Ίσως η πιο χαρακτηριστική ιδιότητα του μελισσιού ως υπεροργανισμού είναι η ικανότητά του να διατηρεί τη θερμοκρασία του μέσα σε ορισμένα για κάθε εποχή ανώτερα και κατώτερα όρια, παρά τη μεταβολή της θερμοκρασίας στο περιβάλλον. Αυτό συνιστά ένα παράδειγμα του γενικότερου βιολογικού φαινομένου της ομοιόστασης.

Η μελισσόσφαιρα που σχηματίζουν οι μέλισσες το χειμώνα για να κρατήσουν τη θερμοκρασία.

Στον κόσμο των εντόμων η ιδιότητα ειδικά της θερμικής ομοιόστασης του μελισσιού αποτελεί μοναδική εξαίρεση, καθώς αυτή την ιδιότητα την έχουν φυλογενετικά πιο ανώτεροι οργανισμοί, π.χ. τα θηλαστικά. Η ομοιόσταση πάντως με τη γενικότερη έννοιά της χαρακτηρίζει ακόμη και ολόκληρα οικοσυστήματα.

Οι μηχανισμοί ειδικά για τη θερμική ομοιόσταση του μελισσιού κατά τη χειμερινή περίοδο στα εύκρατα κλίματα είναι οι ακόλουθοι (Winston 1987): Ο πρώτος είναι η επιλογή του χώρου εγκατάστασης ενός αφεσμού. Ο χώρος αυτός στην ελεύθερη φύση είναι ως γνωστόν μια κουφάλα δένδρου συνήθως ή η κοιλότητα ενός βράχου, και παρέχει στον ένοικό του άμεση προστασία από βροχές, και ανέμους, αλλά και ως ένα βαθμό από τις διακυμάνσεις της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος.

Μέλισσες φωλιάζουν σε κορμό δέντρου.

Από την στιγμή που θα έχει εγκασταθεί το μελίσσι στο συγκεκριμένο χώρο, οι μέλισσες θέτουν σε εφαρμογή το δεύτερο μηχανισμό, δηλαδή σφραγίζουν με πρόπολη μη απαραίτητα ανοίγματα, αποτρέποντας έτσι την διαφυγή (κυκλοφορία) του αέρα προς το περιβάλλον, η οποία συνεπάγεται απώλεια θερμότητας. Παράλληλα οι μέλισσες περιορίζουν για τον ίδιο σκοπό την είσοδο του ενδιαιτήματός τους στη διάρκεια του χειμώνα, σχηματίζοντας ένα είδος κουρτίνας με πρόπολη.

Ο τρίτος κατά σειράν μηχανισμός, ο οποίος βοηθάει τη θερμική ομοιόσταση του μελισσιού, είναι η ίδια η δομή των κηρηθρών σε συνδυασμό και με το γεγονός ότι αυτές είναι αναρτημένες κατ’ ευθείαν από την οροφή του ενδιαιτήματος. Τα άδεια κέρινα κελιά και ο αεροστεγανός αποκλεισμός των διαδρόμων μεταξύ γειτονικών κηρηθρών στο ύψος της οροφής συντελούν στο να εγκλωβίζεται εν μέρει εκεί ο θερμός αέρας και να διατηρεί για μεγαλύτερο διάστημα σημαντική ποσότητα από τη θερμότητά του. Ο εγκλωβισμός του αέρα στους συγκεκριμένους χώρους ενισχύεται με το σχηματισμό της μελισσόσφαιρας.

Η ίδια η μελισσόσφαιρα συνιστά τον πιο σημαντικό μηχανισμό ομοιόστασης του μελισσιού στη διάρκεια του χειμώνα. Στην θερμοκρασία των +18 °c οι μέλισσες αρχίζουν να συσπειρώνονται πλησιάζοντας η μια την άλλη ανάμεσα στους διαδρόμους των κηρηθρών. Η πυκνότητα των μελισσών είναι μεγαλύτερη στην περίμετρο της μελισσόσφαιρας, ενώ στο κέντρο η απόσταση μεταξύ τους παραμένει τόση, ώστε αυτές να κινούνται άνετα επάνω στις επιφάνειες των κηρηθρών.

Όσο η θερμοκρασία περιβάλλοντος πέφτει τόσο ο όγκος της μελισσόσφαιρας μειώνεται. Από ένα σημείο και κάτω σχηματίζεται στην περιφέρεια της μελισσόσφαιρας ένα στρώμα από πολύ πυκνά διατεταγμένες μέλισσες, που έχουν το κεφάλι τους στραμμένο προς το κέντρο της μελισσόσφαιρας και την κοιλιά τους προς τα έξω. Ο σχηματισμός αυτός ονομάζεται «φλοιός » της μελισσόσφαιρας. Το πάχος του φλοιού επίσης αυξομειώνεται αντιστρόφως ανάλογα προς την αυξομείωση της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος, καθώς προστίθενται ή αφαιρούνται αντίστοιχα νέα στρώματα επάλληλα μελισσών. Αλλά και η πυκνότητα των μελισσών σε κάθε στρώμα αυξάνει όσο εξακολουθεί η πτώση της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος. Με τη μεταβολή του όγκου της μελισσόσφαιρας μειώνεται η επιφάνεια ακτινοβολίας του μελισσιού έτσι ώστε η απώλεια θερμότητας αυτής της μορφής ανά μέλισσα περιστέλλεται δραματικά.

Υπέρυθρη θερμογραφία ενός μελισσιού που έχει σχηματίσει μελισσόσφαιρα το χειμώνα.

Εξάλλου με το μηχανισμό του φλοιού περιορίζεται στο ελάχιστο δυνατόν η απώλεια θερμότητας και με διάχυση στους γύρω χώρους. Σημαντικό ρόλο εδώ παίζει η τριχοφυία του θώρακα των μελισσών. Το τρίχωμα του συνόλου των μελισσών του «φλοιού» αποτελεί στην κυριολεξία μια πρώτης τάξεως «γούνα» για τη μελισσόσφαιρα, η οποία συγκρατεί τον ζεστό αέρα ανάμεσα στα πυκνά και διακλαδισμένα σαν στάχυ τριχίδια. Με όλες τις πιο πάνω αναφερόμενες ιδιομορφίες στη δομή και λειτουργία της μελισσόσφαιρας το μελίσσι κατορθώνει τελικά να δαπανά τη μικρότερη ανά μονάδα βιομάζας ποσότητα θερμότητος για να ξεχειμωνιάσει σε σύγκριση με όλα Τα θηλαστικά (Gordon et al 1982).

Η θερμότητα παράγεται στο κέντρο της μελισσόσφαιρας και διαχέεται προς την περιφέρεια. Αυτό έχει ως συνέπεια να παρουσιάζεται μια διαβάθμιση της θερμοκρασίας από το κέντρο προς το φλοιό της μελισσόσφαιρας. Η θερμοκρασία στην επιφάνεια του φλοιού πάντως δεν πέφτει ποτέ κάτω από τους +8 °c. Αυτό είναι και το κρίσιμο όριο για να μπορεί να συγκρατείται στη θέση της μια μέλισσα του φλοιού. Ωστόσο οι μέλισσες αλλάζουν θέση περιοδικά στη μελισσόσφαιρα. Αυτές του φλοιού μετά από κάποιο διάστημα μετακινούνται στα ενδότερα Και αντικαθίστανται από άλλες, πριν εξαντληθούν ενδεχομένως τα όρια αντοχής τους στο στρες των χαμηλών θερμοκρασιών.

Οι απαραίτητες θερμίδες για τη λειτουργία της μελισσόσφαιρας προέρχονται από την βιολογική καύση του μελιού με μικροδονήσεις των θωρακικών μυών, χωρίς να χρειάζεται να δονούνται και τα φτερά. Οι θωρακικοί μύες της μέλισσας αποδείχθηκε οτι είναι ο ποιό δραστήριος από πλευράς μεταβολισμού ιστός στο ζωικό βασίλειο (Esch,1964).

Μέλισσες κατά τους ζεστούς καλοκαιρινούς μήνες βγαίνουν έξω από την κυψέλη σχηματίζοντας ένα «γένι» στην πρόσοψη.

Το καλοκαίρι αντίθετα το μελίσσι διατηρεί τη θερμοκρασία του σταθερά στους 35 °C, που είναι η φυσιολογική για την ανάπτυξη του γόνου. Η μελισσόσφαιρα έχει ήδη διαλυθεί από Τα μέσα της άνοιξης, οι μέλισσες αφήνουν όλο και μεγαλύτερη απόσταση μεταξύ τους όσο πλησιάζει το καλοκαίρι, πολλές βγαίνουν έξω από την κυψέλη σε ημέρες καύσωνα και σχηματίζουν ένα «γένι» στην πρόσοψη, σκιάζοντάς την. Η πρόπολη που στένευε το χειμώνα την είσοδο έχει και αυτή αφαιρεθεί από εκεί. Παράλληλα οι νεροκουβαλήτριες φέρνουν άφθονο νερό που ραντίζεται επάνω στις κηρήθρες, ενώ η ομάδα των αεριστριών φτερουγίζει «εν στάσει» μπροστά στην είσοδο απομακρύνοντας το ζεστό αέρα από το μελίσσι. Με την έντονη κυκλοφορία του αέρα εξατμίζεται γρήγορα και το ραντισμένο νερό και αυτό προκαλεί σχετική ψύξη.

Η ιδιότητα της θερμικής ομοιόστασης επιτρέπει στο μελίσσι να αντιμετωπίζει με επιτυχία τόσο υπερβολικά υψηλές θερμοκρασίες έως και +73 °c (Lindauer 1954), όσο και εξαιρετικά χαμηλές έως -80 °c (Southwick, 1988), αρκεί να έχει άμεση πρόσβαση σε νερό στην πρώτη περίπτωση και επαρκείς τροφές (μέλι) αποθηκευμένο στις κηρήθρες.

Μιχαήλ Δ. Υφαντίδης Καθ. Μελισσοκομίας Α.Π.Θ, iama.gr / MelissokomiaNet

Φανατικοί λάτρεις του μελιού, ταξιδεύουν στη Σλοβενία και ξεναγούνται σε μελισσοκομεία, σε κέντρα ευεξίας που χρησιμοποιούν προϊόντα της μέλισσας, ενώ γεύονται γλυκίσματα με μέλι.

Είναι γνωστό ότι οι μέλισσες είναι σε κρίση. Οι πληθυσμοί τους μειώνονται συνεχώς εξαιτίας της απώλειας των βοσκοτόπων τους, της κλιματικής αλλαγής και των φυτοφαρμάκων και όλο αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μια πιθανή καταστροφή και τους ανθρώπους, δεδομένου ότι μία στις τρεις μπουκιές που τρώμε εξαρτάται από την επικονίαση. Αυτή η πρωτοβουλία έχει ως στόχο και την ευαισθητοποίηση των ανθρώπων για την μέλισσα.

Ένα κινητό μελισσοκομείο στην καρότσα ενός παλιού φορτηγού.

Η ταξιδιωτική εταιρία Aritours, που εδρεύει στο Μάριμπορ, την δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Σλοβενίας, συνεργάζεται με τον Σύνδεσμο Μελισσοκόμων της Σλοβενίας και προσφέρει ταξίδια στα οποία συμπεριλαμβάνονται μελισσοκομικές δραστηριότητες, όπως θεραπείες με προϊόντα της μέλισσας αλλά και γευσιγνωσία μελιού. Αυτό που ονομάζουμε μελισσοκομικός τουρισμός. Δοκιμάσαμε, ως μέρος ενός τέτοιου τετραήμερου ταξιδιού, τις θεραπείες ευεξίας που προσέφεραν οι μελισσοκόμοι Karl και Marija Vogrinčič σε ένα υπόστεγο στο πίσω μέρος του μελισσοκομείου τους. Περιελάμβανε μασάζ με μέλι ενώ υπήρχε ένα ανάκλιντρο πάνω από τις κυψέλες ώστε να χαλαρώνεις με τους ήχους των μελισσών.

Ένα δωμάτιο κυψέλη, στο οποίο μπορείτε να παρακολουθείτε τις μέλισσες ενώ σας προσφέρουν θεραπείες ευεξίας!

Δεν αποτελεί έκπληξη η άνθιση αυτού του είδους τουρισμού εδώ. Η Σλοβενία, μια χώρα μόλις 2 εκατομμυρίων ανθρώπων έχει μεγάλο πάθος για τις μέλισσες! Υπάρχουν πέντε μελισσοκόμοι ανά χίλια άτομα, και οκτώ κυψέλες ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο, όταν στο Ηνωμένο Βασίλειο, είναι μόνο μία (η Ελλάδα είναι μακράν πρώτη στην πυκνότητα με 11,4 κυψέλες ενώ οι μελισσοκόμοι είναι 2 ανά χίλια άτομα). Και η μέση ηλικία των Σλοβένων μελισσοκόμων όμως συνεχώς πέφτει καθώς περισσότεροι νέοι άνθρωποι αναλαμβάνουν. Πάρα πολλοί έγιναν από ερασιτέχνες, επαγγελματίες την περίοδο της οικονομικής κρίσης.

Το Kralov Med είναι μελισσοκομείο και τουριστικό αξιοθέατο όπου προσφέρονται μελισσοθεραπεία και παρατήρηση μελισσών.

Η περιοδεία μας συνεχίζεται στο μελισσοκομείο Kralov Med (med σημαίνει μέλι) στο χωριό Selo pri Bledu, κοντά στη λίμνη Μπλεντ σε ένα καταπράσινο ορεινό σκηνικό. Αυτό που κάνει εντύπωση στη Σλοβενία είναι τα παραδοσιακά ξύλινα μελισσόσπιτα. Αυτές οι κατασκευές φτιάχνονταν για να προστατεύουν τις μέλισσες απ’ το χιόνι και το κρύο του χειμώνα, αλλά και τον καύσωνα του καλοκαιριού. Εξακολουθούν να είναι πολύ δημοφιλή και σήμερα συμβάλλοντας στην πολιτιστική εικόνα του τοπίου.

Με 4€ εισιτήριο μπορείς να “γνωριστείς” με τις μέλισσες. Οι Σλοβένοι είναι περήφανοι για την πραότητα και την ευγένεια της γηγενούς Καρνιόλικης μέλισσας (Apis mellifera carnica). Επίσης με το ίδιο εισιτήριο μπορείς να παρακολουθήσεις μια εισήγηση σχετικά με τη μελισσοκομία αλλά και να δοκιμάσεις τα μέλια της περιοχής. Λόγω της πραότητας αυτής οι άνθρωποι μπορούσαν να τις διατηρούν ακόμα και έξω απ’ τα σπίτια τους και αυτός ήταν και ο λόγος που εξαπλώθηκε στην κεντρική Ευρώπη. Μέχρι την έναρξη του Α Παγκοσμίου Πολέμου, εξειδικευμένοι Σλοβένοι έμποροι μετέφεραν δεκάδες χιλιάδες αποικίες μελισσών, οι οποίες αντικατέστησαν τις γηγενείς, σκούρες και πιο επιθετικές μέλισσες. Σήμερα εξάγονται περίπου 40.000 βασίλισσες ετησίως, κυρίως προς τις χώρες της Κεντρικής και της Δυτικής Ευρώπης, με τις εξαγωγές να αυξάνονται συνεχώς.

Μας προσέφεραν λικέρ με μέλι και μάθαμε για τη μελισσοθεραπεία, την ιατρική χρήση των προϊόντων της μέλισσας, όπου χρησιμοποιούν μέλι για την αϋπνία, γύρη για τις βιταμίνες αλλά και την εισπνοή του εσωτερικού αέρα της κυψέλης για τα αναπνευστικά προβλήματα.

Παραδοσιακά βαμμένες κυψέλες προς πώληση.

Στα μέσα του 18ου αιώνα μια μοναδική λαϊκή τέχνη, ζωγραφικής κυψέλης εμφανίστηκε στη Σλοβενία, η οποία ήταν τότε μέρος της Αυστριακής Αυτοκρατορίας. Αυτή ήταν μια περίοδος που η ζωγραφική αγροτικών αποθηκών, εργαλείων και επίπλων ήταν ευρέως διαδεδομένη πρακτική. Επισκεφτήκαμε εργαστήρια ζωγραφικής κυψελών και είδαμε κυψέλες, όπως κοσμούνται παραδοσιακά, με θρησκευτικά θέματα και βιβλικά γεγονότα αλλά και καρτουνίστικες σκηνές από την καθημερινή ζωή του χωριού. Η ζωγραφική των κυψελών βοηθάει και τις μέλισσες να προσανατολιστούν ευκολότερα αλλά και τον μελισσοκόμο να ξεχωρίζει τα μελίσσια του.

Η λίμνη Μπλεντ

Ο μεγάλος Σλοβένος δάσκαλος της μελισσοκομίας, Anton Janša, γεννήθηκε το 1734 σε ένα ειδυλλιακό χωριουδάκι της Μπρέζνιτσα, κοντά στη λίμνη Μπλεντ και ασχολήθηκε με τη ζωγραφική. Ωστόσο, ο ίδιος δεν έμελλε να γίνει διάσημος ζωγράφος σαν τα αδέρφια του, έγινε όμως ο πρώτος δάσκαλος μελισσοκομίας στη σχολή που ίδρυσε η Μαρία Θηρεσία. Η βαθιά γνώση της ζωής των μελισσών, η εξαιρετική διορατικότητα και η έμφυτη εξυπνάδα του, τον κατέστησαν ως έναν απ’ τους κορυφαίους θεωρητικούς της μελισσοκομίας. Έγραψε δύο βιβλία στα οποία εκφράζει κάποιες ιδέες αδιανόητες για την εποχή, όπως ότι η σηψηγονία μπορεί να θεραπευτεί με μεταφορά του σμήνους σε νέα κυψέλη και αφήνοντας το εκεί χωρίς τροφή για αρκετές ημέρες. Μια μέθοδο που εξακολουθούν να ακολουθούν οι μελισσοκόμοι ακόμα και σήμερα και διατυπώθηκε σε μια εποχή που οι άνθρωποι γνώριζαν πολύ λίγα για την ασθένεια αυτή. Ο ίδιος, παρά τον πρόωρο θάνατό του, παραμένει ένα λαμπρό παράδειγμα που ξεπερνά τα σύνορα της Σλοβενίας.

Το μουσείο μελισσοκομίας της Σλοβενίας.

Επισκεφτήκαμε επίσης τη Ραντόβιτσα, που απέχει 20 λεπτά και υπάρχει ένα μικρό αλλά συναρπαστικό μουσείο μελισσοκομίας, όπου εκτίθενται και ζωγραφισμένες κυψέλες αλλά υπάρχει και ένα εστιατόριο 200 χρόνων που έχει ως σπεσιαλιτέ τα νόστιμα μελόψωμα σε σχήμα καρδιάς. Ακόμα όμως και κατά την επιστροφή στη Λιουμπλιάνα, υπήρχε παντού το στοιχείο του μελιού. Υπάρχουν περίπου 30 μελισσοκόμοι στην πρωτεύουσα και οι περισσότεροι δέχονται τουρίστες. Ένας απ’ αυτούς, ο Gorazd Trušnovec, διατηρεί μέλισσες στο μπαλκόνι του και σε έναν κοινοτικό κήπο, αλλά και ο Franc Petrovčič ο οποίος έχει μέλισσες στην οροφή του Μεγάρου Cankar Arts Centre και χαρίζει το μέλι του στους μουσικούς.

Σχεδόν το 60% της Σλοβενίας καλύπτεται από δάση φυλλοβόλων και κωνοφόρων, τα οποία είναι και οι κυριότερες περιοχές βόσκησης για τις μέλισσες. Τα σημαντικότερα μέλια που παράγονται εδώ είναι ελάτης και ερυθρελάτης και ακολουθούν της γλυκιάς καστανιάς, του σφένδαμου και της αγριοκερασιάς. Οι αποικίες των μελισσών είναι σχετικά ισομερώς κατανεμημένες σε όλη τη χώρα και αυτό βοηθάει στο να γίνεται καλύτερα η επικονίαση και των καλλιεργούμενων αλλά και των άγριων φυτών. Σήμερα οι μελισσοκόμοι δεν μετακινούνται με τη συχνότητα που το έκαναν στο παρελθόν. Παλαιότερα η μεγαλύτερη μεταφορά γινόταν ως επί το πλείστον για την πλούσια ανθοφορία του φαγόπυρου, στην περιοχή γύρω απ’ τη Λιουμπλιάνα. Το φαγόπυρο ή μαύρο σιτάρι ανθίζει κατά το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Αυγούστου. Αν ο καιρός ήταν καλός οι μέλισσες συνέλεγαν άφθονες και πρώτης τάξεως προμήθειες για το χειμώνα. 

Σήμερα οι μεταφορές γίνονται κυρίως στα δάση. Το μελίτωμα της ελάτης αν και δεν είναι σταθερό κάθε χρόνο είναι ο στόχος για τους περισσότερους. Στη Σλοβενία όμως υπάρχει μια υπηρεσία που διαχειρίζεται μια πολύ καλά οργανωμένη βάση δεδομένων η οποία μπορεί να προβλέψει με σχετικά μεγάλη ακρίβεια την εμφάνιση ή όχι μελιτώματος στα δάση και παρέχει ακριβείς πληροφορίες στους μελισσοκόμους σχετικά με τις θέσεις και τις εντάσεις της ροής!!! Όπως όμως συμβαίνει και στην Ελλάδα, έτσι και στη Σλοβενία υπάρχουν στα δάση πολλές διάσπαρτες κυψέλες παρατήρησης που παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τις ποσότητες μελιού που συλλέγουν οι μέλισσες. Η διαφορά είναι ότι εκεί υπάρχει γενική ενημέρωση και έτσι όλοι οι μελισσοκόμοι είναι σε θέση να αποφασίσουν πότε θα μετακινήσουν τα μελίσσια τους.

Μια πρώτη γνωριμία με τον κόσμο των μελισσών.

Η Σλοβενία παράγει 2000 τόνους μελιού ετησίως (η Ελλάδα παράγει περίπου 18.000), οι οποίοι αρκούν για τις εγχώριες ανάγκες και έτσι δεν χρειάζεται να εισάγουν. Τις χρονιές που το έλατο πάει καλά είναι σε θέση να εξάγουν και κάποιες ποσότητες. Το Σλοβένικο μέλι ελάτης είναι της ίδιας ποιότητας και θυμίζει αρκετά το Γερμανικό έλατο που παράγεται στο Μεγάλο Δρυμό, ανάμεσα στον ποταμό Ρήνο και τις πηγές του Δούναβη αλλά και εκείνο που συλλέγεται στην οροσειρά του Ζυρά στις Ελβετικές Άλπεις. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η Σλοβενία είναι η μόνη χώρα, μαζί με τη Ρουμανία, που κρατάει όλα τα στατιστικά στοιχεία της μελισσοκομικής παραγωγής (όπως είναι ο αριθμός μελισσοκόμων, των κυψελών, η πυκνότητα τοποθέτησης, τα νέα σμήνη, οι βασίλισσες και η παραγωγή για όλα τα προϊόντα κυψέλης!)

Τα ταξίδια είναι τετραήμερα, το κόστος τους ξεκινά από τα 660€ συμπεριλαμβανομένων διαμονή με ημιδιατροφή, ξενάγηση, τις τοπικές μεταφορές και τα αεροπορικά εισιτήρια.

Στράτος Σαραντουλάκης

Η μείωση του πληθυσμού των μελισσών μπορεί να οφείλεται στην άνοια που προκαλείται από τη μόλυνση του αλουμινίου, αναφέρει νέα έρευνα Βρετανών επιστημόνων από τα Πανεπιστήμια Κιλ και Σάσεξ.

Το αλουμίνιο ή αργίλιο αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς περιβαλλοντικούς ρυπαντές των τελευταίων ετών. Το μεταλλικό στοιχείο έχει συνδεθεί εδώ και αρκετά χρόνια με την απώλεια ειδών ψαριών, την αποψίλωση των δασών και την εξασθένηση καλλιεργειών. Το αργίλιο συνδέεται επίσης με την ανάπτυξη της νόσου Αλτσχάιμερ στους ανθρώπους. Αυτό έκανε τους ερευνητές να εξετάσουν τη θεωρία της επίπτωσης της παρουσίας του αλουμινίου στο περιβάλλον στις μέλισσες.

Το αργίλιο μπορεί να βρεθεί στο νέκταρ των λουλουδιών, και δεδομένου ότι οι μέλισσες δεν το αναγνωρίζουν, συνεχίζουν να εκτελούν τη διαδικασία της επικονίασης. Οι σημαντικές ποσότητες αλουμινίου στο περιβάλλον μπορούν να αποδοθούν στην εξόρυξη αργιλίου και στα ορυκτά καύσιμα που προκαλούν «όξινη βροχή». Η εκτεταμένη παρουσία αργιλίου έχει επίσης σημαντική επίδραση στα δέντρα, τα ψάρια, τις καλλιέργειες και τους ανθρώπους.

Με αυτή την αφετηρία, οι ερευνητές ανέλυσαν δείγματα από νύμφες μελισσών από αποικίες που βρίσκονται στο Ηνωμένο Βασίλειο. Τα δείγματα ελέγχθηκαν για περιεκτικότητα σε αργίλιο μέσω φασματομετρίας ατομικής απορρόφησης γραφίτη. Πάνω από εβδομήντα δείγματα περιείχαν υψηλά επίπεδα αργιλίου, από 13,4 έως 193,4 μέρη ανά εκατομμύριο. Στους ανθρώπους, μια περιεκτικότητα σε αλουμίνιο πάνω από 3 μέρη ανά εκατομμύριο μπορεί να χαρακτηριστεί ως παθολογική και να οδηγήσει σε νευροεκφυλιστικές ασθένειες όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ.

Οι μέλισσες εξαρτώνται από τη γνωστική λειτουργία τους για την επιβίωσή τους. Αν το αργίλιο, το οποίο θεωρείται νευροτοξίνη, είναι υψηλό στις μέλισσες, τότε μπορεί να προκαλέσει άνοια. Η μελέτη καταλήγει ότι η γνωστική επιδείνωση συμβάλλει στη συνολική μείωση του πληθυσμού των μελισσών αφού δεν μπορούν να εκτελέσουν τις απαραίτητες καθημερινές λειτουργίες τους.

Άλλοι παράγοντες που σχετίζονται με τη μείωση των μελισσών είναι τα φυτοφάρμακα, η ακτινοβολία κινητών τηλεφώνων, τα παθογόνα και το περιβαλλοντικό στρες.

πηγή: naftemporiki.gr

Το πατροπαράδοτο εθνικό γλύκισμα που θεωρείται απαραίτητο για κάθε Ελληνικό σπίτι την περίοδο των Χριστουγέννων, όπως το παρασκευάζει ο Άκης Πετρετζίκης!

Χρόνος Εκτέλεσης 1 ώρα

Μερίδες 80

Δυσκολία Μέτριας δυσκολίας

Συστατικά για το σιρόπι:
500 ml νερό
800 γρ. ζάχαρη κρυσταλλική
150 γρ. μέλι
3 στικ κανέλας
3 ολόκληρα γαρύφαλλα
1 πορτοκάλι κομμένο στη μέση

Συστατικά για το μείγμα 1:
400 ml χυμό πορτοκαλιού
400 ml σπορέλαιο
180 ml ελαιόλαδο
50 γρ. ζάχαρη άχνη
1/2 κ.γ. γαρύφαλλο
2-3 κ.γ. κανέλα
1/4 κ.γ. μοσχοκάρυδο
1 κ.γ σόδα
2 πορτοκάλια ξύσμα

[youtube https://www.youtube.com/watch?v=SZFDee7WYIQ]

Συστατικά για το μείγμα 2:
1 κιλό αλεύρι γ.ο.χ.
200 γρ. σιμιγδάλι ψιλό

Εκτέλεση (για το σιρόπι):
Βάζουμε τα υλικά για το σιρόπι, εκτός από το μέλι, να βράσουν. Σημειώστε ότι πρέπει να ξεκινήσουμε το σιρόπι 3 – 4 ώρες πριν αρχίσουμε να φτιάχνουμε τα μελομακάρονα για να προλάβει να έχει κρυώσει όταν βγουν τα μελομακάρονά μας από το φούρνο. Μόλις το σιρόπι πάρει μια βράση αποσύρουμε από την φωτιά και προσθέτουμε το μέλι. Ανακατεύουμε και αφήνουμε το σιρόπι να κρυώσει.

Εκτέλεση (για τα μελομακάρονα):
Προθερμαίνουμε τον φούρνο στους 190 βαθμούς. Βάζουμε στη συνέχεια όλα τα υλικά του μείγματος 1 σε ένα μεγάλο μπολ και τα ανακατεύουμε με ένα καλό σύρμα. Σε ένα δεύτερο μπολ ανακατεύουμε τα υλικά του μείγματος 2. Προσθέτουμε το μείγμα με τα υγρά συστατικά στο μείγμα με τα στερεά και ανακατεύουμε πολύ απαλά με τα χέρια, για πολύ λίγο (το πολύ για 10 δευτερόλεπτα) για να μην κόψει το μείγμα. Πλάθουμε τα μελομακάρονα σε ομοιόμορφο σχήμα (3-4 εκ. διάμετρο, 30 γρ. το κάθε ένα) και ψήνουμε για περίπου 20 – 25 λεπτά μέχρι να γίνουν τραγανά και να πάρουν ωραίο χρώμα. Μόλις είναι έτοιμα, ρίχνουμε τα καυτά μελομακάρονα στο κρύο σιρόπι και αφήνουμε για 10-15 δευτερόλεπτα. Στη συνέχεια τα σουρώνουμε και τα πασπαλίζουμε με μέλι και καρύδια.

Tips από Ορεινό Μέλι:
Προσοχή, η ζύμη για τα μελομακάρονα δεν θέλει πολύ δούλεμα γιατί θα βγει το λάδι και δεν θα είναι τραγανά ύστερα!
Δοκιμάστε να τα πασπαλίσετε με ρευστό μέλι κουμαριάς. Η υπόπικρη γεύση του θα δώσει διαφορετικές νότες!

* Το Ορεινό Μέλι συνιστά να μη μαγειρεύετε θερμαίνοντας το μέλι σε θερμοκρασίες μεγαλύτερες των 45-50 °C γιατί έτσι χάνονται όλα του τα θρεπτικά συστατικά. *

πηγή: akispetretzikis.com

Νανοσωματίδια που περιέχουν μια ισχυρή τοξίνη από το δηλητήριο της μέλισσας, μπορεί να είναι το ισχυρό όπλο ενάντια στον ιό HIV που προκαλεί το AIDS. Όπως ανακοίνωσαν ερευνητές από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον, η τοξίνη «μελιττίνη» που ανιχνεύεται στο δηλητήριο της μέλισσας μπορεί να καταστρέψει τον HIV χωρίς να βλάψει τα περιβάλλοντα υγιή κύτταρα. Οι ερευνητές δήλωσαν ότι το εύρημά τους αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της δημιουργίας ενός τζελ που μπορεί να αποτρέψει την εξάπλωση του ιού HIV.

Όπως εξηγούν, η μελιττίνη καταστρέφει κακοήθη κύτταρα και ορισμένους ιούς. Τελευταία, βρέθηκε ότι η τοξίνη αυτή καταστρέφει το εξωτερικό περίβλημα του HIV, αλλά και άλλων ιών, «σαν να ανοίγει κανείς τρύπες σε ένα σακί». Η χορήγηση μελιττίνης σε αρκετά μεγάλες ποσότητες μπορεί να προκαλέσει εξαιρετικά σημαντική βλάβη σε τέτοιους ιούς.

Σύμφωνα με τον Samuel A. Wickline, καθηγητή Βιοϊατρικών Επιστημών, «γνωρίζαμε ότι τα νανοσωματίδια, φορτωμένα με μελιττίνη, έχουν αντικαρκινικές ιδιότητες, καθώς έχουν την ικανότητα να σκοτώνουν τα καρκινικά κύτταρα. Η σύνδεση αντικαρκινικών θεραπειών με το δηλητήριο της μέλισσας δεν είναι κάτι καινούργιο. Από το 2004 υπάρχουν επίσημες αναφορές ότι θα μπορούσε να έχει εφαρμογές στη θεραπεία και την πρόληψη του καρκίνου».

Αυτό που φαίνεται να αποδεικνύεται τώρα είναι ότι η τοξίνη μελιττίνη χτυπά καίρια και τον HIV. Μάλιστα, τα υγιή, φυσιολογικά κύτταρα παραμένουν ανέπαφα. Οι επιστήμονες απέδειξαν ότι τα νανοσωματίδια που είναι φορτωμένα με μελιττίνη δεν βλάπτουν τα κύτταρα αυτά αλλά στοχεύουν στον HIV. Προκειμένου, μάλιστα, να αυξήσουν τα επίπεδα ασφαλούς χορήγησης της τοξίνης, οι ερευνητές προσέθεσαν στην επιφάνεια των νανοσωματιδίων «προφυλακτήρες» έτσι ώστε όταν έρχονται σε επαφή με τα φυσιολογικά κύτταρα , τα νανοσωματίδια να αναπηδούν αντί να προσκολλώνται.

Αντίθετα, πιθανόν λόγω του μικρού μεγέθους του ιού HIV, οι προφυλακτήρες των νανοσωματιδίων δεν είναι λειτουργικοί. Όταν λοιπόν, ένα νανοσωματίδιο που είναι επικαλυμμένο με την τοξίνη της μέλισσας έρχεται σε επαφή με την επιφάνεια του HIV, την καταστρέφει.

Ενώ τα περισσότερα φάρμακα ενάντια στον HIV λειτουργούν αναστέλλοντας την ικανότητα του ιού να πολλαπλασιάζεται, τα νανοσωματίδια μελιττίνης επιτίθενται σε ένα ζωτικό μέρος της δομής του.

πηγή: healthpress.gr

Οι περισσότεροι άνθρωποι θεωρούν ότι το οπτικό σύστημα του ανθρώπου βρίσκεται στην κορυφή της εξελικτικής πυραμίδας. Μας επιτρέπει να αντιλαμβανόμαστε τις τρεις διαστάσεις του χώρου, να εντοπίζουμε αντικείμενα από απόσταση και να κινούμαστε με ασφάλεια. Μπορούμε να αναγνωρίζουμε τους άλλους ανθρώπους και να «διαβάζουμε» τα συναισθήματά τους με μια απλή ματιά στο πρόσωπό τους.

Σε τέτοιο βαθμό είμαστε οπτικά ζώα, ώστε με δυσκολία μπορούμε να φανταστούμε την όψη του κόσμου που μπορεί να προσφέρουν τα αισθητήρια άλλων ζώων, τα οποία επεκτείνονται σε πεδία ξένα για μας, όπως η ικανότητα των νυχτερίδων να κυνηγούν μικρά έντομα με βάση την αντανάκλαση των υψίσυχνων κραυγών που οι ίδιες εκπέμπουν. Η γνώση μας για την έγχρωμη όραση, όπως είναι φυσικό, βασίζεται κυρίως στο τι βλέπουμε εμείς οι άνθρωποι. Οι ερευνητές μπορούν εύκολα να κάνουν πειράματα με ανθρώπους για να ανακαλύψουν αν διάφορα μείγματα χρωμάτων τους φαίνονται ίδια ή διαφορετικά.

Έτσι, μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970 μας διέφευγε ότι πολλά σπονδυλωτά, κυρίως ζώα που δεν ανήκουν στην οικογένεια των θηλαστικών, βλέπουν χρώματα σε τμήματα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος που είναι αόρατο στον άνθρωπο και συγκεκριμένα στο εγγύς υπεριώδες. Μελέτες που ακολούθησαν από τότε μέχρι σήμερα έδειξαν ότι πέρα από πολλά έντομα, όλα τα πουλιά, οι σαύρες, οι χελώνες, αλλά και πολλά ψάρια έχουν υποδοχείς υπεριωδών ακτίνων στον αμφιβληστροειδή χιτώνα των ματιών τους. Ήταν φυσικό να γεννηθεί το ερώτημα: Γιατί τα θηλαστικά έχουν χειρότερη έγχρωμη όραση; Η αναζήτηση απάντησης σ’ αυτό, ξεδίπλωσε μια συναρπαστική εξελικτική ιστορία και επέτρεψε να δούμε με νέο μάτι τις εκπληκτικές δυνατότητες έγχρωμης όρασης των πουλιών.

Μια ζίννια, όπως την βλέπουν, από πάνω αριστερά:
ο άνθρωπος, τα πουλιά, οι πεταλούδες και οι μέλισσες.

Κατ’ αρχήν, μια συνηθισμένη παρανόηση είναι αυτή που γεννιέται από το γεγονός ότι τα αντικείμενα απορροφούν μερικά μήκη κύματος και ανακλούν το υπόλοιπο φως που πέφτει πάνω τους, με αποτέλεσμα τα χρώματα που βλέπουμε να σχετίζονται με τα μήκη κύματος του ανακλώμενου φωτός. Αν και όλα αυτά είναι σωστά, αυτό δε σημαίνει ότι το χρώμα είναι ιδιότητα του φωτός ή των αντικειμένων που ανακλούν το φως. Το χρώμα είναι η αίσθηση που γεννιέται στον εγκέφαλό μας όταν φτάνει σ’ αυτόν ο άλφα ή ο βήτα συνδυασμός (ηλεκτρικών) ερεθισμάτων, σαν αποτέλεσμα των διεγέρσεων των κωνίων των ματιών μας από τα διαφορετικού μήκους κύματα, που ανακλούν τα αντικείμενα.

Το ένα είδος φωτοευαίσθητων κυττάρων στον αμφιβληστροειδή, τα ραβδία, περιέχουν την πρωτεΐνη ροδοψίνη και διεγείρονται περισσότερο από φως με μήκος κύματος περίπου στη μέση του οπτικού φάσματος. Τα ραβδία αν και «τυφλά» στα χρώματα, είναι ευαίσθητα σε χαμηλό φωτισμό. Η έγχρωμη όραση στα σπονδυλωτά αρχίζει στα κύτταρα των κωνίων. Κάθε κωνίο περιέχει μια χρωστική, που είναι παραλλαγή της πρωτεΐνης οψίνη. Όταν η χρωστική απορροφήσει φωτόνια, αλλάζει το σχήμα ενός μικρού μορίου που είναι συνδεδεμένο με αυτή, πυροδοτώντας μια ακολουθία μοριακών αλληλεπιδράσεων, που τελικά οδηγούν στον ερεθισμό του κωνίου. Αυτός ο ερεθισμός μεταδίδεται σε παρακείμενα νευρικά κύτταρα και τελικά μέσω του οπτικού νεύρου φτάνει σαν ηλεκτρικός παλμός στον εγκέφαλο μεταφέροντας την πληροφορία για το φως που έφτασε στο μάτι.

Όσο εντονότερο είναι το φως, τόσο περισσότερα φωτόνια απορροφώνται και τόσο πιο ισχυρός είναι ο παλμός που φτάνει στον εγκέφαλο μεταφραζόμενος σε λαμπρότητα. Αλλά η πληροφορία που μπορεί να μεταφέρει ένα κωνίο είναι περιορισμένη: από μόνο του το κύτταρο δεν μπορεί να πει στον εγκέφαλο ποιο μήκος κύματος προκάλεσε τη διέγερσή του. Ορισμένα μήκη κύματος απορροφώνται καλύτερα από άλλα και κάθε χρωστική χαρακτηρίζεται από ένα διάγραμμα που δείχνει πώς μεταβάλλεται η απορρόφηση σαν συνάρτηση του μήκους κύματος. Μια χρωστική μπορεί να απορροφά δύο διαφορετικά μήκη κύματος το ίδιο καλά, αλλά δεν μπορεί να τα διακρίνει επειδή και τα δύο τη διεγείρουν. Το μόνο που μπορεί να κάνει ένα κωνίο, είναι να «μετρήσει» τα φωτόνια που απορροφά. Έτσι, ένα κωνίο μπορεί να διεγερθεί το ίδιο από ένα έντονο φως όχι έντονα απορροφώμενου μήκους κύματος, όπως και από ένα αδύναμο φως έντονα απορροφώμενου μήκους κύματος.

Το συμπέρασμα είναι ότι ο εγκέφαλος για να δει χρώμα πρέπει να συγκρίνει τις αντιδράσεις δύο ή περισσότερων κατηγοριών κωνίων που περιέχουν διαφορετικές οπτικές χρωστικές. Η παρουσία περισσότερων των δύο τύπων κωνίων στον αμφιβληστροειδή επιτρέπει μεγαλύτερη χρωματική αντιληπτική ικανότητα. Τα πουλιά έχουν τέσσερις τύπους κληρονομημένους από καθεμιά από τις τέσσερις εξελικτικές γραμμές της ζωής στη Γη. Τα περισσότερα από τα θηλαστικά έχουν μόνο δύο τύπους (οι άλλοι δύο χάθηκαν στο Μεσοζωικό αιώνα, στο διάστημα πριν από 245 έως 65 εκατομμύρια χρόνια), ενώ ο άνθρωπος και τα άλλα πρωτεύοντα θηλαστικά έχουν τρεις τύπους κωνίων.

Ο τεράστιος χρωματικός πλούτος της όρασης των πουλιών και ιδιαίτερα η ικανότητά τους να βλέπουν το εγγύς υπεριώδες, έχει επίδραση στην ικανότητά τους να ξεχωρίζουν το αντίθετο φύλο (πουλιά που σε μας φαίνονται πανομοιότυπα είναι πολύ διαφορετικά όταν τα «δει» κανείς στο υπεριώδες) και στην ικανότητά τους να διακρίνουν ένα υγιές και εύρωστο ταίρι από ένα λιγότερο υγιές ή εύρωστο (τα πούπουλα των δυνατότερων πουλιών ανακλούν περισσότερη υπεριώδη ακτινοβολία). Η ύπαρξη στα μάτια υποδοχέα για τις υπεριώδεις ακτίνες, προσφέρει πλεονέκτημα και στην αναζήτηση τροφής. Οι κηρώδεις επιφάνειες πολλών φρούτων και μούρων ανακλούν έντονα τις ακτίνες υπεριώδους φωτός. Στα αρπακτικά ο υποδοχέας υπεριωδών προσφέρει σχεδόν μαγικές ικανότητες. Τα γεράκια μπορούν να δουν από ψηλά το ίχνος που αφήνουν οι διάφορες εκκρίσεις των τρωκτικών, επειδή αυτές ανακλούν πιο έντονα το υπεριώδες φως.

πηγή: Scientific American (Σταύρος Ξενικουδάκης)

Ενώ οι μέλισσες σε όλο τον κόσμο πεθαίνουν με ταχύτατους ρυθμούς, κυψέλες ξεφυτρώνουν σε στέγες, βεράντες, κήπους και πάρκα του Παρισιού. Η μικρότερη έκθεση των μελισσών σε φυτοφάρμακα αλλά και μια ευρύτερη ποικιλία φυτών και δέντρων, σε αντίθεση με τις μονοκαλλιέργειες της Γαλλικής επαρχίας βοηθούν τις αποικίες των μελισσών να επιβιώσουν εδώ. 

Ο Jean Paucton διατηρούσε μέλισσες στη στέγη της Όπερας του Παρισιού για περισσότερα από 25 χρόνια. Αρχικά δεν πίστευε ότι οι μέλισσες θα καταφέρουν να επιβιώσουν στο περιβάλλον της πόλης, αλλά πολύ γρήγορα παρατήρησε ότι όχι μόνο τα κατάφεραν αλλά ήταν και παραγωγικές. Εγκατέστησε συνολικά 450.000 μέλισσες στην οροφή του κτηρίου! «Μέσα σε λίγα χρόνια έγινα ο πιο διάσημος μελισσοκόμος στον κόσμο, το μέλι μου έφτασε να πουλιέται μέχρι και στο Fauchon για 120 ευρώ το κιλό.» Η ακριβότερη τιμή παγκοσμίως! 

Ο συνταξιούχος μελισσοκόμος δηλώνει ότι οι μέλισσες που ζουν στο κέντρο του Παρισιού παρουσιάζουν καλύτερη υγεία απ’ αυτές που διατηρεί στην επαρχία. Σύμφωνα με τον ίδιο στην επαρχία έχει χάσει μέχρι και το 50% των αποικιών του, μέσα σε ένα χρόνο, ενώ το ποσοστό στην πόλη δεν ξεπέρασε ποτέ το 5%. Μάλιστα μερικές χρονιές στην πόλη δεν παρατήρησε καθόλου απώλειες. «Η συγκομιδή είναι κάθε χρόνο και χειρότερη στην ύπαιθρο» λέει. «Δεν υπάρχουν αγρότες πια. Υπάρχουν μόνο γεωργικές επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν αλόγιστα φυτοφάρμακα. Οι μέλισσες ευδοκιμούν στις πόλεις, επειδή υπάρχει ποικιλία φυτών και δεν υπάρχουν αυτά τα φυτοφάρμακα.»

Ξαφνικά όμως ζητήθηκε απ’ τον Paucton να μαζέψει τις κυψέλες του και να φύγει από την οροφή της Οπερά Γκαρνιέ. Δεν ήταν ευπρόσδεκτος εκεί πια. Ο λόγος; Σύμφωνα με τους διοικούντες την Όπερα ήταν πια πολύ μεγάλος σε ηλικία για να κάνει τον «ακροβάτη». Μια απόφαση όμως που δίχασε τον κόσμο. Έφυγε ο Paucton με τη θέλησή του ή τον ανάγκασαν; Ο Christophe Tardieu, αναπληρωτής διευθυντής της Όπερας δήλωσε ότι «ο λόγος για την αποχώρησή του είναι καθαρά ζήτημα ασφαλείας. Δεν μπορούμε να αφήσουμε έναν 77χρονο, με προβλήματα υγείας, να ανεβοκατεβαίνει στις στέγες.» Όμως η άλλη πλευρά υποστηρίζει ότι ένα κιγκλίδωμα θα ήταν αρκετό ώστε να λυθεί το πρόβλημα και ότι ο πραγματικός λόγος είναι το κέρδος που θέλησαν να επωμιστούν.

Η αλήθεια είναι ότι οι μέλισσες δεν θα εξαφανιστούν από τη στέγη της Όπερας. Σύμφωνα με τον Christophe Tardieu νέα μελίσσια θα εγκατασταθούν εκεί αλλά αυτή τη φορά μια εταιρία θα αναλάβει την επίβλεψη… Η πλευρά του Paucton όμως κατακρίνει αυτή την απόφαση λέγοντας ότι η Όπερα έχει σκοπό να βγάλει πολλά χρήματα από αυτή την ιστορία διαθέτοντας αυτό το διάσημο πλέον μέλι κατά αποκλειστικότητα μέσα απ’ το κατάστημα δώρων.

Σήμερα το Γκραν Παλέ, η Παναγία των Παρισίων ακόμα και η Γαλλική Ραδιοφωνία αντέγραψαν την ιδέα της Όπερας. Ο μελισσοκόμος Nicolas Géant επιβεβαίωσε τον Paucton σε μια συνέντευξη στη Libération λέγοντας κι αυτός ότι «οι μέλισσες ζουν καλύτερα στην πόλη από ό, τι στην ύπαιθρο» Ένα παράδοξο που εξηγείται από τη χαμηλή παρουσία φυτοφαρμάκων στα πολεοδομικά συγκροτήματα. Η επιτυχία του τριετούς προγράμματος ανάπτυξης και διάδοσης της αστικής μελισσοκομίας στη Γαλλία, του μεγαλύτερου παγκοσμίως τέτοιου εγχειρήματος, πυροδότησε την ελπίδα της αναγέννησης της Γαλλικής μελισσοκομίας. Η παγκόσμια γεωργία, άλλωστε, εξαρτάται σημαντικά από την επικονίαση των μελισσών.

Όπως και στις Ηνωμένες Πολιτείες και στη Βρετανία, όπου οι αποικίες των μελισσών πεθαίνουν, έτσι και στη Γαλλία περίπου 300.000 με 400.000 κυψέλες χάθηκαν από το 1995 ως το 2007. Κυριότερη αιτία τα φυτοφάρμακα, η ρύπανση και οι ασθένειες των μελισσών, τις οποίες πλέον οι μέλισσες δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν όπως στο παρελθόν λόγω της κακής διατροφής και της εξασθένισης. Στην Ευρώπη, περίπου το 84% των καλλιεργειών εξαρτάται άμεσα από τα έντομα επικονιαστές και ιδιαίτερα από τις μέλισσες. Η Γαλλία θεωρείται ο μεγαλύτερος παραγωγός γεωργικών προϊόντων στην Ευρώπη. Έχουμε αποδείξεις πια ότι οι επικονιαστές βρίσκονται σε παρακμή παγκοσμίως και αυτό έχει επίπτωση στην παγκόσμια γεωργία. Κάθε νέο μελίσσι, κάθε νέο περιβάλλον που αποδεικνύεται φιλόξενο για τις μέλισσες είναι μια αχτίδα φωτός.

Ένα πολύ ωραίο αλλά και πολύ μπελαλίδικο γλυκό που φτιάχνουμε στην Κρήτη σε γάμους, βαφτίσια αλλά και κάθε Πρωτοχρονιά. Χρειάζεται μεγάλη μαεστρία για να πετύχεις το σχέδιο που μοιάζει με τριαντάφυλλο.

Χρόνος Εκτέλεσης 30 λεπτά

Μερίδες εξαρτάται από το πόσα θα καταφέρετε να φτιάξετε σωστά…

Δυσκολία Σχετικά δύσκολο

Συστατικά για τη ζύμη:
1 κιλό αλεύρι σκληρό
1 κρασοπότηρο ρακή
1 κουταλιά λάδι
1 κουταλιά αλάτι
νερό όσο πάρει (περίπου 2 φλ.)

Συστατικά για το σιρόπι:
1 κιλό ζάχαρη
1/2 κιλό νερό
5-6 κουτ. σούπας κανέλα
1/2 κρασοπότηρο μέλι
λεμόνι
καρύδια, κανέλα και σουσάμι για το πασπάλισμα

Εκτέλεση:
Βάζουμε το αλεύρι σε μια λεκάνη, ανοίγουμε μια λακούβα στο κέντρο και ρίχνουμε μέσα τη ρακή, το λάδι, το αλάτι και το νερό. Τραβάμε λίγο-λίγο το αλεύρι από τα πλάγια και ζυμώνουμε μια σφιχτή ζύμη. Την αφήνουμε λίγο να ξεκουραστεί. Ανοίγουμε λεπτό φύλλο σε λωρίδα μήκους 1 μέτρου περίπου και κόβομε 4 μικρότερες λωρίδες. Βάζουμε λάδι σ’ ένα τσουκάλι. Όταν κάψει το λάδι, τυλίγουμε τη λωρίδα μια-μια χωριστά στα δάκτυλά μας ξεκινώντας από τα δύο δάκτυλα, μετά στα τρία και κατόπιν στα τέσσερα μέχρι να τελειώσει η λωρίδα. Κολλάμε την άκρη της και τη ρίχνομε στο καυτό λάδι. Με δύο πιρούνια γυρίζουμε τους κολλημένους αυτούς κρίκους, προσπαθώντας να μην χάσουν το στρογγυλό τους σχήμα. Όταν ροδίσει το ξεροτήγανο το βγάζουμε και το βάζουμε πάνω σε απορροφητικό χαρτί, ενώ συνεχίζουμε με άλλο. Ψήνουμε τα υπόλοιπα ξεροτήγανα και μετά ετοιμάζουμε το σιρόπι: Βράζουμε 15 λεπτά τη ζάχαρη με το νερό και την κανέλα και στο τέλος προσθέτουμε το μέλι και το λεμόνι.
Βουτάμε ένα-ένα ξεροτήγανο στο καυτό σιρόπι να πάρει μια μικρή βράση και μετά το ανασύρουμε, το τοποθετούμε σε πιατέλα και το πασπαλίζουμε με κανέλα και κοπανισμένα καρύδια ή σησάμι ή και με τα δύο.

Λίγα μυστικά ακόμα:
Συχνά τα ξεροτήγανα τα κάνουν δύο άνθρωποι μαζί για πιο γρήγορα και τέλειο λουλουδένιο αποτέλεσμα. Ο ένας τυλίγει γρήγορα στο τηγάνι τη λωρίδα καθώς ο άλλος του τη δίνει. Στην Κρήτη λένε “Να μην τα κάνετε μόνοι σας γιάντα δεν θα μοιάζουν με όμορφο τριαντάφυλλο”.

* Το Ορεινό Μέλι συνιστά να μη μαγειρεύετε θερμαίνοντας το μέλι σε θερμοκρασίες μεγαλύτερες των 45-50 °C γιατί έτσι χάνονται όλα του τα θρεπτικά συστατικά. (Τώρα για τα ξεροτήγανα κάνουμε μια παραχώρηση…) *

πηγή: Κρητική Διατροφή

Ο κίνδυνος αφανισμού των μελισσών είναι πλέον ορατός στην Ευρώπη. Η δραματική μείωση του πληθυσμού τους που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια, ένα φαινόμενο με τεράστιες οικολογικές προεκτάσεις, εμφανίζεται έντονα και στην Ελλάδα.

Κατά τους χειμερινούς μήνες στη χώρα μας, σύμφωνα με την Ομοσπονδία Μελισσοκομικών Συλλόγων Ελλάδας, η καταστροφή αγγίζει ακόμη και το 40%. Στην αρχή της άνοιξης οι παραγωγοί προσπαθούν να αντικαταστήσουν τα χαμένα τους μελίσσια με άτομα άλλων μελισσιών, με αποτέλεσμα οι πληθυσμοί να εξασθενούν και η παραγωγή μελιού να μειώνεται σημαντικά. Ως κυριότερη αιτία της συρρίκνωσης των μελισσιών τόσο οι παραγωγοί όσο και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις κατονομάζουν τη χρήση θανατηφόρων φυτοφαρμάκων.

Έπειτα από εντατικές προσπάθειες των Ευρωπαίων μελισσοκόμων πραγματοποιήθηκε ψηφοφορία μεταξύ των υπουργών Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης προκειμένου να αποφασιστεί η διετής αναστολή της χρήσης τριών νεονικοτινοειδών φυτοφαρμάκων που σκοτώνουν τις μέλισσες. Πρόκειται για τα εντομοκτόνα Clothianidin, Thiamethoxam και Imidacloprid, τα οποία κυκλοφορούν ευρέως και στη χώρα μας, με αποτέλεσμα η ελληνική ομοσπονδία μελισσοκόμων και η Greenpeace να ζητούν από τον αρμόδιο υπουργό κ. Αθανάσιο Τσαυτάρη να ψηφίσει υπέρ της απαγόρευσης.

Οι εμπλεκόμενοι φορείς τονίζουν την ιδιαίτερη περιβαλλοντική και οικονομική σημασία των υγιών πληθυσμών μελισσών εξηγώντας ότι από την επικονίασή τους εξαρτάται το 1/3 των καλλιεργειών που καταλήγουν στο πιάτο μας. Ειδικά στην Ελλάδα, η οποία είναι πλούσια σε βιοποικιλότητα και αγροτική παραγωγή η διατήρηση των μελισσών αναδεικνύεται σε θέμα ζωτικής σημασίας. Αρκεί να σημειωθεί ότι παγκοσμίως η συνεισφορά των μελισσών στη γονιμοποίηση των φυτών αποτιμάται στα 265 δισ. ευρώ ετησίως. Κι αυτό, αφού ένα μόνο μελίσσι μπορεί να επικονιάσει μέχρι και 500.000 άνθη την ημέρα.

Τους κινδύνους που απορρέουν από τη χρήση των τριών νεονικοτινοειδών επεσήμανε και η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων, η οποία μεταξύ άλλων ανέφερε ότι η τοξικότητά τους είναι 7.000 φορές ισχυρότερη από ό,τι αυτή του DDT, του φυτοφαρμάκου που απαγορεύτηκε τη δεκαετία του ’70. Τα φυτοφάρμακα αυτά παραμένουν για μήνες ή και έτη στο περιβάλλον, ενώ λόγω της υδατοδιαλυτότητάς τους έχουν εντοπιστεί ακόμη και σε υπόγεια ύδατα…

H πρώτη ψηφοφορία
Σε μια πρώτη ψηφοφορία που πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2013 η Ελλάδα είχε συνταχθεί με τις χώρες που απέρριψαν την απαγόρευση, αποδεχόμενες τα επιχειρήματα της βιομηχανίας σύμφωνα με τα οποία τα φυτοφάρμακα βοηθούν στην αύξηση της αγροτικής παραγωγής. Οι μελισσοκόμοι, από την πλευρά τους, υποστηρίζουν ότι η αυξημένη αγροτική παραγωγή ευνοεί και τους ίδιους, αφού αποφέρει γύρη, όμως σημειώνουν ότι η εξαφάνιση των μελισσών θα πλήξει τις καλλιέργειες, θα επηρεάσει τη διατροφική αλυσίδα και παράλληλα θα επιφέρει χτύπημα σε ένα σημαντικό τομέα πρωτογενούς παραγωγής στη χώρα μας.

[youtube https://www.youtube.com/watch?v=U4X5WREj3p0]

Εφιάλτης για 17.000 οικογένειες μελισσοκόμων
Ελάττωση των μελισσιών κατά περίπου 20% έχει παρατηρηθεί στην Ευρώπη κατά τους χειμερινούς μήνες την τελευταία πενταετία. Σε ορισμένες περιοχές τον χειμώνα του 2009/10 η μείωση έφτασε μέχρι και το 30%. Ενδεικτική είναι η μαρτυρία του κ. Βασίλη Ντούρα, προέδρου της Ομοσπονδίας Μελισσοκομικών Συλλόγων Ελλάδας, η οποία εκπροσωπεί 17.000 οικογένειες μελισσοκόμων και τα τελευταία χρόνια συμμετέχει δυναμικά στον αγώνα για την αναστροφή της δυσοίωνης κατάστασης που έχει διαμορφωθεί.

«Το έντονο πρόβλημα στη χώρα μας έχει ξεκινήσει εδώ και δέκα χρόνια με αποτέλεσμα να χάνεται μεγάλο ποσοστό της παραγωγής σε κρίσιμες εποχές που έχουμε ανάγκη την πρωτογενή παραγωγή. Οι μέλισσες τον χειμώνα έχουν μειωθεί κατά 30-40%», λέει ο ίδιος στο «Εθνος». «Το 2005/06 από τα 630 μελίσσια που είχα χάθηκαν τα 500, με αποτέλεσμα την άνοιξη να αναγκαστώ να αγοράσω άλλα 120 για να συνεχίσω τη μελισσοκομία. Οι μέλισσες χάνουν το βήμα τους, εξασθενούν και πεθαίνουν, ενώ όσες επιζούν είναι αδύναμες και δεν παράγουν».

Σημειώνεται πως η παγκόσμια παραγωγή μελιού εμφανίζεται αυξημένη. Οι επιστημονικές έρευνες καταδεικνύουν ότι η συρρίκνωση των μελισσιών δεν εμφανίζεται παντού με την ίδια ένταση, με αποτέλεσμα η μειωμένη παραγωγή στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική να αντισταθμίζεται από αυξημένες ποσότητες μελιού που παράγονται στην Κίνα, την Αργεντινή αλλά και την Ισπανία.

Μέχρι 30% έφτασε τον χειμώνα του 2009 η μείωση μελισσών στην Ευρώπη.

Εως και 40% λιγότερα είναι τα μελίσσια στη χώρα μας τους χειμερινούς μήνες σε σχέση με δέκα χρόνια πριν.

Από τα 100  είδη φυτών που προσφέρουν το 90% της τροφής στον κόσμο, τα 70 γονιμοποιούνται από τις μέλισσες.

7.000 φορές περισσότερο τοξικά είναι τα νεονικοτινοειδή φυτοφάρμακα σε σχέση με το DDT, η χρήση του οποίου απαγορεύτηκε τη δεκαετία του ’70.

πηγή: Έθνος (της Κατερίνας Ροββά)

Ως μέλι ορίζεται το γλυκό προϊόν – τρόφιμο που παράγουν οι μέλισσες όταν συλλέγουν νέκταρ ή άλλους φυσικούς χυμούς (εκκρίσεις) από ζωντανά μέρη φυτών ή εκκρίσεις εντόμων. Το μεταφέρουν στη κυψέλη τους, το εμπλουτίζουν με δικές τους ουσίες που συντελούν στη μετατροπή του, το αποθηκεύουν στις κηρήθρες τους, όπου το ωριμάζουν και στη συνέχεια το σφραγίζουν στεγανοποιώντας το¹.

Στο μέλι έχουν ανιχνευτεί πάνω από 180 ουσίες. Τα κυριότερα συστατικά του είναι¹:

Οι Ιδιότητες και τα Οφέλη του Μελιού

• Βακτηριοστατική δράση²: Δεν ευνοεί την ανάπτυξη  παθογόνων μικροοργανισμών. Αραιωμένο σε νερό εκδηλώνεται καλύτερα η δράση αυτή (προσθήκη μελιού στο τσάι), σύμμαχος στη ξηρότητα του λαιμού, στο συνάχι και γενικά στα κρυολογήματα.  Με την έκθεση του μελιού στο φως αλλά και με παρατεταμένη θέρμανση χάνεται αυτή του η δράση.
• Σημαντική πηγή ενέργειας: Προσδίδει καλύτερη φυσική απόδοση και αντοχή στην κόπωση, ιδιαίτερα στην επαναλαμβανόμενη προσπάθεια (άσκηση)³ .
• Καρδιά: Λόγω της περιεκτικότητας του σε γλυκόζη βοηθάει την καρδιά στο έργο της και γενικότερα βελτιώνει την κυκλοφορία του αίματος ακόμα και σε αυτούς που αντιμετωπίζουν πρόβλημα με τη καρδιά τους³.
• Ιδανικό τρόφιμο για το συκώτι: Η περιεκτικότητα του μελιού σε σάκχαρα αλλά και σε αντιοξειδωτικά τροφοδοτεί και ταυτόχρονα προστατεύει το συκώτι από το οξειδωτικό στρες⁴.
• Γαστρεντερικό σύστημα: Βοηθάει σε προβλήματα όπως γαστρίτιδα, δυσκοιλιότητα, έλκος στομάχου και δωδεκαδακτύλου⁵ και βελτιώνει την αφομοίωση των τροφών.
• Νευρικό σύστημα: Θεωρείται καταπραϋντικό και θα μπορούσε να θεωρηθεί και ως υπνωτικό⁶.
• Οστά: Μελέτες σε ζωικά μοντέλα έδειξαν καλύτερη δέσμευση του ασβεστίου στα οστά⁷.

Συχνά ακούγεται ότι το μέλι είναι καλό και για άτομα που πάσχουν από διαβήτη. Για αυτή τη δήλωση είναι σχεδόν απίθανο να βρεθεί τεκμηρίωση λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς του σε σάκχαρα. Ωστόσο, είναι καλύτερο από τα προϊόντα που γίνονται με τη ζάχαρη από ζαχαροκάλαμο³.

Σε κάθε περίπτωση  βλέπουμε το μέλι ως μια εξαιρετική τροφή και όχι ως φάρμακο. Άλλωστε αυτό που τελικά κάνει τη διαφορά στην υγεία μας είναι η ποικιλία στη διατροφή μας και οι σωστές επιλογές τροφίμων.

της Φανής Κούτριου, Διαιτολόγου – Διατροφολόγου (medikcal.net)

Βιβλιογραφία

1. Food and Agriculture Organization (FAO): Value-added products from beekeeping. Chapter 2: http://www.fao.org/docrep/w0076e/w0076e04.htm
2. Ε. Πατρόζου, Χρ. Βλαχάκη, ∆. Λιόλια, ∆. Βλαχάκης, Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη των λοιμώξεων, ελληνική επιθεώρηση διαιτολογίας-διατροφής 2010, 1(1), 37-44
3. Tahereh Eteraf-Oskouei and Moslem Najafi, Traditional and Modern Uses of Natural Honey in Human Diseases, Iran j Basic Med Sci.2013 Jun; 16(6): 731-742
4. Bulent Kılıcoglu, The ultrastructural research of liver in experimental obstructive jaundice and effect of honey, February 2008 Volume 195, Issue 2, Pages 249-256
5. Ishan Ullah Khan, Widhi Dubey, Vedprakash Gupta, Medicinal Properties of Honey, International Joyrnal of Pure and Applied Bioscience (5):149-156(2014). ISSN:2320-7051
6. Mike McInnes, Honey composition with l-alanyl-l-glutamine, United States. Patent Application Publication Mclnnes. Pub. No.: US 2014/0186457 A1 Pub. Date: Jul. 3. 2014
7. Merlin W. Ariefdjohan, Berdine R. Martin, Pamela J. Lachcik and Connie M. Weaver, Acute and Chronic Effects of Honey and Its Carbohydrate Constituents on Calcium Absorption in Rats, J Argic Chem 2008 23 Apr 23;56(8):2649-54. Doi: 10.1021/jf073357w. Epub 2008 Mar 25.