Το καλοκαίρι μας πρόφτασε στους πρόποδες του Ξηροβουνίου και τα άνθη των φυτών έπεσαν μετατρέποντας της περιοχή σε μια έρημο για τις μέλισσες. Έπρεπε να μετακινηθούμε πιο ορεινά για να ξαναβρούμε την άνοιξη.

Έτσι ξεκινήσαμε για τα Όρη του Βάλτου στην Αιτωλοακαρνανία σε μια περιοχή που αυτήν την εποχή κυριαρχούν οι καστανιές, οι βελανιδιές και το περδικάκι. Εδώ η εξαιρετικής ποιότητας γύρη της καστανιάς θα βοηθήσει τα μελίσσια να αναπτυχθούν και να αποθηκεύσουν προμήθειες που θα χρειαστούν στην περίπτωση που αργότερα, τον Αύγουστο, αποφασίσουμε να πάμε στο πεύκο.

Η βελανιδιά από τα μέσα Ιούνη, ξεκινά την παραγωγή μελιτώματος από τα φύλα και το μέλι που παράγεται είναι ανοιχτόχρωμο, ρευστό και έχει απαλό άρωμα και γεύση. Αργότερα, με τις μεγάλες ζέστες του Ιούλη, αρχίζει να στάζει το βελανίδι. Το μελίτωμα αυτό είναι σκούρο σκοτεινό, σχεδόν μαύρο και αρκετά παχύρρευστο.

Καμιά φορά καθώς προχωράει η μελιτοφορία και παρουσιάζονται συνθήκες ξηρασίας το μελίτωμα σκληραίνει και οι μέλισσες δυσκολεύονται στη συλλογή. Σε αυτές τις περιπτώσεις μια βροχή το ξεπλένει και ξαναξεκινά η μελιτοέκκριση από την αρχή.

Στήσαμε το μελισσοκομείο σε υψόμετρο 600 μέτρων, σε μια παρθένα περιοχή που καλύπτεται κυρίως από βελανιδιές. Το τοπίο εδώ είναι ασύγκριτα όμορφο. Η διαδρομή ανάμεσα στα χωριά του ορεινού Βάλτου είναι μια από τις ωραιότερες διαδρομές στην ορεινή Αιτωλοακαρνανία. Όποιος επιχειρήσει να την κάνει θα πρέπει να θυμηθεί να έχει γεμάτο ρεζερβουάρ, καθώς τα πρατήρια βενζίνης είναι μάλλον δυσεύρετα εδώ.

Αφού καθαρίσαμε από τα χόρτα την περιοχή που θα στήνονταν το μελισσοκομείο, περιμέναμε να σουρουπώσει και μεταφέραμε τις κυψέλες. Η νύχτα είχε φεγγάρι και αυτό μας βοήθησε αρκετά, αλλά η ζέστη μας κούρασε και αργήσαμε. Η ώρα είχε φτάσει 3:00 όταν ξεφορτώναμε τις τελευταίες κυψέλες και ένας δυνατός καυτός άνεμος άρχισε να κουνάει τα δέντρα. Πρωτόγνωρη αίσθηση.

Την επόμενη ημέρα συναρμολογήσαμε την ποτίστρα, ώστε να μην αναγκάζουμε τις μέλισσες να ψάχνουν μακριά για νερό. Ύστερα τις αφήσαμε στην ησυχία τους, να προσαρμοστούν και να προσανατολιστούν στο νέο τους περιβάλλον.

Στεκόμουν στο περιβόλι, κοιτάζοντας τα δέντρα και συνειδητοποίησα ότι δεν είχα ξανακοιτάξει βροχή με τόση απογοήτευση. Ήταν η τρίτη συνεχόμενη ημέρα που έβρεχε και αυτό σήμαινε ότι η πορτοκαλιά θα σταματούσε τη νεκταροέκκριση. Οι μέλισσες δεν είχαν προλάβει να σφραγίσουν τα μέλια (και εμείς να τρυγήσουμε) και κάθε ώρα που περνούσε, όντας κλεισμένες μέσα, τα έτρωγαν.

Δεν είχαμε χρόνο για απολογισμούς και μοιρολατρίες, έπρεπε να μετακινηθούμε προς αναζήτηση τροφής. Ο ολάνθιστος κάμπος σε λίγες ημέρες θα μετατρέπονταν σε μια άγονη γη και οι γεωργοί μετά την ανθοφορία των εσπεριδοειδών ξεκινούν τους ψεκασμούς με τα δηλητήρια. Αν δεν μετακινηθούμε άμεσα… θα πεθάνουμε. Με το χρόνο κυριολεκτικά να μετράει αντίστροφα έπρεπε να ζυγίσουμε τις επιλογές μας και κάθε μια είχε και ένα μεγάλο ρίσκο.

Το πρώτο δεκαπενθήμερο του Μαΐου τα χιόνια σκέπαζαν ακόμα τα ορεινά και οι θερμοκρασίες το βράδυ έπεφταν κάτω από τους 8° C. Οι μέλισσες θα δυσκολεύονταν πολύ να κρατήσουν ζεστά τα μικρά τους. Δεν είχε έρθει ακόμα η ώρα γα το έλατο. Υπήρχε η επιλογή να μεταφέρουμε τα μελίσσια στα ακτινίδια που δίνουν πολύ γύρη, ώστε να συλλέξουν προμήθειες αρκετές για μεταφερθούν αργότερα στα έλατα, όπου θα τους ήταν πολύτιμη. Αλλά αυτό θα σήμαινε ότι θα χάναμε τον ανοιξιάτικο τρύγο, καθώς τα ακτινίδια δεν δίνουν νέκταρ. Και είχαμε μια κρυφή ελπίδα να μεταφέρουμε τις μέλισσες σε μια περιοχή όπου θα συμπληρώσουν τα μέλια που δεν μπόρεσαν λόγω της βροχής στην πορτοκαλιά. Έτσι ξεκινήσαμε για το όρος Ξηροβούνι.

Αφήνοντας πίσω το ανελέητο πράσινο του κάμπου της Άρτας και ανηφορίζοντας στους πρόποδες της Πίνδου, στα σύνορα των νομών Άρτας – Ιωαννίνων, ανάμεσα στους ποταμούς Λούρο και Άραχθο συναντάς τις ανθισμένες πλαγιές του Ξηροβουνίου, οι οποίες εκ πρώτης όψεως μοιάζουν με τη γη της επαγγελίας. Εδώ θα δεις όλες τις αποχρώσεις του κίτρινου· ασφάκα, παλιούρι, σπάρτο, βρούβα, ταραξάκο αλλά και μικρές διάσπαρτες μοβ πινελιές από αγριόβικο. Ένας παράδεισος, που όμως δεν μπορείς να τον αγγίξεις…

Κάθε φυτό, για το δικό του λόγο, παρουσιάζει μια ιδιαιτερότητα που κάνει τη συλλογή πολύ δύσκολη. Η ασφάκα που είναι η βάση του καμβά και απλώνεται σαν χαλί είναι ένα φυτό αμφισβητούμενης μελισσοκομικής αξίας, διότι έχει μακρύ κάλυκα και οι μέλισσες δυσκολεύονται να πάρουν το νέκταρ. Το παλιούρι απ’ την άλλη είναι εξαιρετικά αναξιόπιστο καθώς είναι πολύ ευαίσθητο στις καιρικές συνθήκες. Η παραμικρή βροχή ξεπλένει το νέκταρ απ’ τα άνθη του και ο αέρας τα στεγνώνει. Πάνε έξι χρόνια απ’ την τελευταία φορά που οι μέλισσες κατάφεραν να το εκμεταλλευτούν. Οι βρούβες βρίσκονταν προς το τέλος τους και ο αγριόβικος προσελκύει κυρίως άγριες μέλισσες.

Τουλάχιστον εδώ τα μελίσσια θα βρίσκουν την τροφή μόνα τους και δεν θα κινδυνεύουν απ’ τα φυτοφάρμακα των καλλιεργειών. Θα βρουν λίγο χρόνο να ανασυνταχθούν και να οργανώσουν το χάος που επικρατεί πάντα στις κηρήθρες μετά την πορτοκαλιά. Αλλά και χρόνο ώστε να γονιμοποιηθούν οι νέες βασίλισσες καθώς είχαμε απροσδόκητα πολλές αντικαταστάσεις φέτος.

Ελπίζω να εκτιμήσουν το γεγονός ότι η θέα είναι εκπληκτική από εδώ. Εγώ βρήκα την ευκαιρία να τραβήξω με το χέρι το άνθος της ασφάκας και να γευτώ αυτή την υπέροχη σταγόνα που βρίσκεται στην άκρη του. Όπως κάναμε παιδιά, τότε που ο χρόνος κυλούσε πιο αργά.

[youtube https://www.youtube.com/watch?v=X6ymVaq3Fqk]

Για τους μελισσοκόμους η περίοδος του χειμώνα είναι πολύ βαρετή. Οι μέλισσες ξεχειμωνιάζουν και έτσι καθόμαστε στην αποθήκη επιδιορθώνοντας τον εξοπλισμό, περιμένοντας να έρθει η άνοιξη. Στους πρόποδες της Πίνδου, από το τέλος Φεβρουαρίου, ανθίζει το ανοιξιάτικο ρείκι. Ένα φυτό πολύ χρήσιμο για τις μέλισσες, μιας και τις αναπτύσσει νωρίς. Αποφασίσαμε λοιπόν να διερευνήσουμε την περιοχή και να δούμε σε τι στάδιο βρίσκεται το άνθος του, ώστε να μεταφέρουμε τα μελίσσια έγκαιρα.

Βόρεια του νομού Αιτωλοακαρνανίας, στους πρόποδες των Ορέων του Βάλτου και υψόμετρο 400-500 μέτρων συναντήσαμε πολλά ρείκια τα οποία είχαν πετάξει μπουμπούκι και ήταν έτοιμα να ανοίξουν από μέρα σε μέρα. Το ανοιξιάτικο ρείκι φύεται στις ίδιες περιοχές με το φθινοπωρινό, έχει όμως λευκό άνθος και είναι πολύ μεγαλύτερο σε μέγεθος (φτάνει μέχρι και τα 3 μέτρα). Αφού ψάξαμε για την τοποθεσία που θα στήσουμε το μελισσοκομείο, επιλέξαμε για τη μεταφορά τα δυνατότερα μελίσσια.

Το βράδυ, αφού φορτώσαμε τα μελίσσια, κατά τη μεταφορά πέσαμε σε δύο μπλόκα αγροτών, αλλά τελικά τα καταφέραμε. Η νύχτα είχε σύννεφα και η απουσία του φεγγαριού σε συνδυασμό με την ομίχλη που δημιουργούσε η υψηλή υγρασία μας δυσκόλεψε στην τοποθέτηση. Όλα όμως, όπως διαπιστώσαμε την επόμενη ημέρα πήγαν καλά. Μόλις οι μέλισσες αντιλήφθηκαν ότι βρίσκονται σε νέο περιβάλλον, άρχισαν να στροβιλίζονται γύρω απ’ τις κυψέλες ώστε να απομνημονεύσουν τις νέες τους θέσεις, προκαλώντας έναν μικρό χαμό…

Λίγες ώρες αργότερα όμως παρατηρήσαμε μέλισσες με γύρη που σημαίνει ότι οι ανιχνεύτριες εντόπισαν τα άνθη και έδωσαν τις θέσεις τους. Καθώς θα προσαρμόζονται τις επόμενες ημέρες οι μέλισσες στο νέο τους περιβάλλον θα αυξάνουν συνεχώς το βεληνεκές συλλογής. Το ανοιξιάτικο ρείκι δίνει εξαιρετικής ποιότητας γύρη η οποία βοηθάει πάρα πολύ στην καλή ανάπτυξη των μελισσιών. Το καλό είναι ότι δεν επηρεάζεται από βροχές, μιας και το άνθος του είναι καμπανοειδές, σαν της κουμαριάς, είναι όμως αρκετά ευαίσθητο στην πτώση της θερμοκρασίας.

Ο τρύγος στο ανοιξιάτικο ρείκι είναι σπάνιος γιατί ανθίζει πολύ νωρίς και τα μελίσσια δεν προλαβαίνουν να είναι έτοιμα τότε, καμιά φορά όμως γίνεται κι αυτό και το μέλι το οποίο παράγεται μοιάζει αρκετά με του φθινοπωρινού ρεικιού. Έχει απλώς λίγο πιο απαλό άρωμα. Κατά τα άλλα είναι κι αυτό κεχριμπαρί προς το κοκκινωπό και κρυσταλλώνει πολύ γρήγορα.

Δίπλα στο μελισσοκομείο εντοπίσαμε και άλλα φυτά ανθισμένα όπως το ορνιθόγαλο αλλά και η άγρια πρίμουλα της φωτογραφίας, για την οποία όμως οι μέλισσες δεν έδειχναν ενδιαφέρον.  Τα αδύναμα μελίσσια έμειναν πίσω στον κάμπο όπου αναπτύσσονται σιγά σιγά και ελπίζουμε να έχουμε έτοιμα στην πορτοκαλιά.

Το φθινόπωρο μεταφέρουμε τα μελίσσια μας στα ορεινά της Πίνδου, στο όρος Ξηροβούνι και σε υψόμετρο 600-800 μέτρα. Σε μια περιοχή που συμπεριλαμβάνεται στο Δίκτυο NATURA 2000, συλλέγουμε μέλι ερείκης και κουμαριάς. Στο παρακάτω βίντεο μπορείτε να δείτε το μελισσοκομείο αλλά και το περιβάλλον στο οποίο συλλέγεται το μέλι.

Ενώ μέχρι τα μέσα του Νοέμβρη ο καιρός ήταν γλυκός, ξαφνικά άλλαξε, κρύωσε και τα πρώτα χιόνια έπεσαν στα Τζουμέρκα νωρίτερα απ’ ότι πέρσι. Βέβαια η γενική καλοκαιρία του φετινού φθινοπώρου είχε ως αποτέλεσμα να τρυγήσουμε ξανά. Ένα μέλι ιδιαίτερο, όχι και τόσο συνηθισμένο, με χρώμα σκούρο καφετί που ξεχωρίζει απ’ όλα τα άλλα μέλια γιατί δεν είναι γλυκό.

Ο δρόμος για το μελισσοκομείο. Στο βάθος τα Τζουμέρκα χιονισμένα.

Αφού τρυγήσαμε, προσέχοντας να αφήσουμε πίσω στα μελίσσια επαρκείς ποσότητες ώστε να ξεχειμωνιάσουν, αποφασίσαμε τις επόμενες μέρες να τα κατεβάσουμε όλα στον κάμπο. Οι κουμαριές ότι είχαν να δώσουν το έδωσαν, τα ρείκια έχουν πέσει προ πολλού και γι αυτό οι μέλισσες, όταν ο καιρός το επιτρέπει, εκτελούν μόνο πτήσεις καθαρισμού. Αν και παρατήρησα κάποιες να “ψάχνουν” διάφορα φυτά που έχουν μείνει ανθισμένα ακόμα, αλλά δεν έχουν ιδιαίτερα ελκυστικό νέκταρ, όπως αυτό της άγριας Ίριδας.

Άγρια Ίριδα. Το νέκταρ της δεν δείχνει ιδιαίτερα ελκυστικό για τις μέλισσες, ενώ πρέπει να υπάρχει και δυσκολία στην συλλογή του. Παρ’ όλα αυτά οι μέλισσες το περιεργάζονται, δείγμα ότι πλέον δεν υπάρχει κάτι άλλο στη φύση.

Οι περισσότεροι μελισσοκόμοι θεωρούν το μέλι της κουμαριάς αντιεμπορικό και γι αυτό το αφήνουν όλο στα μελίσσια. Τα τελευταία όμως χρόνια που υπάρχει ενημέρωση του αγοραστικού κοινού όλο και περισσότεροι καταναλωτές το ζητάνε για δοκιμή και κατανάλωση.

Επιστρέφοντας πίσω στα μελίσσια τα πλαίσια τα οποία τρυγήσαμε ώστε να τα “γλύψουν” και να τα επιδιορθώσουν.

Είναι ένα μέλι πλούσιο σε ιχνοστοιχεία και βιταμίνες, ενώ έχει βρεθεί ότι είναι διουρητικό και κατεβάζει την πίεση. Σε σύγκριση με τα άλλα μέλια έχει το χαμηλότερο ποσοστό γλυκόζης και κατά συνέπεια και τις λιγότερες θερμίδες. Έχει, επίσης, πολύ χαμηλά επίπεδα φρουκτόζης, γεγονός που το καθιστά ιδανικό για όσους προσέχουν τη διατροφή τους (κάνουν δίαιτα), αθλούνται κτλ αλλά θέλουν το μέλι στο τραπέζι τους.

Μετά από κάθε επιθεώρηση, αγναντεύουμε την οροσειρά της Πίνδου.

Γενικά το μέλι της κουμαριάς είναι ένα άριστο φυσικό προϊόν, αφού με την κατανάλωσή του αποτελεί ασπίδα προστασίας για τον ανθρώπινο οργανισμό διότι, περιέχει φυσικές αντιβιοτικές ουσίες σε μεγαλύτερο ποσοστό από τα υπόλοιπα μέλια. Συνοδεύει ιδανικά ροφήματα καθώς και γκουρμέ γαστρονομικές προσεγγίσεις. Δοκιμάστε το!

Αυτή είναι η τελευταία μετακίνηση για φέτος. Ανηφορίσαμε και πάλι στα ορεινά, έπειτα από ένα μικρό διάστημα τον Αύγουστο στον κάμπο. Ελπίζουμε τα μελίσσια να εκμεταλλευτούν τις ανθοφορίες του Κισσού, του φθινοπωρινού ρεικιού και της κουμαριάς που θα ακολουθήσουν διαδοχικά και να δυναμώσουν αλλά και να ανανεώσουν τους πληθυσμούς τους ώστε να ξεχειμωνιάσουν ευκολότερα.

Το μελισσοκομείο στα ρείκια στα ορεινά της Πίνδου

Σε υψόμετρο γύρω στα 600-700 μέτρα στις πλαγιές της οροσειράς της Πίνδου ευδοκιμεί το ρείκι, ένα φυτό πολύ σημαντικό για την προετοιμασία της διαχείμασης. Αυτή την εποχή η φύση προετοιμάζει ο έδαφος για τον ερχομό του χειμώνα και δίνει της τελευταίες προμήθειες στις μέλισσες, για αποθήκευση. Ο Σεπτέμβριος είναι και ο τελευταίος μήνας που μπορούν να γονιμοποιηθούν οι βασίλισσες. Γι αυτό και δεν ρισκάραμε με την βασίλισσα στην αποικία Νο4, λίγες μέρες πριν και δεν την αφήσαμε να βγάλει μόνη της βασίλισσα, η οποία θα γεννιόταν τέλος του μηνός.

Ζαμπέλα. Στην περιοχή αυτή (Πιστιανά – Ροδαυγή) βγαίνει ίσως το ποιοτικότερο τσίπουρο από ζαμπέλα στην Ήπειρο. Κληματαριά δίπλα απ’ το μελισσοκομείο.

Η διάρκεια ζωής των μελισσών εξαρτάται από τις ώρες πτήσης. Την άνοιξη και το καλοκαίρι που ο καιρός είναι καλός οι μέλισσες πετούν, δουλεύουν δηλαδή με εντατικούς ρυθμούς. Η διάρκεια ζωής φτάνει τις 30-35 ημέρες. Τον χειμώνα το μελίσσι δεν εργάζεται μιας και λόγω χαμηλών θερμοκρασιών δεν πετούν οι μέλισσες. Σχηματίζει μελισσόσφαιρα μέσα στην κυψέλη ώστε να διατηρεί σταθερή θερμοκρασία και να προστατεύει όσο γόνο έχει απομείνει. Τον χειμώνα λοιπόν η διάρκεια ζωής των μελισσών μπορεί να φτάσει τους 6 μήνες. Εξαρτάται δηλαδή από το πόσο δουλεύουν. Για τους μελισσοκόμους λοιπόν αυτή η εποχή είναι πολύ σημαντική γιατί πρέπει να ανανεωθεί ο πληθυσμός. Στόχος είναι όταν θα μπει πια για τα καλά ο χειμώνας και η θερμοκρασία θα πέσει σταθερά κάτω απ’ τους 14°C, θερμοκρασία κάτω απ’ την οποία σταματούν να πετούν οι μέλισσες, ο πληθυσμός να είναι όσο το δυνατόν περισσότερος αλλά και νεότερος.

Ο κισσός θα προμηθεύσει με γύρη τις μέλισσες η ο οποία είναι πολύτιμη για την εκτροφή του γόνου αυτή την εποχή.

Ο κισσός αρχικά ουσιαστικά διεγείρει τη βασίλισσα να αρχίσει και πάλι μετά την παύση του Αυγούστου. Το ρείκι είναι η βασική ανθοφορία αυτής της εποχής για όσους δεν κυνηγούν το πεύκο. Το πεύκο και τα υπόλοιπα μελιτώματα δεν ενδεικνύονται για ξεχειμώνιασμα αλλά μόνο για τρύγο μιας και έχουν αυξημένη ποσότητα δεξτρινών και αυτές προκαλούν δυσεντερίες στις μέλισσες, που μεταδίδουν τη Νοσεμίαση. Η κουμαρία που έρχεται στο τέλος είναι ένα φυτό που ενώ δεν επηρεάζεται από τις καιρικές συνθήκες αλλά δεν γίνεται πάντα εκμεταλλεύσιμο απ’ τις μέλισσες καθώς ανθίζει αργά και συνήθως οι θερμοκρασίες γίνονται απαγορευτικές για τη συλλογή του. Αν πάντως το προλάβουν είναι θείο δώρο!

Στις πρώτες επιθεωρήσεις στα ορεινά παρατηρήθηκε η έντονη τάση των μελισσών να προπολίσουν. Αντιλαμβάνονται ότι έρχεται ο χειμώνας και κλείνουν τρύπες και χαραμάδες ώστε να προστατευτούν από το κρύο. Είναι εμφανές αυτό στα καπάκια που πλέον κολλάνε περισσότερο αλλά και στις πόρτες που επίσης αυτήν την εποχή κλείνουν.

Έπειτα από σχεδόν έναν μήνα στα καστανοδάση της Πίνδου, στις πλαγιές του Ξυροβουνίου, ήρθε η ώρα να κινηθούμε για άλλες ανθοφορίες. Προσωπικά δεν θυμάμαι, τα τελευταία τουλάχιστον 15-20 χρόνια, τόσο άστατο και απρόβλεπτο καιρό. Οι βροχές κράτησαν μέχρι και το πρώτο δεκαήμερο του Ιούλη, καταστρέφοντας ολοκληρωτικά όλα μας τα σχέδια…

Κατά την επιθεώρηση στα καστανοδάση της Πίνδου, στις πλαγιές του Ξυροβουνίου.

Ο στόχος μας ήταν αρκετά φιλόδοξος αλλά όχι και ακατόρθωτος, αρκεί ο καιρός να μην ήταν απέναντι. Να κάνουμε από 5 κυψέλες σε έναν χρόνο 30! Και μέχρι την άνοιξη, παρ’ ότι και οι πορτοκαλιές δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα, καταφέραμε να φτάσουμε τις 15. Αλλά από εκεί και μετά όπου κι αν πήγαμε, φύγαμε απογοητευμένοι καθώς όχι μόνο δεν κόψαμε παραφυάδες αλλά δεν αναπτύχθηκαν και ιδιαίτερα τα μελίσσια. Μετά βίας προσπαθούσαμε να κρατήσουμε τους πληθυσμούς.

Μονοπάτι που οδηγεί στο μελισσοκομείο, στα ορεινά της Ηπείρου.

Και χαμηλότερα, στους πρόποδες της Πίνδου, η ασφάκα και το παλιούρι καταστράφηκαν απ’ τον καιρό, αλλά και τώρα η καστανιά, απ’ την οποία περιμέναμε να αναπτύξει τα σμήνη, ξεπλύθηκε απ’ τις βροχές. Έτσι δεν έμεινε παρά μία τελευταία ευκαιρία πριν το κενό ανθοφορίας του Αυγούστου. Να μετακινηθούμε νοτιότερα προς τα όρη του Βάλτου στις βελανιδιές. Εκεί τα μελίσσια θα συλλέξουν μελίτωμα, το οποίο σύμφωνα με τους παλιούς μελισσοκόμους έτσι και “δώσει” μπορείς να τρυγήσεις δύο και τρεις φορές!

Τα μελίσσια λίγο πριν εγκαταλείψουν τις καστανιές.

Η βελανιδιά δίνει ένα σκουρόχρωμο πολύ αρωματικό μέλι, αλλά συνήθως στις περιοχές που φύεται υπάρχει έλλειψη γύρης. Πλέον όμως δεν έχουμε και άλλες επιλογές.

 

Έχοντας κάνει μια τρύπα στο νερό στις πλαγιές του Ξυροβουνίου και τις καστανιές, αποφασίσαμε να μετακινηθούμε νοτιότερα στην οροσειρά της Πίνδου στο νομό Αιτωλοακαρνανίας. Κοντά στα Όρη του Βάλτου και τις βελανιδιές.

Δάση με βελανιδιές στους πρόποδες των Ορέων του Βάλτου.

Σε υψόμετρο σχετικά χαμηλό, κοντά στα 550 μέτρα, στα όρια των δύο νομών, συναντά κανείς το κατ΄ εξοχήν δένδρο των Δρυμών, τη βελανιδιά. Δέντρα ψηλά, αιωνόβια, ο καρπός των οποίων (βελανίδι) είναι χρήσιμος για ζωοτροφές. Η περιοχή όπου επιλέξαμε να στήσουμε το μελισσοκομείο μας, ευτυχώς ήταν εύκολα προσβάσιμη με το φορτηγό, πράγμα που έκανε την εγκατάσταση παιχνιδάκι.

Η ευκολία πρόσβασης στο μελισσοκομείο είναι μία απ’ τις βασικές παραμέτρους για την επιλογή του χώρου.

Οι ζέστες αυτής της εποχής, εδώ δεν είναι τόσο έντονες, όσο για παράδειγμα κάτω στον κάμπο. Αυτό σημαίνει ότι τα μελίσσια δεν θα αντιμετωπίσουν πολύ δύσκολες συνθήκες. Εδώ έχουμε την τελευταία ευκαιρία να αναπτύξουμε τις παραφυάδες πριν το κενό ανθοφορίας του Αυγούστου. Συνήθως στις βελανιδιές και λόγω της εποχής έκκρισης του μελιτώματος δεν υπάρχει αφθονία γυρεοδοτικών φυτών τριγύρω. Ευτυχώς όμως, τα μικρά και αδύναμα μελίσσια έχουν προηγουμένως φροντίσει να μαζέψουν αρκετά αποθέματα γύρης και απ’ τα παλιούρια και απ’ τις καστανιές.

Το μελισσοκομείο στις βελανιδιές

Το Μέλι Βελανιδιάς είναι ένα σκουρόχρωμο μέλι με ιδιαίτερη γεύση, το οποίο παράγεται από μία ρητίνη που εκκρίνει το δέντρο. Δεν είναι ιδιαίτερα γλυκό λόγω της χαμηλής συγκέντρωσης σακχάρων, κάτι μεταξύ ανθόμελου και ελατόμελου με βότανα τού βουνού και δεν είναι πολύ διαδεδομένο στην Ελλάδα. Είναι όμως εξαιρετικά θρεπτικό καθώς είναι ιδιαίτερα πλούσιο σε ιχνοστοιχεία όπως το κάλιο και το μαγνήσιο.

Τα πρώτα δείγματα των επιθεωρήσεων ήταν θετικά.

Οι πρώτες επιθεωρήσεις έδειξαν ότι η βελανιδιά άρχισε να δίνει άφθονο μελίτωμα, με αποτέλεσμα τα μελίσσια έπειτα από σχεδόν 2 μήνες στασιμότητας να αρχίσουν και πάλι να χτίζουν και να γεμίζουν τις κηρήθρες με μέλι. Σε επόμενες επιθεωρήσεις θα τοποθετήσουμε και σίτες πρόπολης ώστε να “δοκιμάσουμε” την περιοχή. Ελπίζουμε να συνεχίσει έτσι.

Ο Ιούνης τελειώνει και δε λέει να σταματήσει να βρέχει. Στους πρόποδες του Ξηροβουνίου, η ασφάκα και τα παλιούρια έριξαν τα άνθη τους και για τα μελίσσια δεν έμεινε τίποτα πια. Είναι ο καιρός της καστανιάς τώρα και γι αυτό πρέπει να μετακινηθούμε ακόμα πιο ορεινά.

Η θέα απ’ τις ανατολικές πλαγιές του Ξηροβουνίου στην οροσειρά της Πίνδου. Στο βάθος η λίμνη του Πουρναρίου που σχηματίζει ο ποταμός Άραχθος.

Ανεβαίνοντας τις πλαγιές της Πίνδου από τους πρόποδες του Ξηροβουνίου, με κατεύθυνση βόρεια, προς τα Τζουμέρκα, συναντάμε διαδοχικά τα χωριά Γρίμποβο και Έλατο. Στα δεξιά ο ποταμός Άραχθος σχίζει τα καταπράσινα ογκώδη βουνά. Στα 600-700 μέτρα υψόμετρο, η περιοχή ανάμεσα στη Ροδαυγή και τα Πιστιανά καλύπτεται από δάση με καστανιές, βελανιδιές και πουρνάρια. Η καστανιά θεωρείται ένα απ’ τα σημαντικότερα φυτά για την ανάπτυξη των μελισσιών καθώς η γύρη της είναι ίσως η ποιοτικότερη που παράγεται στην Ελλάδα. Απ’ την άλλη οι βελανιδιές αυτή την εποχή εκκρίνουν μελίτωμα απ’ το οποίο παράγεται ένα πολύ ιδιαίτερο σκουρόχρωμο μέλι που θυμίζει αυτό της ελάτης.

Η θέα απ’ το μελισσοκομείο

Εδώ το καλοκαίρι γίνεται η γιορτή του κάστανου και του τσίπουρου. Το τσίπουρο είναι ένα άλλο κεφάλαιο γι αυτή τη περιοχή. Εδώ παράγεται το πιο εύγευστο τσίπουρο από ζαμπέλα. Απ’ την άλλη η ανθοφορία της καστανιάς λένε ότι ευνοείται όταν προηγηθούν ήπιες καιρικές συνθήκες και βροχερός καιρός. Όλα θα φανούν τις επόμενες ημέρες. Το πρώτο πράγμα που έπρεπε να κάνουμε για να στήσουμε το μελισσοκομείο ήταν να καθαρίσουμε τον χώρο από τα αγριόχορτα.

Ο χώρος στον οποίο θα εγκατασταθεί το μελισσοκομείο πρέπει να καθαριστεί απ’ τα αγριόχορτα. Τα πάντα πρέπει να είναι απόλυτα σχεδιασμένα μιας και η μεταφορά γίνεται μέσα στο σκοτάδι της νύχτας.

Ο δρόμος απ’ τον οποίο θα περάσει το αυτοκίνητο, καθαρίζεται κι αυτός. Οι βροχές του χειμώνα προκαλούν μεγάλες φθορές στους δρόμους της περιοχής, καθιστώντας τους πολύ επικίνδυνους. Σταματήσαμε και παρατηρήσαμε τις καστανιές. Δεν έχουν ανοίξει ακόμα. Η ανθοφορία διαρκεί ένα δωδεκαήμερο αν το επιτρέψει ο καιρός. Οπότε δεν έχουμε αργήσει.

Ο καιρός είναι ακόμα βροχερός αν και κοντεύει να μπει ο Ιούλιος!

Όπως μαθαίνουμε απ’ τον Καθηγητή Βοτανικής & Οικολογίας Φυτών κ. Παναγιώτη Δημόπουλο, στην Πίνδο παρατηρείται η υψηλότερη οικολογική ποικιλότητα με την έννοια της διαφοροποίησης επιμέρους οικοτόπων/φυτοκοινωνιών στο εσωτερικό των δασών φυλλοβόλων δρυών που ανέρχεται σε 6 διαφορετικούς φυτοκοινωνιολογικούς τύπους βλάστησης (φυτοικοινωνίες).

Λαδανιές στις βουνοπλαγιές της Πίνδου. Κρατάνε ακόμα!

Διαπιστώσαμε ότι οι λαδανιές, οι οποίες επίσης ευδοκιμούν στην περιοχή, αντέχουν ακόμα (ανθίζουν μέσα Απριλίου με αρχές Ιούνη). Θα κρατήσουν τα μελίσσια μέχρι να ανοίξουν οι καστανιές.

Συναντήσαμε και έναν κάτοικο της περιοχής. Θα είναι πλέον ο φύλακας του μελισσοκομείου…

Ξεκινήσαμε το βράδυ λοιπόν να μεταφέρουμε τα μελίσσια. Η ζέστη όμως βγάζει τις μέλισσες έξω απ’ την κυψέλη στις πόρτες, όπου παίρνουν τον αέρα τους μέχρι αργά το βράδυ. Είναι ένας μπελάς μέχρι να τις βάλεις μέσα… Φτάνοντας στήσαμε τις βάσεις και τοποθετήσαμε τις κυψέλες. Στο σκοτάδι της νύχτας και παρά την κούραση απ’ το κουβάλημα δεν πρέπει να κάνεις το παραμικρό λάθος καθώς την επόμενη μέρα δεν μπορείς να το διορθώσεις. Οι κυψέλες δεν μπορούν να μετακινηθούν αφού εγκατασταθούν, πάνω από ένα μέτρο γιατί οι συλλέκτριες κρατούν στη μνήμη τους την ακριβή θέση της κυψέλης τους. Έτσι εάν ένα μελίσσι μετακινηθεί κάποια μέτρα, οι συλλέκτριες επιστρέφοντας θα χαθούν. Γι αυτό τα πάντα πρέπει να είναι σχεδιασμένα μέχρι την τελευταία λεπτομέρια από πριν. Ένα πράγμα που δεν πρέπει να ξεχάσει ποτέ ο μελισσοκόμος μετά τη μεταφορά είναι να ανοίξει τις πόρτες! Η ζημιά που μπορεί να προκληθεί από μία τόσο απλή αμέλεια μπορεί να είναι καθολική.

Τα πάντα φαίνονται την επόμενη μέρα… Ευτυχώς όλα δείχνουν καλά. Το μελισσοκομείο εγκαταστάθηκε επιτυχώς.

Η καστανιά πέρα απ’ το άφθονο νέκταρ και την εξαιρετικής ποιότητας γύρη, δίνει και μελιτώδεις εκκρίσεις από την αφίδα Myzocallis castanicola, οι οποίες ξεκινούν από τον τον Μάιο και φτάνουν μέχρι και τον Ιούλιο.

Το μελισσοκομείο στα ορεινά καστανοδάση της Ηπείρου. Στο βάθος διακρίνονται οι κορυφές των Τζουμέρκων.

Απ’ το μελισσοκομείο η θέα είναι εξαιρετική. Μπορεί κανείς να θαυμάσει σε όλη της τη μεγαλοπρέπεια την ομορφιά της φύσης, αλλά και να απολαύσει την πανοραμική θέα της κοιλάδας του Αράχθου και της απέναντι οροσειράς της Πίνδου.