στόχος για τους περισσότερους. Στη Σλοβενία όμως υπάρχει μια υπηρεσία που διαχειρίζεται μια πολύ καλά οργανωμένη βάση δεδομένων η οποία μπορεί να προβλέψει με σχετικά μεγάλη ακρίβεια την εμφάνιση ή όχι μελιτώματος στα δάση και παρέχει ακριβείς πληροφορίες στους μελισσοκόμους σχετικά με τις θέσεις και τις εντάσεις της ροής!!! Όπως όμως συμβαίνει και στην Ελλάδα, έτσι και στη Σλοβενία υπάρχουν στα δάση πολλές διάσπαρτες κυψέλες παρατήρησης που παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τις ποσότητες μελιού που συλλέγουν οι μέλισσες. Η διαφορά είναι ότι εκεί υπάρχει γενική ενημέρωση και έτσι όλοι οι μελισσοκόμοι είναι σε θέση να αποφασίσουν πότε θα μετακινήσουν τα μελίσσια τους.

Μια πρώτη γνωριμία με τον κόσμο των μελισσών.

Η Σλοβενία παράγει 2000 τόνους μελιού ετησίως (η Ελλάδα παράγει περίπου 18.000), οι οποίοι αρκούν για τις εγχώριες ανάγκες και έτσι δεν χρειάζεται να εισάγουν. Τις χρονιές που το έλατο πάει καλά είναι σε θέση να εξάγουν και κάποιες ποσότητες. Το Σλοβένικο μέλι ελάτης είναι της ίδιας ποιότητας και θυμίζει αρκετά το Γερμανικό έλατο που παράγεται στο Μεγάλο Δρυμό, ανάμεσα στον ποταμό Ρήνο και τις πηγές του Δούναβη αλλά και εκείνο που συλλέγεται στην οροσειρά του Ζυρά στις Ελβετικές Άλπεις. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η Σλοβενία είναι η μόνη χώρα, μαζί με τη Ρουμανία, που κρατάει όλα τα στατιστικά στοιχεία της μελισσοκομικής παραγωγής (όπως είναι ο αριθμός μελισσοκόμων, των κυψελών, η πυκνότητα τοποθέτησης, τα νέα σμήνη, οι βασίλισσες και η παραγωγή για όλα τα προϊόντα κυψέλης!)

Τα ταξίδια είναι τετραήμερα, το κόστος τους ξεκινά από τα 660€ συμπεριλαμβανομένων διαμονή με ημιδιατροφή, ξενάγηση, τις τοπικές μεταφορές και τα αεροπορικά εισιτήρια.

Στράτος Σαραντουλάκης

Ενώ οι μέλισσες σε όλο τον κόσμο πεθαίνουν με ταχύτατους ρυθμούς, κυψέλες ξεφυτρώνουν σε στέγες, βεράντες, κήπους και πάρκα του Παρισιού. Η μικρότερη έκθεση των μελισσών σε φυτοφάρμακα αλλά και μια ευρύτερη ποικιλία φυτών και δέντρων, σε αντίθεση με τις μονοκαλλιέργειες της Γαλλικής επαρχίας βοηθούν τις αποικίες των μελισσών να επιβιώσουν εδώ. 

Ο Jean Paucton διατηρούσε μέλισσες στη στέγη της Όπερας του Παρισιού για περισσότερα από 25 χρόνια. Αρχικά δεν πίστευε ότι οι μέλισσες θα καταφέρουν να επιβιώσουν στο περιβάλλον της πόλης, αλλά πολύ γρήγορα παρατήρησε ότι όχι μόνο τα κατάφεραν αλλά ήταν και παραγωγικές. Εγκατέστησε συνολικά 450.000 μέλισσες στην οροφή του κτηρίου! «Μέσα σε λίγα χρόνια έγινα ο πιο διάσημος μελισσοκόμος στον κόσμο, το μέλι μου έφτασε να πουλιέται μέχρι και στο Fauchon για 120 ευρώ το κιλό.» Η ακριβότερη τιμή παγκοσμίως! 

Ο συνταξιούχος μελισσοκόμος δηλώνει ότι οι μέλισσες που ζουν στο κέντρο του Παρισιού παρουσιάζουν καλύτερη υγεία απ’ αυτές που διατηρεί στην επαρχία. Σύμφωνα με τον ίδιο στην επαρχία έχει χάσει μέχρι και το 50% των αποικιών του, μέσα σε ένα χρόνο, ενώ το ποσοστό στην πόλη δεν ξεπέρασε ποτέ το 5%. Μάλιστα μερικές χρονιές στην πόλη δεν παρατήρησε καθόλου απώλειες. «Η συγκομιδή είναι κάθε χρόνο και χειρότερη στην ύπαιθρο» λέει. «Δεν υπάρχουν αγρότες πια. Υπάρχουν μόνο γεωργικές επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν αλόγιστα φυτοφάρμακα. Οι μέλισσες ευδοκιμούν στις πόλεις, επειδή υπάρχει ποικιλία φυτών και δεν υπάρχουν αυτά τα φυτοφάρμακα.»

Ξαφνικά όμως ζητήθηκε απ’ τον Paucton να μαζέψει τις κυψέλες του και να φύγει από την οροφή της Οπερά Γκαρνιέ. Δεν ήταν ευπρόσδεκτος εκεί πια. Ο λόγος; Σύμφωνα με τους διοικούντες την Όπερα ήταν πια πολύ μεγάλος σε ηλικία για να κάνει τον «ακροβάτη». Μια απόφαση όμως που δίχασε τον κόσμο. Έφυγε ο Paucton με τη θέλησή του ή τον ανάγκασαν; Ο Christophe Tardieu, αναπληρωτής διευθυντής της Όπερας δήλωσε ότι «ο λόγος για την αποχώρησή του είναι καθαρά ζήτημα ασφαλείας. Δεν μπορούμε να αφήσουμε έναν 77χρονο, με προβλήματα υγείας, να ανεβοκατεβαίνει στις στέγες.» Όμως η άλλη πλευρά υποστηρίζει ότι ένα κιγκλίδωμα θα ήταν αρκετό ώστε να λυθεί το πρόβλημα και ότι ο πραγματικός λόγος είναι το κέρδος που θέλησαν να επωμιστούν.

Η αλήθεια είναι ότι οι μέλισσες δεν θα εξαφανιστούν από τη στέγη της Όπερας. Σύμφωνα με τον Christophe Tardieu νέα μελίσσια θα εγκατασταθούν εκεί αλλά αυτή τη φορά μια εταιρία θα αναλάβει την επίβλεψη… Η πλευρά του Paucton όμως κατακρίνει αυτή την απόφαση λέγοντας ότι η Όπερα έχει σκοπό να βγάλει πολλά χρήματα από αυτή την ιστορία διαθέτοντας αυτό το διάσημο πλέον μέλι κατά αποκλειστικότητα μέσα απ’ το κατάστημα δώρων.

Σήμερα το Γκραν Παλέ, η Παναγία των Παρισίων ακόμα και η Γαλλική Ραδιοφωνία αντέγραψαν την ιδέα της Όπερας. Ο μελισσοκόμος Nicolas Géant επιβεβαίωσε τον Paucton σε μια συνέντευξη στη Libération λέγοντας κι αυτός ότι «οι μέλισσες ζουν καλύτερα στην πόλη από ό, τι στην ύπαιθρο» Ένα παράδοξο που εξηγείται από τη χαμηλή παρουσία φυτοφαρμάκων στα πολεοδομικά συγκροτήματα. Η επιτυχία του τριετούς προγράμματος ανάπτυξης και διάδοσης της αστικής μελισσοκομίας στη Γαλλία, του μεγαλύτερου παγκοσμίως τέτοιου εγχειρήματος, πυροδότησε την ελπίδα της αναγέννησης της Γαλλικής μελισσοκομίας. Η παγκόσμια γεωργία, άλλωστε, εξαρτάται σημαντικά από την επικονίαση των μελισσών.

Όπως και στις Ηνωμένες Πολιτείες και στη Βρετανία, όπου οι αποικίες των μελισσών πεθαίνουν, έτσι και στη Γαλλία περίπου 300.000 με 400.000 κυψέλες χάθηκαν από το 1995 ως το 2007. Κυριότερη αιτία τα φυτοφάρμακα, η ρύπανση και οι ασθένειες των μελισσών, τις οποίες πλέον οι μέλισσες δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν όπως στο παρελθόν λόγω της κακής διατροφής και της εξασθένισης. Στην Ευρώπη, περίπου το 84% των καλλιεργειών εξαρτάται άμεσα από τα έντομα επικονιαστές και ιδιαίτερα από τις μέλισσες. Η Γαλλία θεωρείται ο μεγαλύτερος παραγωγός γεωργικών προϊόντων στην Ευρώπη. Έχουμε αποδείξεις πια ότι οι επικονιαστές βρίσκονται σε παρακμή παγκοσμίως και αυτό έχει επίπτωση στην παγκόσμια γεωργία. Κάθε νέο μελίσσι, κάθε νέο περιβάλλον που αποδεικνύεται φιλόξενο για τις μέλισσες είναι μια αχτίδα φωτός.

Έπειτα από την ανατροπή του νόμου περί απαγόρευσης διατήρησης μελισσών εντός των ορίων της πόλης, το 2010 στη Μεγάλη Βρετανία, περισσότεροι από 100 νέοι άνθρωποι τοποθέτησαν κυψέλες σε πάρκα, ταράτσες σπιτιών και γραφείων, σχολεία, εκκλησίες κ.α. Μέσα σε μόλις τρία χρόνια, το 2013, ο αριθμός των εγγεγραμμένων μελών στο Σύλλογο Βρετανών Μελισσοκόμων είχε διπλασιαστεί, φτάνοντας τους 20.000!

Το 2010 στη Μ. Βρετανία ανατράπηκε ο νόμος που απαγόρευε τις μέλισσες εντός των ορίων της πόλης. Ιδού το αποτέλεσμα! pic.twitter.com/XyUA7ax6eA

— Ορεινό Μέλι (@oreinomeli) December 13, 2016

Οι κάτοικοι των αστικών κέντρων βρήκαν ένα νέο χόμπι το οποίο σιγά-σιγά μετατράπηκε σε περιβαλλοντικό κίνημα. Η Camilla Goddard είναι μία νέα μελισσοκόμος της πόλης με οικολογική συνείδηση, η οποία διατηρεί μέλισσες σε μια πανεπιστημιούπολη αλλά και στην οροφή μιας εταιρείας καλλυντικών στο Covent Garden, στο κεντρικό Λονδίνο. Πιστεύει ότι μ’ αυτό τον τρόπο συνεισφέρει στη διάσωση του πλανήτη.

«Βάζοντας μία μόνο κυψέλη, αμέσως εισάγεις 50.000 επικονιαστές σε μια αστική περιοχή, που πριν ήταν έρημη. Κάτι τέτοιο μπορεί να έχει τεράστιο αντίκτυπο στο περιβάλλον. Μου αρέσει η ιδέα, ότι απλά ως ένα μεμονωμένο άτομο μπορώ να επηρεάσω σε τόσο μεγάλο βαθμό τα πράγματα προς τη θετική πλευρά, όταν συνήθως νιώθεις σε όλα τα θλιβερά που βλέπεις γύρω σου, ότι δεν μπορείς να κάνεις κάτι ουσιαστικό» λέει η Camilla.

Η Camilla Goddard

Η 27χρονη δικηγόρος, Vivian Wang, που διατηρεί 12 κυψέλες στον 12ο όροφο μιας πολυκατοικίας του Μανχάταν, λέει ότι «Είναι ένας μοναδικός τρόπος για να επανασυνδεθείτε με τη φύση!» Στη Μελβούρνη, στην Αυστραλία, η Ένωση Μελισσοκόμων της πόλης αριθμεί πλέον 160 μέλη και δέχονται συνεχώς νέες αιτήσεις. Πέρυσι, ο Μελισσοκομικός Συνεταιρισμός στο Βόρειο Λονδίνο αντιμετώπισε το ίδιο ακριβώς φαινόμενο, φτάνοντας τα 170 μέλη. Η Βουλή των Αντιπροσώπων του Βερολίνου, ο καθεδρικός ναός και το πλανητάριο φιλοξενούν κυψέλες ως μέρος μιας πρωτοβουλίας εμπνευσμένης από τον Jean Paucton, ο οποίος διατηρεί μέλισσες στη στέγη της Όπερας του Παρισιού για σχεδόν 25 χρόνια!

Ο Paucton ενέπνευσε επίσης τον Ian Wallace, ο οποίος έχει πέντε κυψέλες στην οροφή του πολυκαταστήματος Fenwick, στην πιο φιλική για τις μέλισσες πόλη του Ηνωμένου Βασιλείου. «Είχα ακούσει για παρόμοια προγράμματα στο Λονδίνο και το Παρίσι και σκέφτηκα ότι αφού είναι καλό γι ‘αυτούς τότε θα είναι καλό και για το Νιούκασλ.» είπε ο Ian Wallace.

Προσωπικά μπορώ να σας πω ότι υπάρχει άνθρωπος ο οποίος έχει κατάστημα στην Ερμού, στην Αθήνα και στην οροφή του κτηρίου διατηρεί 3 μελίσσια! Μάλιστα το λιγοστό μέλι που παράγουν αυτά τα μελίσσια το χαρίζει σε φίλους του. Μένει να δούμε αυτό το κίνημα να αναπτύσσεται και στην Ελλάδα!

Στράτος Σαραντουλάκης

Η παγκόσμια «τρέλα» για το Manuka έχει οδηγήσει σε ένα ανελέητο τυχοδιωκτισμό που έχει βγει εκτός ελέγχου. Μαζικές δηλητηριάσεις μελισσών, κλοπές, βανδαλισμοί μέχρι και ξυλοδαρμοί για τον «υγρό χρυσό»!

Ο David Yanke στο μελισσοκομείο του.

Ο David Yanke και η Rachel Kearney πηγαίνοντας μία μέρα στο μελισσοκομείο τους βρήκαν τις εκατοντάδες χιλιάδες μέλισσες τους, απ’ τις 300 κυψέλες που διατηρούσαν, νεκρές μυστηριωδώς. Για τους δύο μελισσοκόμους η αιτία θανάτου ήταν προφανής: δηλητηρίαση που προήλθε από ανθρώπινη παρέμβαση. «Είναι ένας εφιάλτης, δεν αισθάνομαι ασφαλής πια», λέει η Kearney καθώς κάθεται στο τραπέζι της κουζίνας της, στο αγρόκτημα της οικογένειάς της, 40 χιλιόμετρα ανατολικά του Northland της Kaitaia. «Αυτή η κατάσταση μου έχει δημιουργήσει μετατραυματικό στρες».

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει, καμία επίσημη απόφαση σχετικά με το τι οδήγησε στην εξαφάνιση των μελισσών, ωστόσο η κυβέρνηση βρίσκεται σε κατάσταση επιφυλακής. Για τους άτυχους όμως μελισσοκόμους και πολλούς άλλους συναδέλφους τους δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η μαζική θανάτωση των μελισσών είναι απλώς η τελευταία πράξη βίας στην ολοένα αυξανόμενη βιομηχανία μελιού Manuka.

Πέρυσι παράχθηκαν περίπου 20.000 τόνοι αυτού του είδους μελιού, το οποίο είναι γνωστό για τις φαρμακευτικές του ιδιότητες, το οποίο αποτελεί ρεκόρ, ενώ η αύξηση απ’ το προηγούμενο έτος ήταν της τάξης του 15%, με την τιμή του να αγγίζει τα 25 ευρώ το κιλό και την παγκόσμια ζήτηση στα ύψη.

Μετά τις κλοπές κυψελών, τους βανδαλισμούς και τις δηλητηριάσεις που έχουν μπει στο ημερήσιο πρόγραμμα των μελισσοκόμων, άρχισαν να αναφέρονται και περιπτώσεις απειλών αλλά και ξυλοδαρμών, οι οποίες οδήγησαν τους ντόπιους μελισσοκόμους στο να επισκέπτονται τα απομακρυσμένα μελισσοκομεία τους κατά ομάδες, καθώς δεν νιώθουν ασφαλείς πια.

Το Manuka είναι ένα ενδημικό φυτό της Νέας Ζηλανδίας με μικρά λευκά και ροζ άνθη το οποίο μάλιστα κάποτε αποτελούσε ζιζάνιο των καλλιεργειών και το οποίο είχε χρησιμοποιηθεί παραδοσιακά από τη φυλή των ιθαγενών Μαορί, για πολλές γενιές, ως παραδοσιακή θεραπεία για κοινές ασθένειες του χειμώνα. Το μέλι που παράγεται από μέλισσες που τρέφονται από αυτά τα λουλούδια εκτιμάται ιδιαίτερα για την υψηλή περιεκτικότητα σε φυσικά ένζυμα με αντιβακτηριδιακές ιδιότητες.

Πανοραμική άποψη του Matai Bay στη Νέα Ζηλανδία, το οποίο θεωρείται το κέντρο παραγωγής του μελιού Manuka.

Η τοποθέτηση κυψελών σε περιοχές που ευδοκιμεί το φυτό αυτό, μπορεί να τριπλασιάσει την αξία του μελιού για τους μελισσοκόμους δημιουργώντας ένα πυρετό ανάλογο με αυτόν του κυνηγιού του χρυσού. Κατά τα τελευταία πέντε χρόνια η βιομηχανία της μελισσοκομίας στη Νέα Ζηλανδία ανταποκρίθηκε στην αχαλίνωτη διεθνή ζήτηση για το μοναδικό αυτό προϊόν, διπλασιάζοντας ουσιαστικά την παραγωγή της, εισάγοντας μάλιστα μελισσοκόμους από άλλες χώρες. Έχει δημοσιευτεί σχετική αγγελία και στην Ελλάδα…

Το γεγονός αυτό έχει κάνει τον Yanke κάπως επιφυλακτικό. Για δεκαετίες ήταν ο μόνος εγγεγραμμένος μελισσοκόμος σε ακτίνα 5 χιλιομέτρων. Τώρα βρίσκονται εκεί άλλοι 56 και αυτό έχει επίπτωση και στην υγεία των μελισσών καθώς ο ανταγωνισμός μετακυλίεται στις πηγές τροφίμων τους οι οποίες λιγοστεύουν. Πλέον η συμπληρωματική τροφή με σιρόπι ζάχαρης, που παλαιότερα χρησιμοποιούνταν σπάνια έχει γίνει αναγκαία για την επιβίωση τους.

Ο David Yanke επιθεωρεί τα μελίσσια του.

Μόλις μερικούς μήνες μετά τη μαζική δηλητηρίαση των μελισσών τους, ξεκίνησαν οι επιδρομές στο αγρόκτημά τους, μέσα στη νύχτα. Το ζευγάρι των μελισσοκόμων έχει στα χέρια του υλικό από τις κάμερες που τοποθέτησαν μετά τη δηλητηρίαση, αλλά η τακτική του εκφοβισμού έχει κάνει τη δουλειά της. «Θέλουμε να βγούμε από τη βιομηχανία», λέει ο Yanke «Θέλουμε να βγούμε πριν τα πράγματα γίνουν χειρότερα.»

Ο Bruce Robertson, διευθύνων σύμβουλος της Haines Apiaries στην Kaitaia, κατανοεί τις πιέσεις που έχουν φέρει τα πάνω κάτω στη μελισσοκομία της Νέας Ζηλανδίας και δηλώνει συγκλονισμένος. Παρά το γεγονός ότι το μέλι Manuka συλλέγονταν για χρόνια από τους Μαορί, ο κλάδος της μελισσοκομίας ήταν επιφυλακτικός για το συγκεκριμένο προϊόν, καθώς είναι δύσκολη η συλλογή του, το φυτό έχει πολύ μικρή περίοδο άνθισης και έχει και σχετικά πικρή γεύση. «Ξεκίνησα να δουλεύω με το Manuka όταν ακόμα η τιμή του ήταν στα 6 ευρώ. Μάλιστα πιστεύαμε ότι ήταν μια απίστευτη τιμή!» θυμάται ο Robertson.

Ο Robertson διαθέτει 3000 κυψέλες και κατά τα τελευταία πέντε χρόνια δέχτηκε βανδαλισμούς, κλοπές αλλά και δηλητηριάσεις που έφτασαν και σε εβδομαδιαία βάση. Αφού τοποθέτησαν κάμερες σε στοχευμένα σημεία παρατήρησαν ότι οι κλέφτες τις βρήκαν και τις συνέτριψαν. Έτσι τώρα ο Robertson έχει δημιουργήσει ένα σύστημα με διπλές κάμερες, μία που καταγράφει τις κυψέλες του και μία που καταγράφει την κάμερα που καταγράφει τις κυψέλες του…

Άνθος του φυτού Manuka το οποίο προσελκύει τις μέλισσες αλλά και τους μελισσοκόμους…

«Ο κανόνας ήταν: κανένας άλλος μελισσοκόμος δεν μπορεί να έρθει σε απόσταση ενός χιλιομέτρου από εκεί που έχεις το μελισσοκομείο σου.» λέει ο Robertson. «Αυτές οι εποχές έχουν περάσει ανεπιστρεπτί. Πλέον υπάρχουν μελισσοκόμοι που έρχονται μέχρι και 200 μέτρα κοντά.» Η Haines Apiaries ιδρύθηκε το 1948 και έχει το παλαιότερο μελισσοκομείο στο Northland, αλλά σύμφωνα με τον Robertson καταγράφει απώλειες παρά τον πυρετό για τον «υγρό χρυσό».

Η τοποθέτηση GPS στις κυψέλες είναι μια επιλογή που μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά για τις κλοπές, αλλά είναι μια πολύ ακριβή λύση, δεδομένου ότι πρέπει να μπει αν όχι σε όλες τις κυψέλες, σε αρκετές, δειγματοληπτικά. Επίσης είναι δύσκολο να κρυφτεί στις ξύλινες κατασκευές και λειτουργούν μόνο αν ο ιδιοκτήτης τους έχει κινητό τηλέφωνο με πρόσβαση στο internet, η οποία συχνά παρουσιάζει προβλήματα στο Northland.

Καρέ από την επιδρομή στις κυψέλες των David Yanke και Rachel Kearney στο Northland στη Νέα Ζηλανδία.

Οι μελισσοκόμοι βρίσκονται σε απόγνωση και έχουν αρχίσει να ζωγραφίζουν με διακριτικά τα μελίσσια τους, ενώ τα σφραγίζουν με μοναδικούς  κωδικούς τρέφοντας την ελπίδα ότι μπορεί να τα ξαναβρούν, αλλά και αυτοί οι τρόποι πρακτικά δεν χρησιμεύουν σε τίποτα. Έως τον Ιούνιο, η αστυνομία της Νέας Ζηλανδίας έλαβε 200 αναφορές για κλοπές κυψελών ή και μελιού από αποθήκες, οι οποίες στο μεγαλύτερο μέρος τους αφορούσαν το Manuka και τις περιοχές με μεγάλο συνωστισμό μελισσοκομείων όπως το Northland και το κεντρικό Otago.

Από την αστυνομία δήλωσαν ότι σε συνεργασία με τους φορείς του κλάδου εργάζονται για την αντιμετώπιση των κρουσμάτων αυτών με μια εθνική βάση δεδομένων συλλογής πληροφοριών. «Οι ελλιπείς πληροφορίες  εμποδίζουν την πλήρη κατανόηση του μεγέθους του προβλήματος» λέει ο Macmillan. Πολλοί όμως απογοητευμένοι μελισσοκόμοι έχουν αρχίσει να παίρνουν την κατάσταση στα χέρια τους…

Για το ζευγάρι των μελισσοκόμων όμως η εκδίκηση δεν ήταν ποτέ επιλογή. Νιώθουν περισσότερο θλίψη παρά οργή. Ενημέρωσαν το υπουργείο για τη μαζική δηλητηρίαση και η απάντηση που έλαβαν ήταν ότι μετά από εξέταση των νεκρών μελισσών τους διαπιστώθηκε μεν εσκεμμένη δηλητηρίαση, αλλά δεν έγινε δυνατή η εξακρίβωση της ουσίας που χρησιμοποιήθηκε. Υπάρχουν τουλάχιστον 100 ουσίες στο εμπόριο που μπορούν να γίνουν τοξικές για τις μέλισσες. Για τους δύο μελισσοκόμους οι υποψίες στρέφονται σε κάποια συγκεκριμένα δηλητήρια, η αποκάλυψη των οποίων ίσως μπορούσε να οδηγήσει στους δράστες αλλά το κόστος των δοκιμών στο πανεπιστημιακό εργαστήριο είναι δυσβάσταχτο γι αυτούς. Πάντως και τα δύο δηλητήρια που υποψιάζονται είναι φθηνά και εύκολο να τα αγοράσει κανείς στη Νέα Ζηλανδία. Απ’ την άλλη έχουν σοβαρά παράπονα από τον τρόπο που η αστυνομία έχει χειριστεί την υπόθεση χαρακτηρίζοντάς την αρκετά χαλαρή.

Εκατό χιλιόμετρα μακριά απ’ το αγρόκτημα του David και της Rachel ο μελισσοκόμος Lindsay μαθαίνει για το νέο κρούσμα μαζικής δηλητηρίασης. Το περιστατικό τον ταράσσει καθώς θεωρεί ότι σηματοδοτεί ένα σημείο καμπής από τις συνηθισμένες μικρές πράξεις δολιοφθοράς σε κάτι πιο σκοτεινό. Το κύμα εγκληματικότητας που δημιούργησε το κυνήγι του μελιού Manuka έχει απογοητεύσει αυτόν αλλά και τον πατέρα του Bill, ο οποίος θυμάται τη μελισσοκομία ως ένα ευγενές επάγγελμα. 

Ο Lindsay και ο Bill στο Northland στη Νέα Ζηλανδία.

Σήμερα ο Bill προτιμά να ασχολείται με την αγγειοπλαστική και τον λαχανόκηπο του, παρά με τις 200 κυψέλες τους. Μετά τους βανδαλισμούς τις δηλητηριάσεις και τις δολιοφθορές δεν θέλει να ασχολείται με τη μελισσοκομία. «Νιώθω τόσο άσχημα για τους μελισσοκόμους, σήμερα», λέει ο Bill, ο οποίος επέστρεψε από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο με μόνη φιλοδοξία να δημιουργήσει ένα μελισσοκομείο και να ζήσει ήρεμα. «Τα πράγματα είναι τόσο άσχημα πια, που η μαγεία του να είσαι μελισσοκόμος χάθηκε…»

πηγή: The Guardian (Μετάφραση: Στράτος Σαραντουλάκης – Ορεινό Μέλι)
Φωτογραφίες: Jessie Casson

Η κουμαριά (Arbutus Unedo) είναι ένα από τα ωραιότερα φυτά της ελληνικής χλωρίδας. Είναι μεσογειακό είδος , αρκετά διαδεδομένο σε όλες τις χώρες της μεσογείου. Ακόμη υπάρχει στην Ιρλανδία ως ιθαγενές φυτό, (άλλα όχι στην Αγγλία). Στο εξωτερικό είναι γνωστή ως Strawberry Tree.

Η κουμαριά αναπτύσσεται σε όλη την Ελλάδα στην ζώνη των αείφυλλων – πλατύφυλλων, που εκτείνεται μέχρι 1.000 μ. υψόμετρο. Την συναντάμε σε θαμνώνες και δάση, σε ξηρές και πετρώδεις πλαγιές. Επειδή θεωρείται άριστο καλλωπιστικό φυτό έχει μεταφερθεί σε όλο τον κόσμο. (Αμερική , Αυστραλία κ.λ.π.). Είναι ανθεκτική στη φωτιά και αυτό της δίνει ένα πλεονέκτημα να χρησιμοποιηθεί σε αναπλάσεις εκτάσεων.

Είναι αειθαλές φυτό (δεν ρίχνει ποτέ τα φύλλα της) στην Ελλάδα είναι συνήθως θάμνος που μπορεί να φτάσει μέχρι τα 3 μέτρα, αλλά στις άλλες χώρες γίνεται δέντρο-ειδικά αυτά που χρησιμοποιούν ως καλλωπιστικό φυτό- που μπορεί να φτάσει και τα 10 μέτρα ύψος.
Όσοι είστε από μεγάλες πόλεις, αν νομίζετε ότι δεν έχετε δει ποτέ κουμαριά, κάνετε μεγάλο λάθος. Έχετε προσέξει κάποια κλαδιά που πωλούνται τα Χριστούγεννα με καρφωμένα στις άκρες των κλαδιών ένα βαμμένο με κόκκινη λαδομπογιά φιρίκι; Αυτά τα κλαριά είναι από κουμαριά.

Πολλαπλασιάζεται με σπόρους που πέφτουν από τους καρπούς της στο έδαφος. Γι αυτό θα παρατηρήσει κανείς ότι σε σημεία που είναι κουμαριές γύρω από το φυτό υπάρχουν πολλά μικρά φυτά. Για να αναπτυχθεί χρειάζεται ήλιο. Η κουμαριά (Arbutus unedo) έχει στην κομοστέγη της συγχρόνως άνθη, άγουρους και ώριμους καρπούς (σε πολύ λίγα φυτά ή δέντρα συμβαίνει αυτό). Ένα εσπεριδοειδές που το κάνει αυτό είναι η πορτοκαλιά, ποικιλία Valencia. Μάλιστα όταν ανθίζει θα παρατηρήσει κανείς και άνθος και καρπό σε όλες τις φάσεις του  ταυτόχρονα.

Τα άνθη της είναι συνήθως λευκά και πιο σπάνια κόκκινα, τα οποία κρέμονται σε ταξιανθίες. Μοιάζουν με καμπανούλες, και ανθίζουν δύο φορές το χρόνο (άνοιξη και φθινόπωρο). Γονιμοποιούνται από μέλισσες και το μέλι της κουμαριάς έχει ιδιαίτερη υπόπικρη γεύση. Τα άνθη της κουμαριάς δεν επηρεάζονται από τις βροχές και το κρύο λόγω του σχήματός τους και έτσι το φθινόπωρο η ανθοφορία της διαρκεί πολύ. Το μόνο πρόβλημα για τις μέλισσες είναι ότι σε χαμηλές θερμοκρασίες δεν μπορούν να πετάξουν και έτσι όταν επικρατεί αρκετό κρύο δεν μπορούν να εκμεταλλευτούν την ανθοφορία.

Ο καρπός της είναι σαρκώδης ρόγα –δρυπη-, μεγέθους 1-2 εκατοστά , ο οποίος, πριν ωριμάσει είναι κίτρινος και σιγά σιγά με την ωρίμανση μετατρέπεται σε κατακόκκινο. Η επιφάνεια του καρπού είναι άγρια-κοκκώδης θα έλεγα- και θα ωριμάσει (φθινόπωρο) τη στιγμή που αρχίζει η ανθοφορία για την επόμενη καρποφορία. Περιέχουν αρκετή ποσότητα σπόρων στο εσωτερικό τους.

Βασικό: Τρώγονται, αφού ωριμάσουν καλά. (έχει σημασία, θα το εξηγήσω παρακάτω). Θεωρώ ότι είναι ένα από τα πιο γευστικά φρούτα της φύσης. Αν και οι γνώμες διίστανται για την γεύση των κούμαρων, από αρχαιοτάτων χρόνων. Άλλοι νομίζουν ότι δεν είναι καν φαγώσιμοι οι καρποί. Οι αρχαίοι Έλληνες δεν τα προτιμούσαν ιδιαίτερα. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, ο Ρωμαίος επιστήμονας (φυσικός φιλόσοφος) και ιστορικός, περίφημος κυρίως από το έργο του «Φυσική Ιστορία» (Naturalis Historia) , έδωσε το λατινικό όνομα της κουμαριάς. Το όνομα «unedo» προέρχεται από το λατινικό «unum edo» που σημαίνει «τρώω ένα, μόνο». Εδώ να πω δυο λόγια για το πότε πρέπει να τρώγονται τα κούμαρα. Δεν πρέπει να καταναλώνονται όταν δεν έχουν ωριμάσει πλήρως. Δηλ. για να καταναλωθεί, θα πρέπει να είναι κατακόκκινος ο καρπός και πολύ μαλακός στην αφή. Ακόμη πρέπει να αποφεύγουμε να τρώμε υπερώριμους καρπούς.

Επειδή το κούμαρο ωπερωριμαζει πολύ γρήγορα, μπορεί να ξινίσει (να γίνει ζύμωση της σάρκας και να σχηματισθεί αλκοόλη) στο δέντρο, χωρίς εξωτερικά να δούμε κάτι ιδιαίτερο. Αν φάμε αρκετούς τέτοιους καρπούς, κινδυνεύουμε σοβαρά από δηλητηρίαση. Αν δεν έχει ωριμάσει πλήρως το κούμαρο, θα πρέπει να αποφεύγουμε να το τρώμε γιατί κατανάλωση αρκετών καρπών μπορεί να προκαλέσει τάση για εμετό και αναγούλα.

Το φυτό μας προειδοποιεί πλήρως για το πότε πρέπει να τρώμε ένα κούμαρο. Αν δεν έχει ωριμάσει αρκετά είναι αρκετά στυφό και άγευστο, έχει άσχημη γεύση. Αλλά, στην πλήρη ωρίμανση του είναι ένας πολύ εύγευστος και εκλεκτός καρπός. Και βέβαια , επειδή δεν αντέχει καθόλου μετά τη συγκομιδή , ο καλύτερος τρόπος να τα φάει κάποιος είναι κατευθείαν από το δέντρο. Είναι η αγαπημένη τροφή των πουλιών, χαρακτηριστικά οι κότσυφες τρελαίνονται να τα τρώνε, (κουμαροφάγα τα αναφέρει ο Αριστοφάνης στους «Όρνιθες») αλλά και του αγριογούρουνου , των αρκούδων κ.α.

Παράλληλα από τα κούμαρα φτιάχνονται , εξαιρετικό τσίπουρο (σε πολλές περιοχές της Ελλάδας στα χρόνια του μεσοπολέμου και νωρίτερα έφτιαχναν και μάλιστα τα τελευταία χρόνια σε πολλές περιοχές αρχίζουν πάλι να το φτιάχνουν), λικέρ, κονιάκ, (στην Πορτογαλία κάνουν ένα δυνατό κονιάκ με το όνομα medronho) καθώς και γλυκά του κουταλιού ή μαρμελάδα. Ακόμη η κουμαριά είναι γνωστή για τις φαρμακευτικές της ιδιότητες, (σηπτικές και διουρητικές ). Ο Iπποκράτης χρησιμοποιούσε τα κούμαρα για την αντιμετώπιση της θρομβοφλεβίτιδας. Πριν από 60 χρόνια απομονώθηκαν από τα κούμαρα οι πρώτες κουμαρίνες, τα σημερινά αντιπηκτικά που δίνονται σε θρομβώσεις. Τα φύλλα και ο τραχύς φλοιός της κουμαριάς χρησιμοποιούνται ιδιαίτερα στη φαρμακευτική και στη Βαφική. Μια αρκούδα και μια κουμαριά, ή καλύτερα ένα madroño (έτσι λένε την κουμαριά στην Ισπανία), είναι το σύμβολο της πόλης της Μαδρίτης.

Εδώ, βλέπετε το μεσαίο τμήμα του τρίπτυχου πίνακα του Ιερώνυμου Μπος «The Garden of Earthly Delights» (Ο κήπος των επίγειων απολαύσεων) , που απεικονίζει τη δημιουργία της γης και την αμαρτία. Δεσπόζουσα θέση στα φρούτα έχουν τα κούμαρα και γι’ αυτό ο πίνακας στην Ισπανία είναι γνωστός και ως ο πίνακας με τα κούμαρα. Εκτίθεται στο Museo del Prado στη Μαδρίτη. Δεξιά απεικονίζεται η κόλαση και αριστερά ο παράδεισος (ο κήπος της Εδέμ) -δεν φαίνονται εδώ-.

πηγή: laspistasteria