Ένα φθινόπωρο με υποσχέσεις αλλά και αβεβαιότητα

Έπειτα από τις ορεινές μελιτοφορίες στις βελανιδιές και τα έλατα, τα μελίσσια μεταφέρθηκαν τον Αύγουστο στον κάμπο της Άρτας. Σκοπός ήταν να βρουν τις απαραίτητες γύρες, που συνήθως λείπουν από τα δάση εκείνη την περίοδο, αλλά και να ανανεώσουν τον πληθυσμό τους, ώστε να μπουν δυνατά στο φθινόπωρο.

Ο φετινός Αύγουστος στον κάμπο εξελίχθηκε αρκετά καλά. Οι ανθοφορίες βοήθησαν στην ανάπτυξη των μελισσιών, ενώ σημαντικό ρόλο έπαιξε και το γεγονός ότι δεν είχαμε τους παρατεταμένους καύσωνες των προηγούμενων ετών. Έτσι, τα μελίσσια κατάφεραν να ανασυνταχθούν μετά από μια απαιτητική περίοδο στα βουνά.

Στα μέσα Σεπτεμβρίου ξεκίνησε η επιστροφή στις πλαγιές γύρω από τη λίμνη Πουρναρίου, εκεί όπου κάθε φθινόπωρο διαδέχονται η μία την άλλη οι τελευταίες σημαντικές ανθοφορίες της χρονιάς. Προηγήθηκε βέβαια η απαραίτητη προετοιμασία, καθώς τα μονοπάτια στον κάμπο είχαν κλείσει από τα καλάμια και χρειάστηκε αρκετή δουλειά για να αποκατασταθεί η πρόσβαση.

Η μεταφορά των μελισσιών σε αυτό το δύσβατο ανάγλυφο δεν είναι ποτέ εύκολη υπόθεση. Οι κυψέλες βρίσκονται σε διαφορετικά επίπεδα της πλαγιάς, σε μικρές ομάδες των 30-40 μελισσιών, και η πρόσβαση σε αρκετά σημεία απαιτεί χρόνο και κόπο. Φέτος χρειάστηκαν συνολικά τέσσερα δρομολόγια, περισσότερα απ’ όσα είχαμε συνηθίσει παλαιότερα. Οι μεταφορές αυτές γίνονται άλλωστε με τα χρόνια όλο και πιο απαιτητικές, ιδιαίτερα όταν οι σωματικές αντοχές δεν είναι πια οι ίδιες.

Η φθινοπωρινή διαδοχή των ανθοφοριών ξεκινά με την ακονιζιά, ακολουθεί ο κισσός και ο αρκουδόβατος, έπειτα η φθινοπωρινή ερείκη, γνωστή και ως σουσούρα, και τέλος η κουμαριά, η σημαντικότερη ίσως ανθοφορία για την περιοχή μας.

Οι πρώτες βροχές του φθινοπώρου ήταν ικανοποιητικές και μας έδωσαν λόγους να αισιοδοξούμε. Σε αντίθεση με αρκετές προηγούμενες χρονιές, το φθινόπωρο ήταν αισθητά ψυχρότερο, χωρίς τις παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες που συχνά καταπονούν τα φυτά, συντομεύουν τις ανθοφορίες και τελικά στερούν από τα μελίσσια την ευκαιρία να συλλέξουν. Όλα έδειχναν πως υπήρχαν οι προϋποθέσεις για έναν καλό τρύγο.

Ομως οι ανθοφορίες παρουσίασαν και φέτος μια περίεργη συμπεριφορά. Ο κισσός προσέφερε αρκετή γύρη, βοηθώντας σημαντικά στην ανάπτυξη των μελισσιών, χωρίς όμως να δώσει τις ποσότητες μελιού που θα περιμέναμε. Ο αρκουδόβατος συμμετείχε κι αυτός στη φθινοπωρινή νομή, χωρίς να αλλάξει ιδιαίτερα τη συνολική εικόνα. Το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίστηκε στη σουσούρα. Όχι μόνο άργησε ασυνήθιστα να ανθίσει, αλλά τελικά δεν απέδωσε σχεδόν τίποτα. Και το ανησυχητικό είναι πως η εικόνα της συγκεκριμένης ανθοφορίας αλλάζει χρόνο με τον χρόνο. Εκεί όπου παλαιότερα, κοιτάζοντας τις πλαγιές, έβλεπες μεγάλες εκτάσεις να κοκκινίζουν από τα άνθη της ερείκης, σήμερα χρειάζεται να ψάξεις για να εντοπίσεις τα ίδια σημεία.

Είναι δύσκολο να απομονώσει κανείς μία μόνο αιτία. Οι παρατεταμένες ξηρασίες των τελευταίων ετών πιθανότατα έχουν παίξει σημαντικό ρόλο, καταπονώντας τους θάμνους και περιορίζοντας σταδιακά την παρουσία τους. Υπάρχει όμως και μια άλλη αλλαγή, λιγότερο απότομη αλλά εξίσου εμφανής, που αφορά το ίδιο το τοπίο.

Η περιοχή εγκαταλείπεται. Η κτηνοτροφία έχει περιοριστεί δραματικά, ενώ τα χωριά αδειάζουν χρόνο με τον χρόνο. Άνθρωποι που κάποτε ζούσαν από τη γη και τα κοπάδια τους μετακόμισαν σε άλλες περιοχές ή έφυγαν από τη ζωή, αφήνοντας πίσω τους βοσκοτόπια που δεν βόσκονται πια. Τα πρόβατα και τα κατσίκια κρατούσαν τη βλάστηση χαμηλά, διατηρώντας τις πλαγιές ανοιχτές. Χωρίς αυτά, η φύση ακολουθεί τη δική της πορεία και η ξυλώδης βλάστηση επεκτείνεται σταδιακά.

Οι αριές, ιδιαίτερα ανθεκτικά και ανταγωνιστικά δέντρα με βαθύ ριζικό σύστημα, έχουν αρχίσει να κυριαρχούν. Με την ανάπτυξη της κόμης τους δημιουργούν περισσότερη σκιά, αλλάζοντας τις συνθήκες στο έδαφος και περιορίζοντας το φως που φτάνει στη χαμηλότερη βλάστηση. Έτσι, οι μικρότεροι θάμνοι, ανάμεσά τους και η ερείκη, δυσκολεύονται να διατηρήσουν τις εκτάσεις που κάποτε καταλάμβαναν. Ίσως τελικά να μην αλλάζει μόνο το κλίμα που επηρεάζει τις ανθοφορίες μας. Αλλάζει και το ίδιο το τοπίο, μαζί με τον τρόπο που οι άνθρωποι ζουν και δραστηριοποιούνται μέσα σε αυτό. Και μαζί του αλλάζουν σταδιακά και οι μελισσοκομικές δυνατότητες μιας ολόκληρης περιοχής.

Η κουμαριά, ευτυχώς, φάνηκε να έχει διαφορετική διάθεση φέτος. Ξεκίνησε να ανθίζει αρκετά πρώιμα, από τις τελευταίες ημέρες του Οκτωβρίου, περίπου δέκα με δεκαπέντε ημέρες νωρίτερα από το συνηθισμένο. Οι βροχές συνεχίστηκαν και το κρύο ήταν αισθητά πιο έντονο σε σχέση με προηγούμενες χρονιές. Μέχρι στιγμής, πάντως, οι ζυγαριές δεν έχουν δείξει κάποια ουσιαστική εισροή νέκταρος στις κυψέλες. Τα μελίσσια επισκέπτονται τα άνθη, αλλά το βάρος στις κυψέλες δεν ανεβαίνει. Είναι ακόμη νωρίς για οριστικά συμπεράσματα και η ανθοφορία έχει δρόμο μπροστά της. Ελπίζουμε πως οι επόμενες ημέρες θα είναι ευνοϊκές και πως η κουμαριά θα καταφέρει να δώσει στα μελίσσια τις απαραίτητες προμήθειες για τον χειμώνα. Ίσως, αν όλα πάνε καλά, να υπάρξει και κάποια ποσότητα για τρύγο.

Υπάρχει όμως και κάτι που μας έχει ανησυχήσει ιδιαίτερα τις τελευταίες ημέρες. Κυνηγοί της περιοχής μάς ενημέρωσαν ότι εντόπισαν ίχνη αρκούδας χαμηλά, προς τη λίμνη. Το ενδεχόμενο μιας επίσκεψης στο μελισσοκομείο μόνο ευχάριστο δεν είναι. Δυστυχώς, η ιδιαιτερότητα της εγκατάστασης κάνει σχεδόν αδύνατη τη λήψη αποτελεσματικών μέτρων προστασίας. Ένας ηλεκτροφόρος φράχτης, που σε ένα συμβατικό μελισσοκομείο θα μπορούσε να αποτελέσει μια λύση, εδώ είναι πρακτικά ανεφάρμοστος. Οι κυψέλες βρίσκονται διάσπαρτες σε διαφορετικές πεζούλες, σε ομάδες των 30-40, κατά μήκος της πλαγιάς. Θα απαιτούνταν πολλές ανεξάρτητες περιφράξεις σε ένα ιδιαίτερα δύσκολο έδαφος, κάτι που κάνει την εφαρμογή του μέτρου εξαιρετικά δύσκολη.

Έτσι, περιμένουμε με κάποια αγωνία να δούμε πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση. Για την ώρα, η κουμαριά είναι ανθισμένη και τα μελίσσια όποτε το επιτρέπει ο καιρός εργάζονται.

Τρύγος στον κάμπο, απογοήτευση στα ημιορεινά

Όπως και πέρσι, έτσι και φέτος αποφασίσαμε να χωρίσουμε το «κοπάδι» στα δύο. Ένα μέρος των μελισσιών ανέβηκε στα ημιορεινά για να εκμεταλλευτεί την ανοιξιάτικη ανθοφορία της ερείκης και το υπόλοιπο κατέβηκε στον κάμπο της Άρτας για την πορτοκαλιά. Ήταν μια επιλογή που τα προηγούμενα χρόνια είχε δώσει καλά αποτελέσματα και οι προσδοκίες μας παρέμεναν υψηλές.

Το μελισσοκομείο στον κάμπο της Άρτας για την ανθοφορία της πορτοκαλιάς

Η άνοιξη όμως είχε άλλα σχέδια.

Ο φετινός χειμώνας και ιδιαίτερα ο Φεβρουάριος χαρακτηρίστηκαν από ασυνήθιστα πολλές και παρατεταμένες βροχοπτώσεις. Για σχεδόν είκοσι ημέρες οι μέλισσες έμειναν κλεισμένες στις κυψέλες τους, αδυνατώντας να πραγματοποιήσουν ακόμη και τις απαραίτητες πτήσεις καθαρισμού. Είναι γνωστό πως τέτοιες συνθήκες επιβαρύνουν τα μελίσσια, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης προβλημάτων όπως η νοζεμίαση και γενικότερα καθυστερώντας την ανοιξιάτικη ανάπτυξή τους.

Παρόλα αυτά, υπήρχε αισιοδοξία. Οι συνεχόμενες βροχές είχαν ποτίσει τη γη όσο λίγες φορές τα τελευταία χρόνια και όλα έδειχναν πως οι ανοιξιάτικες ανθοφορίες θα είχαν τις προϋποθέσεις να αποδώσουν.

Το μελισσοκομείο στις πλαγιές της λίμνης Πορναρίου για την ανθοφορία της ερείκης

Στα ημιορεινά, η ερείκη άνθισε πρώιμα. Τα μελίσσια όμως, επηρεασμένα από τις καιρικές συνθήκες του προηγούμενου διαστήματος, δεν είχαν προλάβει να αναπτυχθούν στον βαθμό που θα έπρεπε. Έτσι, μια ανθοφορία που υπό άλλες συνθήκες θα μπορούσε να δώσει σημαντικές ποσότητες μελιού, πέρασε σχεδόν ανεκμετάλλευτη.

Στον κάμπο τα πράγματα εξελίχθηκαν καλύτερα. Η πορτοκαλιά, παρότι παρουσίαζε ξανά, ύστερα από το περσινό διάλειμμα που είχε δημιουργήσει κάποια αισιοδοξία, προσβολή από τον μαύρο ακανθώδη αλευρώδη, κατάφερε να διατηρήσει σταθερή και ικανοποιητική νεκταροέκκριση. Οι μέλισσες εργάστηκαν με συνέπεια και στα μέσα Μαΐου πραγματοποιήθηκε ο τρύγος της πορτοκαλιάς στον κάμπο της Άρτας.

Το μέλι της πορτοκαλιάς παραμένει κάθε χρόνο ένα από τα πιο αρωματικά και χαρακτηριστικά μέλια της περιοχής μας. Το λεπτό του άρωμα, οι ανθικές νότες και η ιδιαίτερη γεύση του αποτελούν για εμάς μια από τις πιο όμορφες υπενθυμίσεις ότι, ακόμη και σε δύσκολες χρονιές, η φύση βρίσκει τρόπο να ανταμείβει την υπομονή.

Δυστυχώς όμως η συνέχεια στα ημιορεινά αποδείχθηκε απογοητευτική. Συνήθως μετά το τέλος της ανθοφορίας της ερείκης ακολουθεί η κουτσουπιά, η οποία εκτός από το νέκταρ προσφέρει συχνά και μικρές ποσότητες μελιτώματος από το φύλλωμά της. Στη συνέχεια παίρνει τη σκυτάλη ο φράξος, ενώ αργότερα εμφανίζονται τα πρώτα μελιτώματα από τις αριές και τα πουρνάρια.

Αυτή η αλληλουχία ανθοφοριών και μελιτοεκκρίσεων λειτουργούσε κάθε χρόνο σαν ένα φυσικό δίχτυ ασφαλείας. Μπορεί να μην έδινε πάντα μεγάλες σοδειές, εξασφάλιζε όμως στα μελίσσια μια σταθερή εισροή τροφών και συχνά λίγα ακόμη κιλά μελιού.

Μέλισσα στο άνθος της πορτοκαλιάς

Φέτος συνέβη κάτι που προσωπικά δεν θυμάμαι να έχω ξαναδεί. Μετά το τέλος της ερείκης, οι ζυγαριές άρχισαν να καταγράφουν καθημερινά μόνο αρνητικά πρόσημα. Οι μέλισσες κατανάλωναν περισσότερα από όσα έβρισκαν στην ύπαιθρο και οι αναμενόμενες πηγές νέκταρος και μελιτωμάτων είτε δεν απέδωσαν είτε απέδωσαν ελάχιστα. Ήταν μια εικόνα που αποτύπωσε με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο τις δυσκολίες της φετινής χρονιάς.

Έτσι, μετά τον τρύγο της πορτοκαλιάς, όλα τα παραγωγικά μελίσσια μεταφέρθηκαν στα ορεινά, αναζητώντας τις επόμενες ευκαιρίες της χρονιάς στους έλατους και τις βελανιδιές. Πίσω παρέμειναν μόνο οι παραφυάδες, συνεχίζοντας τη δική τους πορεία ανάπτυξης.

Η μελισσοκομία άλλωστε είναι ένα συνεχές ταξίδι προσαρμογής. Κάθε χρονιά γράφει τη δική της ιστορία, με τις χαρές, τις απογοητεύσεις και τις εκπλήξεις της. Ο φετινός τρύγος της πορτοκαλιάς μπορεί να μην συνοδεύτηκε από την εικόνα μιας γενικευμένα καλής άνοιξης, αποτέλεσε όμως μια φωτεινή εξαίρεση μέσα σε μια απαιτητική περίοδο.

Η υπόσχεση της κουμαριάς και το απρόβλεπτο της φύσης

Το φθινόπωρο στα ημιορεινά της Ηπείρου έχει πάντα ξεχωριστό ενδιαφέρον. Μετά από ένα καλοκαίρι ξηρό και δύσκολο, οι πρώτες φθινοπωρινές βροχές έφτασαν νωρίς γεμίζοντάς μας ελπίδες.

Ο κισσός ήταν ο πρώτος που άνθισε και δούλεψε θαυμάσια φέτος. Τα μελίσσια χόρτασαν με μέλι, δυνάμωσαν και άρχισαν και πάλι να γεννούν. Η ακονιζιά έδωσε κι αυτή αρκετή γύρη και παρέμεινε ανθισμένη για αρκετό διάστημα. Έπειτα ήρθε το ρείκι — ή μάλλον, δεν ήρθε. Εκεί που σε άλλες γωνιές της Ελλάδας έκανε θαύματα, εδώ απέδωσε ελάχιστα, δημιουργώντας ένα μικρό κενό ανάμεσα στις ανθοφορίες.

Όμως η φύση ποτέ δεν σταματά και το φθινόπωρο είναι πλούσιο σε ανθοφορίες. Η κουμαριά φέτος αποφάσισε να στολίσει τον τόπο με μια ανθοφορία από τις μεγαλύτερες των τελευταίων χρόνων. Πυκνή, δυνατή, γεμάτη υποσχέσεις. Και πράγματι, στα μέσα του Νοεμβρίου οι ζυγαριές άρχισαν να βάζουν βάρος: ένα κιλό, ενάμιση την ημέρα. Οι μέλισσες δούλευαν με ρυθμό σχεδόν μουσικό, οι πλαγιές βούιζαν, με μια σιγουριά που σε έκανε να πιστεύεις πως ο τρύγος είναι πια θέμα ημερών.

Και τότε ήρθαν οι βροχές. Όχι απλώς βροχές — τρεις εβδομάδες συνεχόμενες, με μέρες τόσο έντονες που ο τόπος άλλαξε πρόσωπο. Οι πλαγιές μούσκεψαν τόσο πολύ που δε τολμήσαμε να κατέβουμε στις πεζούλες με το φορτηγό για να μην κολλήσουμε. Τα ρέματα φούσκωσαν και πολλά σημεία πλημμύρισαν. Τα άνθη της κουμαριάς, τόσο άφθονα και ζωηρά λίγο πριν, υποχώρησαν κάτω από το βάρος της νεροποντής. Τουλάχιστον τα μισά έπεσαν πρόωρα, μέσα σε μόλις μία ημέρα, στερώντας από τα μελίσσια τη δυνατότητα να συνεχίσουν την υποσχόμενη συλλογή.

Έτσι ο τρύγος που φάνταζε τόσο κοντά δεν ήρθε ποτέ. Η μελισσοκομία όμως είναι τέχνη υπομονής και συμφιλίωσης. Ακόμη και μέσα στην απώλεια υπάρχει κέρδος: τα μελίσσια είναι δυνατότερα και έτοιμα να υποδεχτούν τον χειμώνα με αξιοπρεπή αποθέματα. Και εμείς, που παρακολουθούμε από κοντά αυτή τη χορογραφία της φύσης, μένουμε για άλλη μια φορά με μια απλή, σταθερή διαπίστωση: στα Τζουμέρκα, τίποτα δεν είναι ποτέ προβλέψιμο — κι όμως όλα, στο τέλος, βρίσκουν τον δρόμο τους.

Τρύγος στην πορτοκαλιά

Τις τελευταίες χρονιές η άνοιξη έχει γίνει αρκετά απρόβλεπτη με αποτέλεσμα η παραγωγή των ανοιξιάτικων ανθόμελων να έχει δυσκολέψει αρκετά. Στην πεδιάδα της Άρτας μάλιστα, εκεί που απλώνεται ένας από τους μεγαλύτερους πορτοκαλεώνες της Ελλάδας, τα πράγματα τα τελευταία 2-3 χρόνια είχαν γίνει ακόμα χειρότερα λόγω του μαύρου ακανθώδη αλευρώδη, τη λευκή μύγα εσπεριδοειδών που προκαλεί πρόωρη φυλλόπτωση, μείωση φωτοσύνθεσης και γενική κατάπτωση του φυτού.

Φέτος όμως τα πράγματα πήγαν καλύτερα όσον αφορά την παραγωγή μελιού. Τα δέντρα φαίνεται τουλάχιστον ότι ανακάμπτουν. Με το χειμωνα να είναι ήπιος τα μελίσσια βγήκαν με μεγάλους πληθυσμούς, όμως τα κρύα ήρθαν αργότερα, στις αρχές της άνοιξης. Και ενώ αυτό το γεγονός δημιούργησε μεγάλο πρόβλημα στα μελίσσια που βρίσκονταν στο βουνό για το ρείκι, ευνόησε τα μελίσσια που βρίσκονταν στην πορτοκαλιά, καθώς καθυστέρησε την ανθοφορία, η οποία ξεκίνησε στις αρχές Απριλίου, αποφεύγοντας ακραίες θερμοκρασίες.

Με την ανθοφορία να διαρκεί τουλάχιστον ένα μήνα και τα μελίσσια ήδη μεγάλα, όπως ήταν φυσικό υπήρξε μεγάλη τάση για σμηνουργία. Η νεκταροέκκριση εξελίχθηκε ικανοποιητικά μετά από πολύ καιρό και έτσι τρυγήσαμε ανοιξιάτικο μέλι. Ένα μέλι πολύ αρωματικό, ανοιχτόχρωμο και λεπτόρρευστο, γεμάτο από την γεύση των εσπεριδοειδών. Πλούσιο σε εσπερίνη, μία ιδιαίτερα αντιοξειδωτική ουσία, με ιδιαίτερα καλά οργανοληπτικά συστατικά, φημίζεται για την αγχολυτική και καταπραϋντική του δράση.

Άνοιξη στο βουνό

Στο μελισσοκομείο στην Πίνδο, στα 550μ., κατά τους μήνες Δεκέμβριο και Ιανουάριο η χαμηλότερη θερμοκρασία που καταγράψαμε ήταν 2°C, κάτι που εδώ και 10 χρόνια που κάνουμε μετρήσεις δεν είχε ξανασυμβεί.

Άνοιξη στο μελισσοκομείο.

Έτσι, παρά το απογοητευτικό φθινόπωρο, τα μελίσσια βγήκαν απ’ το χειμώνα χωρίς απώλειες, προσμένοντας την άνοιξη. Φέτος αποφασίσαμε ένα μεγάλο μέρος του κοπαδιού να μεταφερθεί στον κάμπο για την πορτοκαλιά και τα υπόλοιπα να παραμείνουν στα ημιορεινά για το ρείκι και την κουτσουπιά.

Στον κάμπο οι πορτοκαλιές τα τελευταία χρόνια υπέφεραν από το μαύρο ακανθώδη αλευρώδη, επηρεάζοντας αρνητικά την παραγωγή, όμως επειδή φέτος φαίνονταν να ανακάμπτουν, αποφασίσαμε να κάνουμε μια μεταφορά.

Το μελισσοκομικό εργαστήριο.

Απ’ την άλλη στο βουνό οι ανθοφορίες μπορεί να μην έχουν την έκρηξη της πορτοκαλιάς, έχουν το πλεονέκτημα όμως ότι διαδέχονται η μία την άλλη μέχρι το καλοκαίρι όπου θα μεταφερθούν στα ορεινά για τα δασόμελα. Οι τελευταίες βροχές ήταν απαραίτητες και μας γεμίζουν αισιοδοξία. Ας έχουμε μια καλή μελισσοκομική χρονιά, με υγιή και δυνατά μελίσσια!

Ένας ανέλπιστα καλός τρύγος στον δέντρο!

Έχοντας περάσει άλλη μια πολύ δύσκολη άνοιξη, με παρατεταμένη ανομβρία και πολύ υψηλές θερμοκρασίες, που οδήγησαν σε μικρής διάρκειας και φτωχές ανθοφορίες, αλλά και προβλήματα στην ομαλή ανάπτυξη των μελισσιών, οι προσδοκίες για τη συνέχεια ήταν μειωμένες.

Η απογοήτευση ήταν διάχυτη στους μελισσοκομικούς κύκλους. Ο ήπιος και χωρίς χιόνια χειμώνας δεν έδινε πολλές ελπίδες στον έλατο, τουλάχιστον θεωρητικά. Ενώ με τα μελίσσια να παραμένουν στάσιμα στο μελισσοκομικό κενό του Μαΐου, οι προσδοκίες για τη βελανιδιά, η μελιτοφορία της οποίας αναμένονταν πρώημη, δεν ήταν μεγάλες.

Όλα αυτά βέβαια στη θεωρία, γιατί στην πράξη τα δάση τελικά έκαναν το θαύμα τους, επιβεβαιώνοντας τη ρήση των παλιών μελισσοκόμων που έλεγαν «αν δεν βρέξει, θα μελώσει». Ειδικά ο τρύγος στον δέντρο ήταν ανέλπιστα καλός.

Τα μελίσσια μεταφέρθηκαν στις βελανιδιές της Αιτωλοακαρνανίας στις αρχές Ιουνίου, όταν ξεκίνησε η μελιτοέκκριση. Από τις μελιτώδεις εκκρίσεις της βελανιδιάς προκύπτει ένα πολύ σκοτεινό, σχεδόν μαύρο και αρκετά παχύρρευστο μέλι, το οποίο σύμφωνα με έρευνα του ΑΠΘ η οποία παρουσιάστηκε στο 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επαγγελματικής Μελισσοκομίας που έλαβε χώρα στην Αλεξανδρούπολη, θεωρείται ένα απ’ τα θρεπτικότερα στον κόσμο.

Ίσως το πιο πλούσιο σε ιχνοστοιχεία, παρουσιάζει τη μεγαλύτερη αντιοξειδωτική δράση σε σχέση με τα υπόλοιπα μέλια. Εκτός όμως από σπουδαίο μελισσοκομικό φυτό, η βελανιδιά είναι σημαντική γιατί είναι βραδυφλεγές δέντρο, δεν έχει μεγάλες απαιτήσεις και φύεται σχεδόν παντού. Χάρη στο τεράστιο ριζικό σύστημα που αναπτύσσει, η βελανιδιά λειτουργεί σαν μια μεγάλη αποθήκη νερού. Με την διαπνοή των φύλλων αυξάνει την υγρασία στο περιβάλλον και ταυτόχρονα ψύχει την ατμόσφαιρα.

Μεγάλες εκτάσεις με Δρυοδάση φέρνουν βροχή. Μπορούν, έτσι, να παίξουν σημαντικό ρόλο στον κύκλο του νερού αυξάνοντας τις βροχοπτώσεις και εμπλουτίζοντας τον υδροφόρο ορίζοντα. Εκτός αυτού ευνοεί την βιοποικιλότητα καθώς δημιουργεί πολύ πλούσια οικοσυστήματα. Τα πεσμένα φύλλα του φθινοπώρου δημιουργούν ένα πλούσιο χούμους που ακόμη και σε πετρώδεις περιοχές ευνοούν την εγκατάσταση και άλλων φυτών.

Ενώ ακόμα και σε περίπτωση πυρκαγιάς, η βελανιδιά μπορεί χάρη στο βαθύ της ριζικό σύστημα να βγάλει νέους βλαστούς χωρίς να έχει ανάγκη από τεχνητή αναδάσωση.

Το υπέροχο μέλι της βελανιδιάς μπορείτε να το γευτείτε από εδώ.

Η άνοιξη προχωρά, μαζί και το εργαστήριο.

Έπειτα από τον θερμότερο χειμώνα που έχει καταγραφεί ποτέ στα ελληνικά χρονικά, είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να δούμε τι θα συμβεί την άνοιξη.

Τα μελίσσια όπως ήταν φυσικό, ξεχειμώνιασαν χωρίς απώλειες και ξεκίνησαν με μεγάλους πληθυσμούς. Έχοντας στο μυαλό τα περσινά, όπου ο χειμώνας ήρθε αργά, μέσα στην άνοιξη, με έντονες βροχές και κρύα μέχρι τα τέλη Μαΐου, καταστρέφοντας τις πιθανότητες μιας ανοιξιάτικης σοδιάς, ξεκινήσαμε αρκετά συντηρητικά.

Ο Μάρτης όμως όχι μόνο δεν αποδείχτηκε γδάρτης και κακός παλουκοκαύτης, αλλά σύμφωνα με το Παρατηρητήριο Copernicus ήταν ο θερμότερος Μάρτιος όλων των εποχών. Κάτι ιδιαίτερα ανησυχητικό αν σκεφτεί κανείς ότι είναι ο δέκατος μήνας στη σειρά που καταγράφει ρεκόρ.

Όπως ήταν φυσικό, οι ανθοφορίες ήταν πρώιμες. Τα ρείκια ξεκίνησαν αλλά και τελείωσαν νωρίς, συνεισφέροντας ουσιαστικά μόνο στην ανάπτυξη. Αντιθέτως η κουτσουπιά έδωσε και λίγο μέλι.

Παράλληλα με τις δουλειές στα μελίσσια, προχωρά και το μελισσοκομικό εργαστήρι. Απομένουν οι πόρτες και τα παράθυρα, που θα μπουν λίγο μετά το Πάσχα, αλλά και οι χωματουργικές εργασίες του περιβάλλοντα χώρου, ώστε να αρχίσουμε να βάζουμε μια τάξη.

Μακάρι να πάνε όλα καλά στο τέλος και να γεμίσουν τα βαρέλια, γιατί η περσινή χρονιά ήταν πολύ δύσκολη για όλους.

Στη λίμνη Πουρναρίου για την κουμαριά

Κάθε φθινόπωρο γίνεται ένας μικρός απολογισμός της χρονιάς που πέρασε. Δυστυχώς η φετινή χρονιά ήταν για τη μελισσοκομία, μακράν η χειρότερη, τουλάχιστον όσων χρόνων έχω ζήσει εγώ.


Ο περσινός χειμώνας ήταν ήπιος με αποτέλεσμα τα μελίσσια να μην καταπονηθούν ιδιαίτερα και να βγουν δυνατά, νωρίς την άνοιξη, γεμίζοντας αισιοδοξία τους μελισσοκόμους για τη συνέχεια. Η άνοιξη όμως δεν ήρθε ποτέ. Παρατεταμένες αλλά και άκαιρες βροχοπτώσεις, κρύο μέχρι και στις αρχές του καλοκαιριού, δημιούργησαν πολλά προβλήματα στην ανάπτυξη των σμηνών.

Δεν θυμάμαι άλλη χρονιά να ξεκινάω την εκτροφή βασιλισσών τόσο αργά, ουσιαστικά στις αρχές του καλοκαιριού και να βάζω τις βασίλισσες στις παραφυάδες, δέκα μέρες μετά στα μέσα του Ιούνη, υπό βροχή.

Ανοιξιάτικα μέλια δεν είδαμε καθόλου, αλλά και μετά στα δάση (έλατα και βελανιδιές) με το σταγονόμετρο. Την κρύα και βροχερή άνοιξη ακολούθησε ένα μακρύ και ξηρό καλοκαίρι. Φωτιές στον Έβρο και καταστροφές. Ελάχιστα μελίσσια κατέβηκαν στον κάμπο τον Αύγουστο υπό το φόβο των ψεκασμών, με αποτέλεσμα όσα έμειναν στο βουνό να πεινάσουν.

Το πεύκο κι αυτό με διακυμάνσεις. Δεν είναι πια η σταθερή νομή στην οποία βασιζόμασταν για να βγουν τα σπασμένα της χρονιάς. Αρχές φθινοπώρου και οι πλημμύρες της Θεσσαλίας δίνουν το τελειωτικό χτύπημα σε πολλούς. Το μόνο φως μέσα σ’ αυτό το σκοτάδι ο κισσός και ο αρκουδόβατος.

Κισσός και αρκουδόβατος

Εκείνες οι βροχές στα τέλη του Αυγούστου ήταν ό,τι χρειάζονταν. Όπου υπήρχε κισσός βούιζε ο τόπος απ’ τις μέλισσες. Η κίτρινη γύρη του τις έκανε να πάρουν τα πάνω τους. Μαζί και ο αρκουδόβατος, έδωσε λίγο μελάκι. Το φθινοπωρινό ρείκι, τουλάχιστον εδώ στην περιοχή της Πίνδου, δεν ευνοήθηκε απ’ τις υψηλές θερμοκρασίες και «κάηκε» γρήγορα, προσφέροντας λίγα.

Τελευταία ανθοφορία της χρονιάς, η κουμαριά. Μέλι για λίγους, αλλά εκλεκτούς. Έχει τις προϋποθέσεις να πάει καλά και να δώσει στα μελίσσια τις προμήθειες του χειμώνα. Βροχές προηγήθηκαν. Όχι πολλές, αλλά καλές. Αν και οι θερμοκρασίες είναι κοντά στα φυσιολογικά για την εποχή επίπεδα θα πάει καλά.

Χωρίς κουμαριά το φετινό φθινόπωρο

Όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος οι παραφυάδες και ένα μεγάλο μέρος του κοπαδιού μεταφέρθηκε στα ημιορεινά της Πίνδου για τις φθινοπωρινές ανθοφορίες. Κισσός, ακονιζιά, αρκουδόβατος απ’ τα τέλη Σεπτεμβρίου, ρείκι τον Οκτώβριο και κουμαριά το Νοέμβριο εξασφαλίζουν στα μελίσσια τις προμήθειες του χειμώνα και αν ο καιρός είναι ευνοϊκός δίνουν και τρύγο.

Φθινόπωρο και άνοιξη στη λίμνη Πουρναρίου.

Τελευταία όμως, όλο και πιο συχνά το φθινόπωρο είναι φτωχό. Οι υψηλές θερμοκρασίες και η παρατεταμένη ανομβρία των δύο πρώτων μηνών, που τείνουν να γίνουν καθεστώς, δε δίνουν τη δυνατότητα στα φυτά να ευδοκιμήσουν. Η ανθοφορία της ερείκης διαρκεί ελάχιστα πια, με αποτέλεσμα οι μέλισσες να μη μπορούν να την εκμεταλλευτούν και να χάνουν την πολύτιμη για την εποχή ανάπτυξη που προσφέρει.

Και ενώ η κουμαριά θεωρείται πιο ανθεκτική στις καιρικές μεταβολές, τελευταία δείχνει ότι επηρεάζεται καθοριστικά και αυτή από την κλιματική αλλαγή. Η κουμαριά για να αποδώσει χρειάζεται βροχές στις αρχές του φθινοπώρου και κρύο κατά την άνθιση, ή πιο σωστά τις συνηθισμένες για την εποχή του Νοεμβρίου θερμοκρασίες. Όμως φέτος ούτε βροχές είχαμε κατά την περίοδο Σεπτεμβρίου- Οκτωβρίου, ενώ οι θερμοκρασίες μέχρι και τα μέσα Νοεμβρίου ήταν αρκετά υψηλές με αποτέλεσμα να «στεγνώσει» το άνθος.

Από τότε και μετά ο καιρός χάλασε απότομα και οι μέλισσες κλείστηκαν στις κυψέλες τους με αποτέλεσμα να μη συλλέξουν μέλι. Φαίνεται ότι πλέον έχουν χαθεί οριστικά οι εποχές του φθινοπώρου και της άνοιξης και έχουμε μόνο δύο εποχές με μια απότομη και εξαιρετικά σύντομη μεταβατική περίοδο, ένα φαινόμενο αρκετά αρνητικό για την παραγωγή μελιού.

 

 

Τρύγοι στα ορεινά

Έπειτα από έναν παρατεταμένο χειμώνα, εξαιτίας του οποίου χάθηκε ένας ανοιξιάτικος μήνας ανάπτυξης, ο Μάρτιος, τα μελίσσια που ξεχειμώνιασαν στο βουνό, άργησαν να αναπτυχθούν και κατά συνέπεια να γίνουν παραγωγικά, με αποτέλεσμα να χαθούν οι ελπίδες για ανοιξιάτικα μέλια, ενώ οδήγησαν σε μια αργοπορημένη είσοδο στα έλατα.

Παρ’ όλα αυτά και παρά τα σκαμπανεβάσματα, τα έλατα δούλεψαν μετά από χρόνια και μάλιστα αρκετά ικανοποιητικά, ακόμα και για εμάς τους αργοπορημένους, δίνοντάς μας έναν καλό, τηρουμένων των αναλογιών, τρύγο. Το μεγαλύτερο μέρος των μελισσιών όμως προετοιμαζόταν για τη βελανιδιά καθώς δεν προλάβαιναν να είναι έτοιμα πιο πριν.

Και πράγματι όσοι επιχείρησαν να μπουν νωρίς στη βελανιδιά τρύγησαν αρκετό μέλι. Δυστυχώς για μια ακόμη χρονιά μια βροχή αρκούσε για να χαλάσει τη μελιτοφορία στις αρχές Ιουλίου, με αποτέλεσμα τα μελίσσια που έφυγαν απ’ τα έλατα για να πάνε στη βελανιδιά να μην προλάβουν πολλά πράγματα.

Παρά τις δυσκολίες πάντως το βουνό φέτος έδωσε εξαιρετικής ποιότητας μέλι. Αμέσως μετά τον τρύγο τα μελίσσια μεταφέρθηκαν στα πεδινά ώστε να βρουν γύρες και να γίνουν οι απαραίτητες θεραπείες για τη βαρρόα, η οποία φέτος ταλαιπωρεί αρκετά τα μελίσσια. Οι βροχές του Αυγούστου ήταν πολύτιμες και ευπρόσδεκτες, γεμίζοντας μας ελπίδες για ένα ολάνθιστο φθινόπωρο.