Ο αριθμός των αποικιών των μελιτοφόρων μελισσών, των γνωστών μας μελισσών που παράγουν το μέλι, παρουσίασε μείωση κατά σχεδόν 12% τον περασμένο χειμώνα, δείχνει μια διεθνής μελέτη στην οποία συμμετείχε το Πανεπιστήμιο του Στραθκλάιντ, που εδρεύει στη Σκωτία.

Μελισσοκόμοι από 29 χώρες ανέφεραν ότι, από περίπου 400.000 αποικίες που διατηρούσαν συνολικά, ένα ποσοστό της τάξης του 11,9% δεν κατάφερε να επιβιώσει το χειμώνα. Αυτό σημαίνει ότι περίπου 47.000 μελίσσια χάθηκαν. Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ισπανία ήταν οι χώρες που πλήγηκαν περισσότερο, σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Η Δρ. Alison Gray του Τμήματος Μαθηματικών και Στατιστικής εταίρος στην μελέτη του Πανεπιστημίου του Στραθκλάιντ δήλωσε: «Αυτά τα ποσοστά ζημίας ποικίλλουν σημαντικά μεταξύ των χωρών. Στην φετινή έρευνα οι υψηλότερες απώλειες παρατηρήθηκαν στην Ιρλανδία και τη Βόρεια Ιρλανδία, ενώ ακολούθησαν η Ουαλία και η Ισπανία. Οι περιοχές που επλήγησαν διαφέρουν σημαντικά σε σχέση με το προηγούμενο έτος, όταν τα υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας και απωλειών είχαν παρατηρηθεί στην κεντρική Ευρώπη και τις χώρες στα ανατολικά. Φέτος τα υψηλότερα ποσοστά παρουσιάστηκαν στη δυτική και βόρεια Ευρώπη, αν και η Ισπανία παρουσίασε μεγάλες απώλειες για δεύτερο συνεχόμενο έτος.»

Οι απώλειες λόγω προβλημάτων με τις βασίλισσες ήταν απροσδόκητα υψηλές σε ορισμένες χώρες και αυτό θα είναι ένα θέμα για περαιτέρω έρευνα. Είναι πολύ σημαντικό για το οικοσύστημα αλλά και για την παραγωγή να παραμείνουν οι πληθυσμοί αυτών των επικονιαστών στα επίπεδα που βρίσκονταν και πριν. Οι μέλισσες γονιμοποιούν τα περισσότερα καρποφόρα φυτά και δέντρα προσφέροντας εκτός των άλλων και τροφή για τα υπόλοιπα άγρια ζώα και έτσι έχουν ένα ζωτικό ρόλο στη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος και τη βιοποικιλότητα.

Η μελέτη διαπίστωσε ότι από την άνοιξη μέχρι τις αρχές του καλοκαιριού, από τον Μάρτιο έως τον Ιούλιο, στη Νορβηγία, στη Σκωτία, στη Σουηδία, στη Δανία και στην Ιρλανδία επικράτησε πολύ κρύο, με μέσες θερμοκρασίες που κυμάνθηκαν από 12,8 έως 14,4 ° C. Αυτό μπορεί να είχε αρνητικές επιπτώσεις στην ανάπτυξη των αποικιών, με αποτέλεσμα να παρατηρηθεί υψηλός αριθμός νεκρών αποικιών αλλά και απρόσμενα προβλήματα των βασιλισσών κατά τον χειμώνα.

πηγή: sciencedaily.com (επιμέλεια: Στράτος Σαραντουλάκης – Ορεινό Μέλι)

Ο χορός των μελισσών είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται στην μελισσοκομία για να περιγράψει μια συγκεκριμένη συμπεριφορά συλλεκτριών, οι οποίες επιστρέφοντας στην κυψέλη εκτελούν μια κίνηση που θυμίζει 8, ώστε να μεταδώσουν πληροφορίες στις υπόλοιπες μέλισσες της αποικίας, για την ακριβή θέση που βρίσκεται η τροφή. Οι πληροφορίες αυτές έχουν να κάνουν με την κατεύθυνση και την απόσταση.

Όταν μία συλλέκτρια μέλισσα εντοπίσει τροφή, επιστρέφει πίσω στην κυψέλη ώστε να ενημερώσει τις συντρόφισσες της. Ο πληθυσμός όμως δεν θα ωφελούνταν αν μάθαινε ότι πχ σε απόσταση 2 χιλιομέτρων υπάρχει μια ανθισμένη φλαμουριά, εάν ταυτόχρονα δεν γνώριζε και την κατεύθυνση. Γι αυτό η συλλέκτρια εκτελεί έναν χορό που δείχνει με απόλυτη ακρίβεια την κατεύθυνση της ευθύγραμμης διαδρομής.

Η μέλισσα υποδεικνύει την κατεύθυνση, υπολογίζοντας τη γωνία που σχηματίζουν οι ηλιακές ακτίνες στην ευθεία ανάμεσα στην κυψέλη και την τροφή. Ενώ υποδεικνύει την απόσταση ανάλογα με τη διάρκεια εκτέλεσης του χορού (βλέπε σχήμα). Τι γίνεται όμως όταν πρέπει να το κάνει αυτό στο εσωτερικό της κυψέλης όπου επικρατεί σκοτάδι και δεν βλέπει τον ήλιο;

Εκεί χρησιμοποιεί μια ακόμα πιο εντυπωσιακή μέθοδο! Μετατρέπει τη γωνία προς τον ήλιο σε αντίστοιχη γωνία προς την κατεύθυνση της βαρύτητας. Έτσι κάνει τον εξής συμβολισμό: κίνηση προς τα πάνω, σημαίνει ότι η τροφή βρίσκεται προς την κατεύθυνση του ήλιου και αντίστροφα. Διαδρομή πχ 60° προς τα αριστερά από την κατακόρυφο και πάνω, σημαίνει πηγή τροφής 60° αριστερά απ’ την κατεύθυνση προς τον ήλιο κτλ. Οι νεοφώτιστες μέλισσες βγαίνοντας απ’ την κυψέλη με αυτή την πληροφορία, κάνουν τη μετατροπή της βαρύτητας με τη θέση του ήλιου καθώς πετούν.

Στις τροπικές χώρες όμως ο ήλιος βρίσκεται 2 φορές το χρόνο κατά το μεσημέρι στο ζενίθ, επομένως σε κανένα συγκεκριμένο σημείο του ορίζοντα. Έτσι είναι αδύνατο να συσχετισθεί η κατεύθυνση. Τι κάνουν λοιπόν οι μέλισσες; Βρήκαν γι αυτό το πρόβλημα μια εκπληκτικά απλή λύση… Κατά τις ώρες του μεσημεριού κάθονται σπίτι ενώ γενικά δεν συνηθίζουν να διακόπτουν την εργασία μέσα στη μέρα.

Οι μέλισσες είναι σε θέση να αναγνωρίσουν μια απόκλιση 2-3° από το ζενίθ και να το αποδώσουν σωστά κατά τον χορό.
Βιβλιογραφία:
Από τη Ζωή των Μελισσών – Karl Von Frisch
Μελισσοκομία – Νίκου Νικολαΐδη

Στα τέλη του Σεπτεμβρίου που μας πέρασε, η Αμερικανική Υπηρεσία Άγριας Ζωής, εισήγαγε στη λίστα των ειδών υπό εξαφάνιση, 5 είδη “κιτρινοπρόσωπων” μελισσών της Χαβάης. Αυτή ήταν η πρώτη φορά που κάποιο είδος μέλισσας κηρύχθηκε απειλούμενο από την U.S. Fish and Wildlife Service (USFWS). Σήμερα μάθαμε ότι στη λίστα αυτή προστέθηκε και ένα είδος βομβίνου…

Ο βομβίνος με τις σκουριασμένες κηλίδες, όπως τον αποκαλούν (Bombus affinis) είναι ένα ενδημικό είδος μέλισσας στη Βόρεια Αμερική. Οι πληθυσμοί του έχουν μειωθεί κατά 87% τα τελευταία 20 χρόνια (από το 1997) με αποτέλεσμα να απειλείται πολύ σοβαρά με εξαφάνιση. Πήρε το όνομά του από τα σημάδια που έχει στην πλάτη του. Είναι μεγάλος σε μέγεθος, όπως και οι υπόλοιποι βομβίνοι, χτίζει τις φωλιές του υπογείως και δημιουργεί αποικίες μέχρι και 2000 ατόμων.

«Πρώτη μας προτεραιότητα είναι να προλάβουμε την εξαφάνιση» δήλωσε ο Tom Melius, διευθυντής της USFWS στις Μεσοδυτικές Πολιτείες των ΗΠΑ. «Η κήρυξη αυτού του είδους βομβίνου ως απειλούμενου θα μας βοηθήσει να κινητοποιηθούμε όλοι και να επικεντρωθούμε στην εξεύρεση τρόπων ώστε να σταματήσει η περαιτέρω μείωση των πληθυσμών του.» Οι μέλισσες είναι υπεύθυνες για την επικονίαση των περισσότερων φυτών που παράγουν καρπούς. Οι βομβίνοι είναι πολύ σημαντικοί επικονιαστές καθώς λόγω μεγέθους μπορούν να γονιμοποιήσουν φυτά τα οποία οι άλλες μέλισσες δεν μπορούν, όπως είναι οι ντοματιές, οι πιπεριές και το φίγγι.

Ο βομβίνος με τις σκουριασμένες κηλίδες (Bombus affinis)

Δεν είναι όμως ο βομβίνος με τις σκουριασμένες κηλίδες, η μόνη μέλισσα που αγωνίζεται να επιβιώσει αυτή τη στιγμή. Και άλλα είδη μελισσών έχουν βιώσει μια δραματική μείωση των πληθυσμών τους, καθώς η κλιματική αλλαγή, οι μονοκαλλιέργειες και τα φυτοφάρμακα οδήγησαν στην απώλεια των ενδιαιτημάτων τους, στη μείωση των διαθέσιμων τροφών και στην επιδείνωση των ασθενειών τους.

«Η κήρυξη αυτών των ειδών ως απειλούμενων είναι η τελευταία ελπίδα για να σωθούν» δήλωσε η Rebecca Riley. «Οι βομβίνοι πεθαίνουν και εξαφανίζονται από τα αγροκτήματα μας, τους κήπους, και τα πάρκα, όπου κάποτε βρίσκονταν σε αφθονία.» Οι άνθρωποι μπορούν να βοηθήσουν φυτεύοντας ενδημικά φυτά στους κήπους τους και αποφεύγοντας τη χρήση χημικών φυτοφαρμάκων. Επίσης οι βομβίνοι χρειάζονται ένα ασφαλές μέρος για να χτίσουν τις φωλιές τους και να ξεχειμωνιάσουν. Προσπαθήστε να μην τις καταστρέφετε.

Αυτή είναι η πρώτη μέλισσα οποιουδήποτε τύπου στις ηπειρωτικές ΗΠΑ που προστίθεται στον κατάλογο των απειλούμενων ειδών. Τον Σεπτέμβριο που μας πέρασε η κυβέρνηση Ομπάμα είχε ορίσει επτά συνολικά είδη μελισσών της Χαβάης ως απειλούμενα.

Στράτος Σαραντουλάκης – Ορεινό Μέλι

Στα τέλη του Σεπτεμβρίου που μας πέρασε, η Αμερικανική Υπηρεσία Άγριας Ζωής, πρόσθεσε στη λίστα των ειδών υπό εξαφάνιση, 5 είδη “κιτρινοπρόσωπων” μελισσών της Χαβάης. Αυτή ήταν η πρώτη φορά που κάποιο είδος μέλισσας κηρύχθηκε απειλούμενο από την U.S. Fish and Wildlife Service (USFWS). Τι γνωρίζουμε όμως για την σεξουαλική τους ζωή; Θα μπορούσε αυτή η πληροφορία να είναι το κλειδί για τη διάσωση αυτών των σπάνιων μελισσών;

Στη Χαβάη, υπάρχουν περισσότερα από 60 είδη “κιτρινοπρόσωπων” μελισσών του είδους Hylaeus, οι οποίες είναι μοναχικές και φωλιάζουν σε αρκετά διαφορετικά μέρη, όπως παράκτιες περιοχές αλλά και δάση. Στις αρχές του 1900 οι μέλισσες αυτές υπήρχαν σε μεγάλη αφθονία και ζούσαν από την ακτογραμμή μέχρι και τις υποαλπικές πλαγιές του Μάουνα Κέα. Ωστόσο η απώλεια ενδιαιτημάτων (οικοτόπων), διάφορα χωροκατακτητικά είδη και η κλιματική αλλαγή έπληξαν αυτές τις ενδημικές στη Χαβάη μέλισσες, με αποτέλεσμα σήμερα δύσκολα να τις συναντά κανείς. Αυτές οι μέλισσες είναι ο κυριότερος επικονιαστής του κοινού στη Χαβάη θάμνου σκαιβόλα (Scaevola Taccada) γνωστού εκεί ως naupaka, που τα άνθη του βγαίνουν μισά και για τους ντόπιους συμβολίζουν τον καταδικασμένο έρωτα.

Θάμνος σκαιβόλα (Scaevola Taccada) σε παραλία της Χαβάης.

Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί θρύλοι στη Χαβάη που εξηγούν γιατί τα άνθη αυτού του πανέμορφου θάμνου που συναντάται και στα παράλια αλλά και στο βουνό, βγαίνουν έτσι. Λέγεται ότι δύο εραστές, εξαιρετικά αφοσιωμένοι ο ένας στον άλλο, βρέθηκαν στην προσοχή της θεάς Πελέ, της Χαβανέζας θεάς της Φωτιάς και των Ηφαιστείων, η οποία εμφανίστηκε ως ξένη, σ’ αυτόν. Ότι κι αν έκανε όμως η Πελέ, οι δύο εραστές παρέμειναν αφοσιωμένοι ο ένας στον άλλο, με αποτέλεσμα να εξοργιστεί η θεά και αφού κυνήγησε τον νεαρό άνδρα στα βουνά, του έριξε λιωμένη λάβα. Οι αδερφές της καθώς το είδαν αυτό και για να τον σώσουν από βέβαιο θάνατο, τον μεταμόρφωσαν σε σκαιβόλα του βουνού. Μετά από αυτό, η Πελέ κυνήγησε τη νεαρή γυναίκα προς τη θάλασσα, αλλά για άλλη μια φορά οι αδερφές της παρενέβησαν μεταμορφώνοντας την σε σκαιβόλα της θάλασσας. Από τότε και λόγω της θλίψης τους που χωρίστηκαν, οι θάμνοι σκαιβόλα βγάζουν μισά άνθη. Λέγεται ότι όταν οι θάμνοι του βουνού και της θάλασσας επανενωθούν, τότε οι δύο νεαροί εραστές θα είναι και πάλι μαζί.

Οι επιστήμονες μέχρι σήμερα δεν είχαν συνειδητοποιήσει πόσο σημαντικές ήταν αυτές οι μέλισσες γι αυτά τα φυτά και αυτό είχε ως αποτέλεσμα τώρα που βρίσκονται σε κίνδυνο, να γνωρίζουμε ελάχιστα γι αυτές. «Δεν γνωρίζουμε σχεδόν τίποτα σχετικά με τις συμπεριφορές ζευγαρώματος αυτών των μελισσών» δήλωσε ο Sheldon Plentovich συντονιστής του προγράμματος του USFWS στα τροπικά νησιά του Ειρηνικού. Ουσιαστικά δεν έχει γίνει κάποια σοβαρή μελέτη για την αναπαραγωγική συμπεριφορά των μελισσών και έτσι όσα γνωρίζουμε είναι απόρροια κάποιων παρατηρήσεων ερασιτεχνών ερευνητών.

Γενικά οι “κιτρινοπρόσωπες” μέλισσες είναι αρκετά δραστήριες κατά τη διάρκεια του έτους αν και υπάρχουν ένα-δύο μήνες το χειμώνα όπου η δραστηριότητα τους μειώνεται. Σε αντίθεση με τις μελιτοφόρες μέλισσες που δημιουργούν μεγάλες αποικίες στις οποίες υπάρχει μόνο ένα αναπαραγωγικό άτομο, η βασίλισσα, όλες οι “κιτρινοπρόσωπες” ενήλικες μέλισσες είναι ενεργές αναπαραγωγικά. Επιπλέον, ενώ οι μελιτοφόρες μέλισσες ζευγαρώνουν στον αέρα, αυτές εδώ το κάνουν πάνω σε κάποια επιφάνεια, που μπορεί να είναι ένα φύλλο ή ένα άνθος.

Τα περίφημα μισά άνθη του θάμνου σκαιβόλα (Scaevola Taccada)

Το παιχνίδι του ζευγαρώματος ξεκινά όταν ένα θηλυκό κάτσει σε ένα λουλούδι το οποίο συχνά είναι ο θάμνος σκαιβόλα και στο οποίο αναζητά την τροφή του, νέκταρ και γύρη. Έως και 10 αρσενικές μέλισσες, στις οποίες είναι απόλυτα εμφανές το κίτρινο σημάδι στο πρόσωπο σ’ αντίθεση με το κατάμαυρο των θηλυκών, αρχίζουν να αιωρούνται σαν νέφος κάνοντας ακανόνιστες, κυκλικές κινήσεις που κυμαίνονται από 15 μέχρι 30 εκατοστά, πάνω από το θηλυκό.

Ένα αρσενικό από την ομάδα που αιωρείται στη συνέχεια θα προσεγγίσει το θηλυκό, αγγίζοντας το για λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο πριν επιστρέψει και πάλι πίσω στο σμήνος. Άλλα αρσενικά ακολουθούν το παράδειγμά του. Δεν είναι ακόμη ξεκάθαρος ο σκοπός αυτής της συμπεριφοράς, αλλά εικάζεται ότι τα αρσενικά προσπαθούν να καταλάβουν αν το θηλυκό είναι διατεθειμένο να δεχτεί να ζευγαρώσει. Τελικά, ένα αρσενικό θα προσγειωθεί στην πλάτη του θηλυκού και θα μείνει εκεί για λίγη ώρα χτυπώντας με τις κεραίες του τις δικές της. Αυτή η συμπεριφορά δεν έχει γίνει ακόμα κατανοητή από τους επιστήμονες.

Αρσενική “κιτρινοπρόσωπη” μέλισσα της Χαβάης του γένους Hylaeus

Μετά από περίπου ένα λεπτό, και αν το θηλυκό δεν πετάξει μακριά, το αρσενικό θα κινηθεί λίγο προς τα πίσω ώστε να την γονιμοποιήσει. Σύμφωνα με τον Jason Graham, εντομολόγο από το Πανεπιστήμιο της Χαβάης, το ζευγάρωμα μπορεί να διαρκέσει από 5 δευτερόλεπτα έως και 6 λεπτά, ενώ σύμφωνα με τον Plentovich έως και 20 λεπτά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ένα δεύτερο αρσενικό μπορεί να επιχειρήσει “βουτιά” πριν το ζευγάρι προλάβει να τελειώσει. «Ορισμένες φορές επικρατεί φρενίτιδα» λέει ο Plentovich. Πολλά αρσενικά πάλι μπορεί να γίνουν αρκετά ανταγωνιστικά ενώ βρίσκονται στον αέρα και να στραφούν το ένα ενάντια στο άλλο.

Μετά το ζευγάρωμα, το αρσενικό θα πετάξει μακριά, ενώ το θηλυκό θα προσπαθήσει να φτιάξει μια φωλιά. Προτιμούν να χτίζουν τις φωλιές τους στις τρύπες των βράχων των κοραλλιών που ξεβράστηκαν στην ακτή ή στους μίσχους των σκαιβόλα. Οι φωλιές φτιάχνονται με γύρη και ένα είδος αδιάβροχου “σελοφάν” που παράγουν τα θηλυκά. Σε κάθε φωλιά θα τοποθετηθεί μόνο ένα αυγό. «Αυτός είναι και ο κυριότερος λόγος που οι μοναχικές μέλισσες απειλούνται περισσότερο από τις κοινωνικές μέλισσες, οι οποίες τοποθετούν χιλιάδες αυγά καθημερινά στις φωλιές τους» δήλωσε ο Graham.

Βράχοι κοραλλιών

Για να συμβάλει στην προστασία των φωλιών των “κιτρινοπρόσωπων” μελισσών από τα μυρμήγκια, τα οποία παίζουν σημαντικό ρόλο στη μείωση του αριθμού των μελισσών, ο Graham σχεδίασε και ανέπτυξε τεχνητές φωλιές. Ένα ξύλινο διάτρητο κουτί κρεμιέται από ένα κλαδί μέσω ενός καλωδίου το οποίο επικαλύπτεται με μια κολλώδη ουσία η οποία αποτρέπει τα μυρμήγκια απ’ το να πάρουν τα αυγά. Οι μέλισσες έδειξαν να αποδέχονται αυτές τις τεχνητές φωλιές και τις χρησιμοποίησαν με επιτυχία.

Οι ερευνητές ελπίζουν ότι με αυτό τον τρόπο θα καταφέρουν να αποκαταστήσουν σιγά-σιγά τους πληθυσμούς των μελισσών αυτών.

Στράτος Σαραντουλάκης – Ορεινό Μέλι
πηγές αντλήθηκαν από: Livescience, Maui Magazine, Wikipedia, Inaturalist, National Geographic

Αξιωματούχοι του αεροδρομίου Σένεφελντ, στις παρυφές του Βερολίνου, ανακοίνωσαν ότι στο εξής θα ελέγχουν την ποιότητα του αέρα περιμετρικά του συμπλέγματος, μελετώντας τις μέλισσες της περιοχής και το μέλι που παράγουν.

«Η παρακολούθηση του μελιού θα ενισχύσει το σύστημα ελέγχου της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα που χρησιμοποιούμε», δήλωσε ο υπεύθυνος περιβαλλοντικού τομέα του αεροδρομίου Γιόχεν Χάιμπεργκ. «Εκτός από τη μελέτη του μελιού, θα παρακολουθούμε επίσης τις μέλισσες και τις κηρήθρες τους, ώστε να έχουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα της κατάστασης σε ό,τι αφορά τη ρύπανση της ατμόσφαιρας».

Συγκεκριμένα, το μέλι θα αναλύεται σε εργαστήρια προκειμένου να ανιχνεύονται επικίνδυνα χημικά που ενδέχεται να περνούν σε αυτό από το περιβάλλον μέσω της γύρης. Το Σένεφελντ είναι το μικρότερο από τα δύο διεθνή αεροδρόμια που εξυπηρετούν το Βερολίνο. Το Τέγκελ – το βασικό αεροδρόμιο- θα κλείσει τον Ιούνιο του 2012 και τότε, το Σένεφελντ θα «μεταμορφωθεί» στον -πολύ μεγαλύτερο- αερολιμένα Βερολίνου-Βραδεμβούργου, ο οποίος θα είναι πλέον ο μοναδικός στη γερμανική πρωτεύουσα. Στόχος του προγράμματος, στο πλαίσιο του οποίου οι ντόπιοι μελισσοκόμοι θα συνεργαστούν με επιστήμονες, είναι να διαπιστωθεί κατά πόσο η δραστική επέκταση του αεροδρομίου θα έχει επιπτώσεις στο περιβάλλον.

Το σύστημα του ελέγχου του μελιού ακολουθούν ήδη και άλλα ευρωπαϊκά και γερμανικά αεροδρόμια, όπως του Ντίσελντορφ και του Αμβούργου, το οποίο ήταν το πρώτο που το εφήρμοσε, το 1999. Πριν από ένα χρόνο μάλιστα, μελισσοκόμοι τοποθέτησαν έξι κυψέλες δίπλα ακριβώς στους αεροδιάδρομους, προκειμένου να διερευνηθούν οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις της απογείωσης και της προσγείωσης εκατοντάδων αεροσκαφών σε καθημερινή βάση. Πέρα από την… εθελοντική συμμετοχή τους στην περιβαλλοντική έρευνα, οι μέλισσες παρήγαγαν και πολλά κιλά μελιού, τα οποία διατέθηκαν δωρεάν στους επιβάτες.

πηγή: Ναυτεμπορική

Νέα έρευνα Βρετανών και Ιρλανδών επιστημόνων αποκαλύπτει πως οι μέλισσες μπορούν να εθιστούν στα φυτοφάρμακα με τον ίδιο τρόπο που οι άνθρωποι εθίζονται στα τσιγάρα. Οι μέλισσες φαίνεται να προτιμούν νέκταρ ποτισμένο με νεονικοτινοειδείς χημικές ουσίες, ένα είδος φυτοφαρμάκων που χρησιμοποιούνται συνήθως για την προστασία των καλλιεργειών από τα έντομα.

Οι επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Νιουκάστλ και του Κολλεγίου Τρίνιτι του Δουβλίνου πραγματοποίησαν μία σειρά πειραμάτων που αποκάλυψαν πως οι μέλισσες δεν μπορούσαν να γευτούν τα φυτοφάρμακα, αλλά επέστρεφαν και προτιμούσαν δείγματα νέκταρ ποτισμένα με φυτοφάρμακο, παρά ακατέργαστα δείγματα. Οι ερευνητές πιστεύουν πως οι μέλισσες δεν καταλαβαίνουν κάποια διαφορά στη γεύση, αλλά αντιδρούν σε μία αίσθηση ευφορίας καθώς τα χημικά ενεργοποιούν τις κατάλληλες περιοχές στον εγκέφαλό τους.

Συγκεκριμένα οι μέλισσες επέστρεφαν για το ίδιο νέκταρ ξανά και ξανά, μία συμπεριφορά που οι επιστήμονες παρομοίασαν με καπνιστές που ανάβουν συνεχόμενα τσιγάρα. Τα αποτελέσματα της έρευνας δημοσιεύονται την περίοδο που η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει το ενδεχόμενο μόνιμης απαγόρευσης της χρήσης νεονικοτινοειδών ως φυτοφάρμακα. Τρεις τύποι νεονικοτινοειδών βρίσκονται ήδη υπό προσωρινή απαγόρευση.

Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει πως αυτές οι ουσίες επηρεάζουν τον προσανατολισμό των μελισσών και την ικανότητά τους να βρίσκουν τροφή. Οι αγρότες υποστηρίζουν ότι χωρίς τα φυτοφάρμακα θα σημειωθεί μία τεράστια πτώση των αποδόσεων των καλλιεργειών όπως η ελαιοκράμβη, επειδή δε θα είναι σε θέση να προστατευτούν από παράσιτα όπως διάφοροι τύποι ψύλλων.

πηγή: Ναυτεμπορική

Λάρβες και προνύμφες εργατριών μελισσών αλλά και κηφήνων, παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον ως πηγή τροφής. Ήδη εδώ και καιρό σε πολλές χώρες του κόσμου, μεταξύ των οποίων το Μεξικό, η Ταϊλάνδη και η Αυστραλία, καταναλώνεται γόνος μελισσών ως λιχουδιά. Όσοι έχουν δοκιμάσει χαρακτηρίζουν τη γεύση του παρόμοια με του καρυδιού ενώ έχει τραγανή υφή όταν τρώγεται μαγειρεμένος η αποξηραμένος. Πριν αηδιάσετε ρίξτε μια ματιά στα οφέλη που φέρεται να έχει.

Ο γόνος θεωρείται εξαιρετικός ως συστατικό σε σούπες αλλά και ως συνοδευτικό αυγών. Επίσης έχει υψηλή διατροφική αξία, παρόμοια με του βόειου κρέατος από την άποψη της ποιότητας και της ποσότητας πρωτεϊνών. Με τον πληθυσμό των ανθρώπων να αυξάνει συνεχώς και να υπολογίζεται να φτάσει στα 9 δισεκατομμύρια μέχρι το 2050, οι τροφές δεν φαίνεται να επαρκούν, γεγονός που έχει ωθήσει τους επιστήμονες στην αναζήτηση νέων πηγών. Τα έντομα κέρδισαν αμέσως την προσοχή τους, ως ένας πιθανός τρόπος για να τραφεί ο κόσμος. Ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στο Journal of Apicultural Research έδειξε ότι οι λάρβες και οι προνύμφες των μελισσών έχουν μεγάλες δυνατότητες να χρησιμοποιηθούν ως πηγή τροφής.

Πολλοί μελισσοκόμοι χρησιμοποιούν κηφηνόγονο για να ελέγξουν το άκαρι της βαρρόα που ταλαιπωρεί τις μέλισσες, καθώς αυτό δείχνει μια προτίμηση εκεί λόγω του μεγαλύτερου μεγέθους των κελιών σε σχέση με αυτά των εργατριών. Στην συνέχεια αφού σφραγιστεί ο γόνος αυτός, οι μελισσοκόμοι τον αφαιρούν και έτσι με έναν εντελώς φυσικό και βιολογικό τρόπο έχουν αφαιρέσει ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού της βαρρόα, αποσυμφορίζοντας το μελίσσι. Σύμφωνα με τον καθηγητή Annette Bruun Jensen από το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης αυτός ο γόνος που σήμερα πετιέται ως άχρηστος, αποτελεί μια άφθονη πηγή τροφής ανεκμετάλλευτης από τον άνθρωπο.

Η δημιουργία κυψελών που σκοπό έχουν την εκτροφή κηφηνόγονου έχει μια σειρά από πλεονεκτήματα, όπως το σχετικά χαμηλό κόστος, το ότι δεν χρειάζονται μεγάλες εκτάσεις και το ότι  επηρεάζει θετικά το περιβάλλον. Επίσης η ενασχόληση του ανθρώπου με την μέλισσα έχει μια ιστορία χιλιάδων χρόνων με αποτέλεσμα να γνωρίζουμε γι αυτήν πολύ περισσότερα πράγματα, απ’ ότι για άλλα υποψήφια έντομα. Η παραγωγή τους δεν απαιτεί σχεδόν καμία πρόσθετη επένδυση.

Πλαίσιο με κηφηνόγονο. Οι προνύμφες των κηφήνων προτιμούνται γιατί έχουν μεγαλύτερο μέγεθος.

Όμως ένα τέτοιο εγχείρημα έχει και πολλές δυσκολίες. Ένα απ’ τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι να καταφέρουμε να αφαιρέσουμε τον γόνο απ’ τα κελιά χωρίς αυτός να καταστρέφεται και σε εύλογο χρονικό διάστημα. Η διαδικασία είναι δύσκολη και πολύ χρονοβόρα καθώς οι προνύμφες είναι πολύ εύθραυστες και το ξεσφράγισμα δύσκολο. Η αποθήκευση και η διατηρησιμότητα είναι επίσης σημαντικοί παράγοντες που πρέπει να μελετηθούν. Λόγω της υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά, οι προνύμφες και οι λάρβες μπορούν να αλλοιωθούν αν δεν αφαιρεθούν σωστά από την μετέπειτα επαφή τους με το οξυγόνο. Όμως έρευνες έχουν δείξει ότι μπορούν να καταψυχθούν και να αποθηκευτούν για μέχρι και 10 μήνες χωρίς σοβαρές απώλειες ή αλλαγές στη γεύση τους.

Σύγκριση θρεπτικής αξίας ενήλικων μελισσών και προνυμφών με το βόειο κρέας και τη σόγια.

Ακόμη βέβαια δεν έχουν αξιολογηθεί οι πιθανοί κίνδυνοι που μπορούν να προκύψουν από την κατανάλωση προνυμφών. Ωστόσο, δεν έχει καταγραφεί ποτέ περίπτωση τροφικής δηλητηρίασης από γόνο μελισσών και η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων δεν βρήκε πρόσθετα ή άλλους ειδικούς κινδύνους που να συνδέονται με την παραγωγή και την κατανάλωση των εντόμων σε σύγκριση με την παραδοσιακή ζωική παραγωγή.

Ξεσφράγισμα γόνου, εξαγωγή προνυμφών, καθάρισμα, τηγάνισμα και σερβίρισμα.

Ο καθηγητής Bruun Jensen είπε: «Οι μέλισσες και τα προϊόντα της είναι ευρέως γνωστά σε όλο τον κόσμο. Ο γόνος των μελισσών και συγκεκριμένα ο κηφηνόγονος, που αυτή τη στιγμή πετιέται μπορεί να χρησιμοποιηθεί, αρχικά τουλάχιστον, ώστε να προετοιμάσει το έδαφος για την αποδοχή των εντόμων ως τρόφιμο στον δυτικό κόσμο». Ανοίγει λοιπόν ένα νέο πεδίο για τους μελισσοκόμους που μέχρι τώρα, πέρα απ’ τα προϊόντα κυψέλης τις βασίλισσες και τις παραφυάδες, μπορούσαν να νοικιάσουν κυψέλες για την επικονίαση ή να αναλάβουν την αφαίρεση σμηνών από καμινάδες, σπίτια κτλ. Ίσως δούμε κάποια στιγμή μελισσοκόμους να πουλούν προνύμφες μελισσών βγάζοντας ένα επιπρόσθετο εισόδημα.

Προνύμφη μέλισσας η οποία παρασιτείται από ένα άκαρι βαρρόας.

Για πολλούς ο γόνος θεωρείται εξαιρετική λιχουδιά. Και πράγματι είναι ιδιαίτερα πλούσιος σε πρωτεΐνες, δεδομένου ότι συνήθως περιέχει και ποσότητες μελισσόψωμου, δηλαδή αποθηκευμένη απ’ τις μέλισσες γύρη με την οποία τρέφεται μέχρι να γεννηθεί. Σε κονσερβοποιημένη μορφή, βρίσκεται ήδη σε ορισμένες ευρωπαϊκές ή αμερικανικές χώρες, σε εξειδικευμένα καταστήματα και μπορεί να θεωρηθεί ένα προϊόν προστιθέμενης αξίας, ακόμη και αν δεν υπάρχει ακόμα μεγάλη ζήτηση ή μια ευρεία προοπτική στην αγορά της Δύσης.

Γόνος μελισσών σε όλα τα ηλικιακά στάδια.

Στην Κίνα και την Ιαπωνία, οι προνύμφες των κηφήνων καλύπτονται με σοκολάτα και γίνονται μια γλυκιά απόλαυση. Γόνος επίσης τακτικά πωλείται μαζί με μέλι σε αγορές, σε πολλά μέρη της Ασίας. Όταν τηγανίζεται διατηρεί το σχήμα του και να γίνεται ωραίος και τραγανός. Η διατροφή με έντομα είναι απόλυτα φυσική για πολλές χώρες της Ασίας και της Αφρικής, ενώ στη δύση υπάρχουν ακόμη πολλές αναστολές σε αυτή την πρακτική.

Γκρανόλα με προνύμφες μελισσών, μέλι, γάλα και μελισσόψωμο σε μορφή βουτύρου!

Ο γόνος εκτρέφεται για 8-9 ημέρες και στη συνέχεια συλλέγεται. Η καλύτερη στιγμή είναι αφού σφραγιστεί. Ο χρόνος αυτός είναι λίγο μεγαλύτερος από τον αντίστοιχο χρόνο εκτροφής προνυμφών μυγών, αλλά είναι πολύ πιο γρήγορος απ’ την ανάπτυξη των βοοειδών ή του κοτόπουλου. Επίσης έχει αποδειχτεί ότι ο κόσμος δέχεται πιο εύκολα ως τροφή γόνους μελισσών απ’ ότι άλλων εντόμων. Αν και δύσκολα θα γίνει μια σημαντική πηγή πρωτεΐνης, αποτελεί μια ξεχωριστή λιχουδιά και μπορεί να γίνει ένα χρήσιμο συμπλήρωμα πρωτεϊνών. Πάντως η κατανάλωση απ’ τον άνθρωπο, ενήλικων μελισσών είναι ασυνήθιστη.

Προνύμφες μελισσών με βασιλικό και κρεμμυδάκι από την κουζίνα της Ταϊβάν.

Σε περιπτώσεις που απαιτείται θανάτωση του μελισσιού, λόγω ασθενειών ή άλλων παραγόντων, που όμως δεν έχουν σχέση με δηλητηρίαση από φυτοφάρμακα, οι προνύμφες μπορούν να χρησιμοποιηθούν και ως ζωοτροφή σε πουλερικά. Σε έρευνα του 1972 των Monteverdi και Reitano είχαν παρατηρηθεί βελτιώσεις στην όρεξη, το σωματικό βάρος και την πέψη ασθενών που έπασχαν από απώλεια βάρους και όρεξης. Δεν υπάρχει καμία άλλη ιατρική αναφορά σχετικά με τις επιπτώσεις στον άνθρωπο των προνυμφών των μελισσών.

Προνύμφες μελισσών σε ξύδι.

Αν μετά απ’ όλα αυτά σας έχει ανοίξει η όρεξη ή έχετε την περιέργεια να δοκιμάσετε προνύμφες μελισσών ρίξτε μια ματιά στην παρακάτω συνταγή:

Συστατικά:
1 φλιτζάνι προνύμφες
2 φλιτζάνια νερό
1 κουταλάκι του γλυκού αλάτι
2 πρέζες πιπέρι
1 κουταλιά της σούπας βούτυρο ή λάδι
½ κουταλάκι του γλυκού φασκόμηλο
2 κουταλιές της σούπας κρεμμύδια, ψιλοκομμένα

Εκτέλεση:
Καβουρδίστε τα κρεμμύδια στο λάδι ή το βούτυρο. Στη συνέχεια, προσθέστε όλα τα υπόλοιπα υλικά. Αφήστε να πάρει βράση και μετά σιγοβράστε για 30 λεπτά ή μέχρι να μαλακώσουν. Το φασκόμηλο μπορεί να αντικατασταθεί με άλλα καρυκεύματα όπως το κόκκινο πιπέρι, η δάφνη, το θυμάρι, το δεντρολίβανο ή το κάρυ.

Για απευθείας κατανάλωση το βράσιμο για 5 έως 10 λεπτά θεωρείται απαραίτητο.

Στράτος Σαραντουλάκης – Ορεινό Μέλι (στοιχεία αντλήθηκαν από την Διεθνή Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας και το Phys.org)

Μια μέλισσα επεκτείνει την προβοσκίδα της ώστε να πιει το ζαχαρόνερο που της δίνουν στα πλαίσια πειράματος που γίνεται στο εργαστήριο του Πανεπιστημίου της Πενσιλβανία.

Το πείραμα έχει σκοπό να μετρήσει τις επιπτώσεις διαφόρων γεωργικών χημικών ουσιών. Οι ερευνητές μελετούν δύο ομάδες μελισσών, την τροφή της μίας εκ των οποίων έχουν εκθέσει σε χημικά όπως αυτά που χρησιμοποιούνται στις καλλιέργειες. Όλο και περισσότερο, οι επιστήμονες πιστεύουν ότι πολλά γεωργικά φάρμακα που μέχρι σήμερα πιστεύαμε ότι ήταν ασφαλή για τις μέλισσες, τελικά τους προκαλούν βλάβες οι οποίες δεν είναι άμεσα διακριτές.

πηγή: Εργαστήριο Mullin, Τμήμα Εντομολογίας Πανεπιστημίου της Πενσιλβανία.
Φωτογραφία: Anand Varma
Μετάφραση: Στράτος Σαραντουλάκης (Ορεινό Μέλι)