Μόλις μπήκε το φθινόπωρο και αφού πληροφορηθήκαμε ότι το πεύκο έχει αρχίσει να δίνει, επιλέξαμε τα πιο δυνατά μας μελίσσια, τα φορτώσαμε και ξεκινήσαμε για την Χαλκιδική. Αυτή ήταν η πιο μακρινή (460χλμ από την Άρτα).

Ξεφορτώσαμε το ξημέρωμα και οι μέλισσες έπιασαν αμέσως δουλειά. Είχαν καιρό να βρεθούν σε περιοχή όπου η φύση θα τους προσέφερε απλόχερα τέτοια αφθονία τροφής και οι μέλισσες αυτές τις ευκαιρίες δεν τις αφήνουν να πάνε χαμένες· τα δέντρα πραγματικά έσταζαν. Το μέλι που τρυγήσαμε είναι εξαιρετικής ποιότητας, σκουρόχρωμο, με ιδιαίτερο άρωμα και όχι πολύ γλυκιά γεύση, λόγω της χαμηλής συγκέντρωσης σακχάρων.

Το πευκόμελο είναι ένα μέλι μοναδικό παγκοσμίως, καθώς παράγεται αποκλειστικά στη λεκάνη της Νοτιοανατολικής Μεσογείου. Προέρχεται από τις μελιτώδεις εκκρίσεις του «εργάτη» του πεύκου. Θεωρείται ένα απ’ τα θρεπτικότερα μέλια, χάρη στα πολλά ιχνοστοιχεία και ανόργανα άλατα που περιέχει. Είναι πλουσιότερο από τα ανθόμελα σε ιχνοστοιχεία, έχει λιγότερες θερμίδες ενώ είναι ιδανικό για τις παθήσεις του λαιμού και τις αναιμίες.

Δοκιμάστε το!

Καιρό είχαμε να δούμε τέτοια ένταση στο μελισσοκομείο. Ήταν ακόμα πρωί, αλλά οι μέλισσες εργάζονταν ήδη πυρετωδώς όταν φτάσαμε για την επιθεώρηση. Από την άνοιξη είχαμε να δούμε τέτοιους ρυθμούς. Ο καιρός βοηθάει πολύ, καθώς το πρώτο μισό του Σεπτέμβρη έβρεξε αρκετά και ποτίστηκε η γη, ενώ τώρα έχει καλοκαιρία, δίνοντας την ευκαιρία στις μέλισσες να δουλεύουν εντατικά μέχρι αργά το βράδυ.

Το μελισσοκομείο στην οροσειρά της Πίνδου με φόντο τη λίμνη του Πουρναρίου.

Η περιοχή έχει ιδιαίτερα πλούσια χλωρίδα. Υπάρχουν εκτός από την φθινοπωρινή ερείκη (σουσούρα), πολλοί κισσοί, αρκουδόβατοι, ακονιζιές αλλά και αρκετά αγριολούλουδα. Ο αρκουδόβατος δίνει ένα πολύ ωραίο άρωμα σε ολόκληρη την περιοχή. Αρκεί μια βόλτα ανάμεσα στους κισσούς και τα ρείκια για να καταλάβεις ότι οι μέλισσες δουλεύουν. Το βουητό ακούγεται από μακριά και μάλιστα πολλές φορές, λόγω της πυκνής βλάστησης δεν μπορείς να καταλάβεις από που ακριβώς προέρχεται.

Φθινοπωρινή ερείκη. Μαζί με την καστανιά παράγουν την ποιοτικότερη γύρη.

Δεν χρειάζεται να ανοίξεις κυψέλη για να δεις ότι οι μέλισσες δουλεύουν. Κοιτάζοντας απλά το μελισσοκομείο από απόσταση θα δεις ότι πετούν με εντατικούς ρυθμούς, ενώ παρατηρώντας τις εισόδους θα δεις να εισέρχονται αρκετές συλλέκτριες με γύρη στα πόδια. Οι μέλισσες γνωρίζουν ότι έρχεται ο χειμώνας και ότι πρέπει να συλλέξουν προμήθειες αρκετές ώστε να τον αντιμετωπίσουν χωρίς πολλές δυσκολίες.

Η βορινή οπτική του μελισσοκομείου.

Οι μέλισσες προέρχονται από μια περίοδο που δεν υπήρχαν πολλές ανθοφορίες (Αύγουστος). Τα φυτά που ανθίζουν αυτή την εποχή στις πλαγιές των βουνών (350μ – 600μ υψόμετρο) είναι γυρεοδοτικά γεγονός που βοηθά τα μελίσσια να φτιάξουν γόνους και να ανανεώσουν πληθυσμούς. “Με όσο πιο νεαρές μέλισσες μπεις στο χειμώνα τόσο δυνατότερος θα βγεις την άνοιξη” έλεγε ο δάσκαλός μου και δεν είχε άδικο. Οι φθινοπωρινές μέλισσες θα αντέξουν περισσότερο γιατί δεν είναι τόσο κουρασμένες.

Πλαγιά στην Πίνδο με ανθισμένα ρείκια το φθινόπωρο.

Η γύρη της ερείκης είναι εξαιρετικής ποιότητας και σε συνδυασμό με την αφθονία γύρης και των υπόλοιπων φυτών βοηθά τα μελίσσια να αναπτύξουν μεγάλους γόνους. Εμείς ελπίζουμε ο καιρός να κρατήσει έτσι και οι μέλισσες να συλλέξουν και αρκετό νέκταρ ώστε να παράξουν μέλι ερείκης σε αμιγή μορφή. Το μέλι της ερείκης εξάλλου είναι εξαιρετικό και γευστικά αλλά και από θρεπτικής αξίας.

Έπειτα από ένα μικρό διάλειμμα μετά τον τρύγο στις βελανιδιές, ανηφορίσαμε και πάλι, αυτή τη φορά για το ρείκι (σουσούρα). Αδυνατώντας να χρησιμοποιήσουμε την περιοχή που επισκεπτόμασταν τα τελευταία δύο χρόνια, αρχίσαμε από τα μέσα Σεπτέμβρη να οργώνουμε τις πλαγιές της νότιας Πίνδου, από την Αιτωλοακαρνανία μέχρι τα σύνορα με τα Ιωάννινα για να βρούμε την περιοχή με το περισσότερο ρείκι.

Η εντυπωσιακή θέα απ’ το μελισσοκομείο. Στο βάθος η λίμνη Πουρναρίου.

Αποστολή που αποδείχτηκε δύσκολη, καθώς δεν είναι εύκολη η αναγνώριση πριν την ανθοφορία του χαμόρεικου, όπως το αποκαλούν οι ντόπιοι. Αφού ανθίσει οι πλαγιές κοκκινίζουν και μπορείς να διακρίνεις αν κάποια περιοχή υπερέχει αλλά πριν, το ρείκι είναι σχεδόν ξύλο και ανάμεσα στα πουρνάρια και τις βελανιδιές είναι δύσκολο να πεις αν υπάρχει σε αφθονία. Η αλήθεια είναι πάντως ότι από την Αμφιλοχία μέχρι την Φλωριάδα και από το Διάσελλο, την Άνω Πέτρα, την Μαρκινιάδα και μέχρι το Ξηροβούνι όλες οι περιοχές σε υψόμετρο από 350 έως 550 μέτρα έχουν αρκετό ρείκι.

Ο δρόμος που οδηγεί στο μελισσοκομείο. Η οδική πρόσβαση είναι πολύ δύσκολη και οι πλαγιές απότομες.

Τελικά έπειτα από πολλές περιπέτειες καταλήξαμε σε μια περιοχή κοντά στο Κορφοβούνι. Η περιοχή εξάλλου γύρω από τη λίμνη του Πουρναρίου θεωρείται εξαιρετική. Εδώ συνδυάζονται τα πάντα. Υπάρχουν κισσούδια, τα οποία έχουν ανοίξει και δίνουν την πρώτη γύρη του φθινοπώρου, υπάρχουν ρείκια, τα οποία πέταξαν ήδη τα πρώτα μπουμπούκια, ακονιζιές και φυσικά κουμαριές, που θα τροφοδοτούν από τα τέλη Οκτώβρη τα μελίσσια μέχρι να μπει ο χειμώνας.

Το φορτηγό με τα μελίσσια λίγο πριν το ξεφόρτωμα.

Η μεταφορά αυτή ήταν ιδιαίτερη και για έναν ακόμη λόγο. Τα μελίσσια μεταφέρονται τη νύχτα, που οι μέλισσες έχουν επιστρέψει και είναι μέσα στις κυψέλες τους. Για πρώτη φορά επιλέξαμε να μην μετακινηθούμε αφού σουρουπώσει, αλλά τα ξημερώματα, ώστε να μας βρει η ανατολή στο ξεφόρτωμα και να γίνουν όλα πιο εύκολα. Πράγματι γύρω στις 4:00 ξεκινήσαμε να φορτώνουμε στον κάμπο και αν και καθυστερήσαμε λίγο προλάβαμε το ξημέρωμα.

Ο χώρος που στήθηκε το μελισσοκομείο, πριν και μετά.

Το Κορφοβούνι παλιά είχε σλάβικο όνομα και λεγόταν Μπρένιτσα. Σήμερα απαριθμεί γύρω στους 600 κατοίκους. Η οδική πρόσβαση είναι πολύ δύσκολη και οι πλαγιές απότομες με αποτέλεσμα να υπάρχουν ελάχιστα μέρη που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για μελισσοκομείο. Ας είναι καλά ο κύρ Κώστας, που μας παραχώρησε ένα μικρό χώρο απ’ το χωράφι του. Η θέα από εδώ είναι εκπληκτική. Δεν μπορείς να μην σταθείς για να κοιτάξεις τη λίμνη· την οροσειρά που σχηματίζουν τα βουνά πίσω της, αλλά και τα Τζουμέρκα στο βάθος που στέκονται επιβλητικά.

Έπειτα από αρκετό κουβάλημα, τοπία σαν κι αυτό σε αποζημιώνουν.

Η λίμνη Πουρναρίου είναι αποτέλεσμα της δημιουργίας του φράγματος Πουρναρίου που εξυπηρετεί υδροηλεκτρικούς σκοπούς και αρδευτικές ανάγκες της περιοχής. Η ιχθυοπανίδα της λίμνης αποτελείται από κυπρίνους, στρωσίδια, πινδοβίνους, μπριάνες, λιάρες, μουστακάτα, χέλια καθώς επίσης και πέστροφες. Στη λίμνη ευδοκιμεί και η ορνιθοπανίδα με τους νυχτοκόρακες, πρασινοκεφαλόπαπιες, αλκυόνες, φαλαρίδες, σαρδέλες, καστανοκεφαλόγλαροι και ποταμοσφυριχτές να αποτελούν τα σημαντικότερα είδη που συναντώνται στη περιοχή.

Οι μέλισσες ήταν πολύ υπομονετικές και δεν αντιμετωπίσαμε ιδιαίτερα απρόοπτα. Ο διάτρητος, αεριζόμενος πάτος βοηθάει πολύ σ’ αυτό.

Εδώ θα μείνουμε μέχρι το τέλος του φθινοπώρου. Στόχος μας είναι να δυναμώσουμε τις παραφυάδες μας, με την εξαιρετικής ποιότητας γύρη της ερείκης και να ξεχειμωνιάσουν χωρίς προβλήματα, αλλά και να συλλέξουν προμήθειες, τα δυνατά μελίσσια μας, ικανές για να βγάλουν το χειμώνα. Ελπίζουμε αν πάει καλά ο καιρός και καταφέρουν να μαζέψουν και περίσσευμα να κάνουμε και τρύγο. Είτε στο ρείκι, που δίνει ένα μέλι γλυκό, κοκκινωπό με χαρακτηριστικό, λεπτό άρωμα, είτε στην κουμαριά απ’ την οποία προκύπτει ένα σπάνιο και πολύ ιδιαίτερο μέλι με χαρακτηριστική υπόπικρη γεύση, σκουροχάλκινο χρώμα και αρωματικές νότες πικρής καραμέλας.

Το μέλι βελανιδιάς αποτελεί μια από τις τρεις κατηγορίες παραγόμενου μελιού μελιτώματος στην Ελλάδα (οι άλλες δύο είναι το πεύκο και το έλατο). Παράγεται σε περιοχές της χώρας μας, όπου εξακολουθούν μέχρι και σήμερα να υπάρχουν ορεινά δάση βελανιδιάς.

Μέλι Βελανιδιάς και Καστανιάς, εσοδείας 2016, από τα Όρη του Βάλτου στη νότια Πίνδο.

Οι σημαντικότερες ποσότητες συλλέγονται στις οροσειρές Ροδόπης και Κερκίνης (Μπέλλες), στην Κεντρική και Νότια Πίνδο, στο Πήλιο και στην Κεντρική Πελοπόννησο (κυρίως στο δάσος της Φολόης). Εμείς την συλλέγουμε στα Όρη του Βάλτου στη νότια Πίνδο και σε υψόμετρο 600μ. Το μέλι που παράγεται από τη βελανιδιά είναι σκούρου χρώματος (σχεδόν μαύρο) και οι μελισσοκόμοι το χαρακτηρίζουν ως μέλι «μελούρα» ή μέλι από δέντρο.

Το μελισσοκομείο στις βελανιδιές της Πίνδου. Ιούλιος 2016.

Η διάρκεια συλλογής ξεκινά από τον Ιούνιο με μελιτώδεις εκκρίσεις των φύλλων της βελανιδιάς και μπορεί να φτάσει έως τέλη Αυγούστου με αρχές Σεπτεμβρίου με μελιτώματα από τα βελανίδια. Το μέλι που παράγεται από της μελιτώδεις εκκρίσεις εντόμων που απομυζούν φυτικούς χυμούς από τη βελανιδιά χαρακτηρίζεται από πολύ σκοτεινό, σχεδόν μαύρο χρώμα και μέτρια με υψηλή ρευστότητα.

Από αριστερά: Μέλι Βελανιδιάς, Πεύκου, Ελάτης, Πορτοκαλιάς, Κουμαριάς.

Λόγω του χρώματος του και της συνήθειας των Ελλήνων καταναλωτών να αγοράζουν συνήθως μέτριου με ανοιχτού χρώματος μέλια, όπως του πεύκου και του θυμαριού, οι Έλληνες μελισσοκόμοι απέφευγαν κατά το παρελθόν να το συλλέγουν αμιγές, αλλά προτιμούσαν μετά τις Βελανιδιές να μεταφέρουν τα μελίσσια τους σε άλλες ανθοφορίες, ώστε να παραχθεί ένα φυσικό μείγμα ανοιχτότερου χρώματος.

Σήμερα οι περιπτώσεις αυτές είναι λιγότερες, και οι μελισσοκόμοι αρκετές φορές επιδιώκουν την συλλογή μελιού Βελανιδιάς, καθώς τα σκουρόχρωμα μέλια φαίνεται να έχουν αρκετές βιολογικές δράσεις, και το αγοραστικό κοινό να τα προτιμά. Σε έρευνα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης όπου εξετάστηκαν 48 διαφορετικές ποικιλίες μελιού, μεταξύ των οποίων μέλι βελανιδιάς, πεύκου, έλατου, καστανιάς, πορτοκαλιάς, θυμαριού αλλά και μέλι μανούκα με προέλευση τη Νέα Ζηλανδία, το οποίο φημίζεται για τις φαρμακευτικές του ιδιότητες και τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το ελληνικό μέλι βελανιδιάς και ελάτης είχαν μεγαλύτερη αντιοξειδωτική δράση.

Βελανιδιά στη νότια Πίνδο.

Στη βελανιδιά δεν έχουμε παραγωγή μελιτωμάτων από ένα μελιτογόνο έντομο, όπως γίνεται με το πεύκο, αλλά οι αφίδες και τα κοκκοειδή που παρασιτούν είναι πολλά και διαφέρουν από είδος σε είδος και από περιοχή σε περιοχή. Η παραγωγή μελιού Βελανιδιάς δεν επιτυγχάνεται κάθε χρόνο. Υπάρχουν αναφορές για περιοχές της Γαλλίας, όπου ο τρύγος μελιού επιτυγχάνεται κάθε τέσσερα χρόνια, ενώ στην Ελλάδα οι μελισσοκόμοι αναφέρουν ότι κατορθώνουν να τρυγήσουν σημαντικές ποσότητες αμιγούς μελιού Βελανιδιάς κάθε πέντε περίπου χρόνια.

Άνθη καστανιάς κοντά στο μελισσοκομείο. Καστανιές και βελανιδιές φύονται μαζί στην Πίνδο.

Στα δάση βελανιδιάς της Πίνδου φύονται μαζί και καστανιές οι οποίες ανθίζουν την ίδια περίοδο με αποτέλεσμα οι μέλισσες να συλλέγουν ταυτόχρονα τις μελιτώδεις εκκρίσεις της βελανιδιάς, και τις νεκταροεκκρίσεις της καστανιάς. Το μέλι που παράγεται από την καστανιά είναι ίσως το πιο πλούσιο σε ιχνοστοιχεία όπως κάλιο, μαγνήσιο, μαγγάνιο, βάριο καθώς και σε φρουκτόζη και τανίνες.

Ένας διψασμένος επισκέπτης σε μια καλοκαιρινή επιθεώρηση των μελισσιών.

Στο μέλι αυτό εντοπίζεται μεγάλη περιεκτικότητα γυρεόκοκκων που το καθιστά ένα θρεπτικότερα μέλια. Διαθέτει στυπτικές, απολυμαντικές και επουλωτικές ιδιότητες ιδιαίτερα χρήσιμες στο ουροποιητικό και πεπτικό σύστημα παρέχοντας αντιμικροβιακή δράση στο έντερο. Στο Ορεινό Μέλι θα βρείτε μέλι Βελανιδιάς – Καστανιάς, εσοδείας 2016, το οποίο διατίθεται χωρίς καμία επεξεργασία, άθερμο.

Στο πίσω μέρος της ετικέτας θα βρείτε και το χαρακτηριστικό QR Code, το οποίο μπορείτε να σκανάρετε με το κινητό σας και να δείτε όλη την διαδικασία παραγωγής του συγκεκριμένου μελιού. Φωτογραφίες από την περιοχή, όλες τις δυσκολίες που αντιμετωπίσαμε και πολλά άλλα. Όσοι δεν διαθέτετε smart phones μπορείτε απλά να γράψετε τον κωδικό προϊόντος στο site μας και να δείτε την ιστορία του μελιού απ’ τον υπολογιστή σας.

Κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, στα Όρη του Βάλτου στη νότια Πίνδο και σε υψόμετρο 600 μέτρων, συλλέγουμε το μέλι καστανιάς και βελανιδιάς (δασόμελο).

Λόγω των ιδιαίτερων συνθηκών στα δάση της βελανιδιάς αλλά και λόγω του μικροκλίματος της περιοχής, η παραγωγή μελιού δεν επιτυγχάνεται κάθε χρόνο. Αυτή τη φορά όμως σταθήκαμε τυχεροί και ύστερα από ενάμιση μήνα στο δάσος καταφέραμε να τρυγήσουμε.

Το μέλι που τρυγήσαμε φέτος περιέχει μελίτωμα βελανιδιάς σε μεγαλύτερο ποσοστό απ’ ότι το περσινό. Είναι ίσως το πιο πλούσιο μέλι σε ιχνοστοιχεία που παράγεται στην Ελλάδα, με πολύ υψηλή περιεκτικότητα σε γυρεόκοκκους, λόγω της παρουσίας της καστανιάς, που του προσδίδει δυνατή, γλυκιά και ελαφρώς ιδιάζουσα γεύση.

Στις αρχές του Ιούλη οι νεκταροεκκρίσεις της καστανιάς σταμάτησαν. Παρ’ όλα αυτά οι μέλισσες πρόλαβαν να συλλέξουν την εξερετικής ποιότητας γύρη της.

Το μέλι βελανιδιάς είναι πλούσιο σε αντιοξειδωτικές ιδιότητες και περιέχει σε μεγάλες ποσότητες κάλλιο, μαγνήσιο, φώσφορο, σίδηρο και νάτριο. Τα ένζυμα που περιέχει, ενισχύουν το μεταβολισμό και τις λειτουργίες των ζωτικών οργάνων.

Θεωρείται από τα θρεπτικότερα μέλια λόγω της μεγάλης παρουσίας γύρης, έχει εφιδρωτικές ιδιότητες, ενώ διαθέτει στυπτικές, απολυμαντικές και επουλωτικές ιδιότητες.

Η βελανιδιά από τα μέσα Ιούνη, ξεκινά την παραγωγή μελιτώματος από τα φύλλα και το μέλι που παράγεται τότε είναι ανοιχτόχρωμο, ρευστό και έχει απαλό άρωμα και γεύση. Αργότερα, με τις μεγάλες ζέστες του Ιούλη, αρχίζει να στάζει το βελανίδι. Το μελίτωμα αυτό είναι σκούρο σκοτεινό, σχεδόν μαύρο και αρκετά παχύρρευστο.

Πιστεύουμε ότι το μέλι πρέπει να εξάγεται από την κηρήθρα χωρίς καμία επεξεργασία, στην πιο αγνή μορφή του. Γι αυτό το λόγο το μέλι μας δεν θερμαίνεται σε κανένα στάδιο της παραγωγής του (άθερμο μέλι) και δεν αναμειγνύουμε διαφορετικά είδη μελιού (χαρμάνια) αλλά αρκούμαστε στο φυσικό μέλι που παράγουν οι μέλισσες.

Αμέσως μετά τον τρύγο μεταφέραμε τα μελίσσια στον κάμπο για να ξεκουραστούν. Εξάλλου από το Φεβρουάριο δουλεύουν ασταμάτητα και γι αυτό δικαιούνται και αυτά λίγες μέρες διακοπές. Μετά τα μέσα του Αυγούστου ξεκινήσαμε να προετοιμάζουμε τα μελίσσια για τις φθινοπωρινές ανθοφορίες.

Το καλοκαίρι μας πρόφτασε στους πρόποδες του Ξηροβουνίου και τα άνθη των φυτών έπεσαν μετατρέποντας της περιοχή σε μια έρημο για τις μέλισσες. Έπρεπε να μετακινηθούμε πιο ορεινά για να ξαναβρούμε την άνοιξη.

Έτσι ξεκινήσαμε για τα Όρη του Βάλτου στην Αιτωλοακαρνανία σε μια περιοχή που αυτήν την εποχή κυριαρχούν οι καστανιές, οι βελανιδιές και το περδικάκι. Εδώ η εξαιρετικής ποιότητας γύρη της καστανιάς θα βοηθήσει τα μελίσσια να αναπτυχθούν και να αποθηκεύσουν προμήθειες που θα χρειαστούν στην περίπτωση που αργότερα, τον Αύγουστο, αποφασίσουμε να πάμε στο πεύκο.

Η βελανιδιά από τα μέσα Ιούνη, ξεκινά την παραγωγή μελιτώματος από τα φύλα και το μέλι που παράγεται είναι ανοιχτόχρωμο, ρευστό και έχει απαλό άρωμα και γεύση. Αργότερα, με τις μεγάλες ζέστες του Ιούλη, αρχίζει να στάζει το βελανίδι. Το μελίτωμα αυτό είναι σκούρο σκοτεινό, σχεδόν μαύρο και αρκετά παχύρρευστο.

Καμιά φορά καθώς προχωράει η μελιτοφορία και παρουσιάζονται συνθήκες ξηρασίας το μελίτωμα σκληραίνει και οι μέλισσες δυσκολεύονται στη συλλογή. Σε αυτές τις περιπτώσεις μια βροχή το ξεπλένει και ξαναξεκινά η μελιτοέκκριση από την αρχή.

Στήσαμε το μελισσοκομείο σε υψόμετρο 600 μέτρων, σε μια παρθένα περιοχή που καλύπτεται κυρίως από βελανιδιές. Το τοπίο εδώ είναι ασύγκριτα όμορφο. Η διαδρομή ανάμεσα στα χωριά του ορεινού Βάλτου είναι μια από τις ωραιότερες διαδρομές στην ορεινή Αιτωλοακαρνανία. Όποιος επιχειρήσει να την κάνει θα πρέπει να θυμηθεί να έχει γεμάτο ρεζερβουάρ, καθώς τα πρατήρια βενζίνης είναι μάλλον δυσεύρετα εδώ.

Αφού καθαρίσαμε από τα χόρτα την περιοχή που θα στήνονταν το μελισσοκομείο, περιμέναμε να σουρουπώσει και μεταφέραμε τις κυψέλες. Η νύχτα είχε φεγγάρι και αυτό μας βοήθησε αρκετά, αλλά η ζέστη μας κούρασε και αργήσαμε. Η ώρα είχε φτάσει 3:00 όταν ξεφορτώναμε τις τελευταίες κυψέλες και ένας δυνατός καυτός άνεμος άρχισε να κουνάει τα δέντρα. Πρωτόγνωρη αίσθηση.

Την επόμενη ημέρα συναρμολογήσαμε την ποτίστρα, ώστε να μην αναγκάζουμε τις μέλισσες να ψάχνουν μακριά για νερό. Ύστερα τις αφήσαμε στην ησυχία τους, να προσαρμοστούν και να προσανατολιστούν στο νέο τους περιβάλλον.

Στεκόμουν στο περιβόλι, κοιτάζοντας τα δέντρα και συνειδητοποίησα ότι δεν είχα ξανακοιτάξει βροχή με τόση απογοήτευση. Ήταν η τρίτη συνεχόμενη ημέρα που έβρεχε και αυτό σήμαινε ότι η πορτοκαλιά θα σταματούσε τη νεκταροέκκριση. Οι μέλισσες δεν είχαν προλάβει να σφραγίσουν τα μέλια (και εμείς να τρυγήσουμε) και κάθε ώρα που περνούσε, όντας κλεισμένες μέσα, τα έτρωγαν.

Δεν είχαμε χρόνο για απολογισμούς και μοιρολατρίες, έπρεπε να μετακινηθούμε προς αναζήτηση τροφής. Ο ολάνθιστος κάμπος σε λίγες ημέρες θα μετατρέπονταν σε μια άγονη γη και οι γεωργοί μετά την ανθοφορία των εσπεριδοειδών ξεκινούν τους ψεκασμούς με τα δηλητήρια. Αν δεν μετακινηθούμε άμεσα… θα πεθάνουμε. Με το χρόνο κυριολεκτικά να μετράει αντίστροφα έπρεπε να ζυγίσουμε τις επιλογές μας και κάθε μια είχε και ένα μεγάλο ρίσκο.

Το πρώτο δεκαπενθήμερο του Μαΐου τα χιόνια σκέπαζαν ακόμα τα ορεινά και οι θερμοκρασίες το βράδυ έπεφταν κάτω από τους 8° C. Οι μέλισσες θα δυσκολεύονταν πολύ να κρατήσουν ζεστά τα μικρά τους. Δεν είχε έρθει ακόμα η ώρα γα το έλατο. Υπήρχε η επιλογή να μεταφέρουμε τα μελίσσια στα ακτινίδια που δίνουν πολύ γύρη, ώστε να συλλέξουν προμήθειες αρκετές για μεταφερθούν αργότερα στα έλατα, όπου θα τους ήταν πολύτιμη. Αλλά αυτό θα σήμαινε ότι θα χάναμε τον ανοιξιάτικο τρύγο, καθώς τα ακτινίδια δεν δίνουν νέκταρ. Και είχαμε μια κρυφή ελπίδα να μεταφέρουμε τις μέλισσες σε μια περιοχή όπου θα συμπληρώσουν τα μέλια που δεν μπόρεσαν λόγω της βροχής στην πορτοκαλιά. Έτσι ξεκινήσαμε για το όρος Ξηροβούνι.

Αφήνοντας πίσω το ανελέητο πράσινο του κάμπου της Άρτας και ανηφορίζοντας στους πρόποδες της Πίνδου, στα σύνορα των νομών Άρτας – Ιωαννίνων, ανάμεσα στους ποταμούς Λούρο και Άραχθο συναντάς τις ανθισμένες πλαγιές του Ξηροβουνίου, οι οποίες εκ πρώτης όψεως μοιάζουν με τη γη της επαγγελίας. Εδώ θα δεις όλες τις αποχρώσεις του κίτρινου· ασφάκα, παλιούρι, σπάρτο, βρούβα, ταραξάκο αλλά και μικρές διάσπαρτες μοβ πινελιές από αγριόβικο. Ένας παράδεισος, που όμως δεν μπορείς να τον αγγίξεις…

Κάθε φυτό, για το δικό του λόγο, παρουσιάζει μια ιδιαιτερότητα που κάνει τη συλλογή πολύ δύσκολη. Η ασφάκα που είναι η βάση του καμβά και απλώνεται σαν χαλί είναι ένα φυτό αμφισβητούμενης μελισσοκομικής αξίας, διότι έχει μακρύ κάλυκα και οι μέλισσες δυσκολεύονται να πάρουν το νέκταρ. Το παλιούρι απ’ την άλλη είναι εξαιρετικά αναξιόπιστο καθώς είναι πολύ ευαίσθητο στις καιρικές συνθήκες. Η παραμικρή βροχή ξεπλένει το νέκταρ απ’ τα άνθη του και ο αέρας τα στεγνώνει. Πάνε έξι χρόνια απ’ την τελευταία φορά που οι μέλισσες κατάφεραν να το εκμεταλλευτούν. Οι βρούβες βρίσκονταν προς το τέλος τους και ο αγριόβικος προσελκύει κυρίως άγριες μέλισσες.

Τουλάχιστον εδώ τα μελίσσια θα βρίσκουν την τροφή μόνα τους και δεν θα κινδυνεύουν απ’ τα φυτοφάρμακα των καλλιεργειών. Θα βρουν λίγο χρόνο να ανασυνταχθούν και να οργανώσουν το χάος που επικρατεί πάντα στις κηρήθρες μετά την πορτοκαλιά. Αλλά και χρόνο ώστε να γονιμοποιηθούν οι νέες βασίλισσες καθώς είχαμε απροσδόκητα πολλές αντικαταστάσεις φέτος.

Ελπίζω να εκτιμήσουν το γεγονός ότι η θέα είναι εκπληκτική από εδώ. Εγώ βρήκα την ευκαιρία να τραβήξω με το χέρι το άνθος της ασφάκας και να γευτώ αυτή την υπέροχη σταγόνα που βρίσκεται στην άκρη του. Όπως κάναμε παιδιά, τότε που ο χρόνος κυλούσε πιο αργά.

[youtube https://www.youtube.com/watch?v=X6ymVaq3Fqk]

Για τους μελισσοκόμους η περίοδος του χειμώνα είναι πολύ βαρετή. Οι μέλισσες ξεχειμωνιάζουν και έτσι καθόμαστε στην αποθήκη επιδιορθώνοντας τον εξοπλισμό, περιμένοντας να έρθει η άνοιξη. Στους πρόποδες της Πίνδου, από το τέλος Φεβρουαρίου, ανθίζει το ανοιξιάτικο ρείκι. Ένα φυτό πολύ χρήσιμο για τις μέλισσες, μιας και τις αναπτύσσει νωρίς. Αποφασίσαμε λοιπόν να διερευνήσουμε την περιοχή και να δούμε σε τι στάδιο βρίσκεται το άνθος του, ώστε να μεταφέρουμε τα μελίσσια έγκαιρα.

Βόρεια του νομού Αιτωλοακαρνανίας, στους πρόποδες των Ορέων του Βάλτου και υψόμετρο 400-500 μέτρων συναντήσαμε πολλά ρείκια τα οποία είχαν πετάξει μπουμπούκι και ήταν έτοιμα να ανοίξουν από μέρα σε μέρα. Το ανοιξιάτικο ρείκι φύεται στις ίδιες περιοχές με το φθινοπωρινό, έχει όμως λευκό άνθος και είναι πολύ μεγαλύτερο σε μέγεθος (φτάνει μέχρι και τα 3 μέτρα). Αφού ψάξαμε για την τοποθεσία που θα στήσουμε το μελισσοκομείο, επιλέξαμε για τη μεταφορά τα δυνατότερα μελίσσια.

Το βράδυ, αφού φορτώσαμε τα μελίσσια, κατά τη μεταφορά πέσαμε σε δύο μπλόκα αγροτών, αλλά τελικά τα καταφέραμε. Η νύχτα είχε σύννεφα και η απουσία του φεγγαριού σε συνδυασμό με την ομίχλη που δημιουργούσε η υψηλή υγρασία μας δυσκόλεψε στην τοποθέτηση. Όλα όμως, όπως διαπιστώσαμε την επόμενη ημέρα πήγαν καλά. Μόλις οι μέλισσες αντιλήφθηκαν ότι βρίσκονται σε νέο περιβάλλον, άρχισαν να στροβιλίζονται γύρω απ’ τις κυψέλες ώστε να απομνημονεύσουν τις νέες τους θέσεις, προκαλώντας έναν μικρό χαμό…

Λίγες ώρες αργότερα όμως παρατηρήσαμε μέλισσες με γύρη που σημαίνει ότι οι ανιχνεύτριες εντόπισαν τα άνθη και έδωσαν τις θέσεις τους. Καθώς θα προσαρμόζονται τις επόμενες ημέρες οι μέλισσες στο νέο τους περιβάλλον θα αυξάνουν συνεχώς το βεληνεκές συλλογής. Το ανοιξιάτικο ρείκι δίνει εξαιρετικής ποιότητας γύρη η οποία βοηθάει πάρα πολύ στην καλή ανάπτυξη των μελισσιών. Το καλό είναι ότι δεν επηρεάζεται από βροχές, μιας και το άνθος του είναι καμπανοειδές, σαν της κουμαριάς, είναι όμως αρκετά ευαίσθητο στην πτώση της θερμοκρασίας.

Ο τρύγος στο ανοιξιάτικο ρείκι είναι σπάνιος γιατί ανθίζει πολύ νωρίς και τα μελίσσια δεν προλαβαίνουν να είναι έτοιμα τότε, καμιά φορά όμως γίνεται κι αυτό και το μέλι το οποίο παράγεται μοιάζει αρκετά με του φθινοπωρινού ρεικιού. Έχει απλώς λίγο πιο απαλό άρωμα. Κατά τα άλλα είναι κι αυτό κεχριμπαρί προς το κοκκινωπό και κρυσταλλώνει πολύ γρήγορα.

Δίπλα στο μελισσοκομείο εντοπίσαμε και άλλα φυτά ανθισμένα όπως το ορνιθόγαλο αλλά και η άγρια πρίμουλα της φωτογραφίας, για την οποία όμως οι μέλισσες δεν έδειχναν ενδιαφέρον.  Τα αδύναμα μελίσσια έμειναν πίσω στον κάμπο όπου αναπτύσσονται σιγά σιγά και ελπίζουμε να έχουμε έτοιμα στην πορτοκαλιά.

Φέτος αποφασίσαμε να αυξήσουμε τα μελίσσια νωρίς, ώστε να εκμεταλλευτούμε την άνοιξη. Ο χειμώνας ήταν ήπιος και σου δίνει την αίσθηση ότι η άνοιξη θα είναι πρώιμη και γι αυτό έπρεπε να βιαστούμε. Αυτοί οι τρεις μήνες είναι οι πιο σημαντικοί καθώς αυτήν την περίοδο αναπτύσσονται τα μελίσσια, ανανεώνουν τον πληθυσμό, χτίζουν κτλ.

Τα νέα μελίσσια εγκαταστάθηκαν στο κτήμα.

Αφού μεταφέραμε τα νέα μελίσσια στο κτήμα, κάναμε και την πρώτη επιθεώρηση μετά το χειμώνα. Είδαμε μελίσσια πολύ δυνατά, με 4 πλαίσια γόνο και 10 πληθυσμό και είδαμε και μελίσσια με μόλις 1-1,5 πλαίσια πληθυσμό. Αυτές οι διαφορές είναι φυσιολογικές, ειδικά αν μιλάμε για μελίσσια που προέρχονται από διαφορετικούς χειρισμούς. Τώρα όμως είναι η περίοδος εξισορρόπησης κατά την οποία θα προσπαθήσουμε να τα φέρουμε όσο το δυνατόν στο ίδιο επίπεδο μέχρι την κύρια ανθοφορία της άνοιξης.

Τα νέα μας μελίσσια πριν την εγκατάσταση, σε μελισσοκομείο στον Άραχθο.

Στο κτήμα άνθισαν οι αμυγδαλιές ενώ έτοιμες να ακολουθήσουν είναι και οι ροδακινιές. 20-25 ημέρες νωρίτερα από πέρυσι. Αυτό είναι λίγο επικίνδυνο μιας και τα κρύα του Μάρτη μπορούν να τα χαλάσουν όλα. Οι παλιοί έλεγαν ότι όσο περισσότερο κρατάνε τα κρύα τον Φεβρουάριο τόσο το καλύτερο καθώς καθυστερούν οι ανθοφορίες.

Από τη μεταφορά των νέων κυψελών.

Από την άλλη μεριά στην κυψέλη, η βασίλισσα διεγείρεται και γεννάει ακατάπαυστα, με αποτέλεσμα αν κρυώσει ο καιρός απότομα και το μελίσσι μαζευτεί σε μελισσόσφαιρα να παγώσει ο γόνος. Είναι μια περίοδος κρίσιμη που απαιτεί λεπτούς και προσεκτικούς χειρισμούς. Δεν είναι τυχαίο που λένε ότι τον Μάρτιο μετράνε τα μελίσσια.

Οι τελευταίες ηλιόλουστες μέρες δεν πάνε χαμένες για τις μέλισσες και αυτό φαίνεται απ’ τον συνωστισμό στις εισόδους. Ελπίζουμε να πάνε όλα καλά από εδώ και μπρος και να τρυγήσουμε ανοιξιάτικο ανθόμελο αλλά και να δυναμώσουμε τα αδύνατα μελίσσια.

Ο χειμώνας μπήκε για τα καλά στην Ήπειρο. Το κρύο είναι αισθητό, ειδικά το βράδυ και γι αυτό ήρθε η ώρα να κατεβάσουμε τα μελίσσια στα πεδινά.

Το μελισσοκομείο στον κάμπο.

Το χειμερινό μελισσοκομείο βρίσκεται στις πορτοκαλιές, οι οποίες έχουν καρπούς αυτήν την εποχή. Τώρα θα πρέπει μία ηλιόλουστη και ζεστή μέρα να επιθεωρήσουμε τα μελίσσια, να δούμε τι πληθυσμό έχουν μέσα και πόσα μέλια έχουν απομείνει μετά τον τρύγο. Να γίνει μια ανακατανομή των πλαισίων. να βγουν πλαίσια που δεν πατούν οι μέλισσες και να μείνει το μελίσσι όπως λέμε σφικτό. Μπορεί να αντιμετωπίσει καλύτερα το κρύο έτσι.

Ο φύλακας του χειμερινού μελισσοκομείου. Όπως και ο άλλος στα ορεινά, έτσι και αυτός χαρακτηρίζεται από την ετοιμότητά του αλλά και την ταχύτητα 🙂

Η βασίλισσα αυτήν την εποχή σταματάει να γεννά. Οι μέλισσες όταν η θερμοκρασία πέφτει κάτω από τους 14^oC δεν πετούν. Μαζεύονται μέσα στην κυψέλη δημιουργώντας μία μελισόσφαιρα απ’ την οποία αποβάλουν τον κρύο αέρα στο εσωτερικό, χτυπώντας τα φτερά τους. Δεν πέφτουν σε χειμερία νάρκη αλλά διατηρούν υψηλά την θερμοκρασία, ειδικά αν συντηρούν λίγο γόνο. Αυτή την εποχή δεν πρέπει να δέχονται ενοχλήσεις επιθεωρήσεων αλλά να αφεθούν στην ησυχία τους.

Κτήμα, κοντά στις όχθες του Άραχθου, με “καμένες” πορτοκαλιές απ’ τον παγετό…

Πέρυσι ο χειμώνας στην Άρτα ήταν πολύ βαρύς. Ολόκληρα μελισσοκομεία παρασύρθηκαν από τα ορμητικά νερά των ποταμών που πλημμύρισαν, ενώ χιλιάδες κυψέλες βρέθηκαν κατεστραμμένες στις όχθες. Εκτός αυτού ο παγετός που κατέστρεψε τις πορτοκαλιές της περιοχής, δυσκόλεψε πολύ τα μελίσσια, τα οποία άργησαν να αναπτυχθούν. Ελπίζουμε φέτος να είναι πιο ήπιος, αν και οι πρώτες ενδείξεις δεν είναι καλές. Όταν αργούν να πέσουν τα φύλλα, προβλέπεται βαρύς χειμώνας… Θα δούμε πως θα πάει.