Πολλά είδη άγριων μελισσών, πεταλούδες και άλλα πλάσματα που γονιμοποιούν τα φυτά συρρικνώνονται προς εξαφάνιση, και αν αυτό δεν σταματήσει, θα υπάρχει σύντομα τεράστιο πρόβλημα με την επάρκεια τροφίμων, σημειώνει και προειδοποιεί μια νέα, παγκόσμια επιστημονική έκθεση των Ηνωμένων Εθνών.

Τα περίπου 20.000 είδη επικονιαστών είναι το κλειδί για εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε καλλιέργειες κάθε χρόνο – από τα φρούτα και τα λαχανικά μέχρι τον καφέ και τη σοκολάτα. Ωστόσο, 2 από τα 5 είδη ασπόνδυλων επικονιαστών, όπως οι μέλισσες και οι πεταλούδες, καταγράφουν φρενήρη πορεία προς την εξαφάνιση. Επικονιαστές όπως τα πουλιά κολίμπρι και οι νυχτερίδες, είναι σε ελαφρώς καλύτερη θέση, αλλά επίσης απειλούνται.

Ωστόσο το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι μέλισσες, αλλά και οι βομβίνοι (bumblebee) οι οποίοι σημειώνουν τεράστιες απώλειες στους πληθυσμούς τους. Αυτό που προβληματίζει πλέον τους επιστήμονες είναι πως δεν μπορεί να στοχοποιηθεί μόνο ένας ένοχος. Ο τρόπος καλλιέργειας έχει αλλάξει με αποτέλεσμα να μην υπάρχει αρκετή ποικιλομορφία και άγρια λουλούδια για να τραφούν οι επικονιαστές. Τα φυτοφάρμακα, κυρίως τα αμφιλεγόμενα νεονικοτινοειδή που προσβάλλουν το νευρικό σύστημα, είναι σίγουρα μέσα στη λίστα των εχθρών, μαζί με την υπερθέρμανση του πλανήτη και το γεγονός πως οι πόλεις συνεχώς μεγαλώνουν και γίνονται όλο και πιο αφιλόξενες για τα είδη αυτά. Τα μέτωπα είναι πολλά και οι επιστήμονες ανήσυχοι.

Η έκθεση είναι το αποτέλεσμα διετών μελετών από επιστήμονες σε όλο τον κόσμο που κατέληξαν σε μια αξιολόγηση της βιοποικιλότητας της Γης, ξεκινώντας με τους επικονιαστές. Είναι μια προσπάθεια παρόμοια με αυτή που είχε γίνει για να μελετηθεί η υπερθέρμανση του πλανήτη και εγκρίθηκε από το Κογκρέσο των 124 εθνών στην Κουάλα Λουμπούρ.

Σε αντίθεση με την υπερθέρμανση του πλανήτη, οι λύσεις για το ζήτημα δεν απαιτούν από χώρες να συμφωνήσουν σε παγκόσμια δράση – αλλά να δράσουν τοπικά, δήλωσε ο Robert Watson, ένας κορυφαίος Βρετανός επιστήμονας και αντιπρόεδρος της επιστημονικής επιτροπής. Οι λύσεις που προσφέρονται ως επί το πλείστον αφορούν την αλλαγή διαχείρισης της γης και της γεωργίας. Ένα παράδειγμα αποτελεί η Βρετανία η οποία ενέκρινε δράση που χρηματοδοτεί τους αγρότες για να φυτεύουν αγριολούλουδα στα κτήματά τους. Η μελέτη εξηγεί διάφορες δράσεις και σημεία που θέλουν προσοχή άμεσα για να αποφευχθεί η καταστροφή της αλυσίδας.

«Τα πάντα θα καταρρεύσουν εάν οι επικονιαστές εξαφανιστούν», είπε ο Van Engelsdorp από το Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ «Αν θέλουμε να εξασφαλίσουμε ότι το 2050 θα υπάρχει τροφή για τον κόσμο, τότε οι επικονιαστές πρέπει να παραμείνουν μέρος της αλυσίδας».

Πηγή: lifo

Ένα σπάνιο βίντεο που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLoS ONE, καταγράφει το άκαρι βαρρόα (Varroa destructor) να προσβάλει μια συλλέκτρια μέλισσα καθώς αυτή εργάζεται πάνω στο άνθος. Η Βαρρόα πρωτοεμφανίστηκε κάπου στην Σιγκαπούρη το 1951 και έφτασε στην Ελλάδα στα τέλη της δεκαετίας του 1970.

Με την εμφάνιση της η βαρρόα εξαφάνισε σχεδόν το σύνολο της τότε μελισσοκομίας στην Ελλάδα αφού ουδείς γνώριζε το νέο εχθρό που στην αρχή την παρομοίαζαν ως το( μικρό καβούρι), φυσικά τότε χάθηκαν στο σύνολο τους και οι πολλές αυτόχθονες φυλές μελισσών που υπήρχαν ανά την Ελλάδα άλλα και τα άγρια μελίσσια που υπήρχαν πάντα έως τότε σε κουφάλες δέντρων και σε βράχους.

Το ακάρι αυτό πολλαπλασιάζεται και αναπτύσσεται αποκλειστικά στα κλειστά κελιά του γόνου, δείχνοντας προτίμηση στα κηφηνοκελιά, όπου μπορεί και γεννά περισσότερα αυγά (έως και 7), από τα οποία τελειοποιούνται ακόμη και τα μισά. Η βαρρόα δεν σκοτώνει την μέλισσα αλλά καθώς την παρασιτεί της προκαλεί εξασθένιση με αποτέλεσμα σε μεγάλη προσβολή το μελίσσι να είναι πιο ευάλωτο σε ασθένειες.

Είναι γεγονός πλέον και όπως αποδεικνύεται και από το βίντεο ότι είναι αδύνατον να απαλλαγεί κανείς πλήρως από ακάρι καθώς οι μέλισσες αργά ή γρήγορα θα το ξανασυναντήσουν στη φύση.

με στοιχεία από: http://kthnotrofia.pblogs.gr

Ευρέως χρησιμοποιούμενα παρασιτοκτόνα προκαλούν εγκεφαλική βλάβη στις μέλισσες, καταδεικνύουν τα συμπεράσματα δύο νέων μελετών. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό έχει ως αποτέλεσμα να περιορίζεται η ικανότητά τους να μαθαίνουν και να θυμούνται, κάτι που ενδέχεται να επηρεάζει τις προσπάθειές τους να εντοπίσουν τροφή, μειώνοντας και τις πιθανότητες επιβίωσής τους.

Οι μελέτες αφορούν τα νεονικοτινοειδή, τα οποία κατά κύριο λόγο χρησιμοποιούνται στην Ευρώπη, και τα παρασιτοκτόνα με τη δραστική ουσία coumaphos, που είναι διαδεδομένα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μάλιστα εγκεκριμένα σκευάσματα με την ίδια δραστική ουσία (coumaphos) κυκλοφορούν και για μελισσοκομική χρήση (αντιμετώπιση της βαρρόα) με μεγάλη υπολειμματικότητα στο μέλι. Αυτά είναι τα: Asuntol και CheckMite Plus της Bayer…

Τα αποτελέσματα παρουσιάζονται σε δύο δημοσιεύσεις, στην επιθεώρηση Nature Communications και στο Journal of Experimental Biology. Τα πειράματα κατέδειξαν ότι η έκθεση των μελισσών σε αυτές τις ουσίες επιβραδύνει την εγκεφαλική τους δραστηριότητα. Ακόμη πιο επιβλαβής, κατά τους επιστήμονες, είναι ο συνδυασμός των δύο ουσιών.

«Είδαμε ότι τα νεονικοτινοειδή προκαλούν άμεση υπερδιέγερση –μια επιληπτικού τύπου δραστηριότητα- της οποίας προηγείται νευρωνική αδρανοποίηση, κατά την οποία ο εγκέφαλος αδρανεί και δεν μπορεί να επικοινωνήσει. Παρατηρήσαμε τις ίδιες επιπτώσεις όταν χρησιμοποιήσαμε οργανοφωσφορικά», εξήγησε μιλώντας στο BBC ο Δρ. Κρίστοφερ Κόνολι από το πανεπιστήμιο του Νταντί, στη Σκοτία. «Όταν χρησιμοποιήσαμε και τα δύο μαζί, η τοξικότητα ήταν ακόμη μεγαλύτερη.»

Οι ερευνητές είδαν ότι η έκθεση των μελισσών και στα δύο παρασιτοκτόνα τις καθιστούσαν ανίκανες να μαθαίνουν και να θυμούνται τις οσμές των λουλουδιών, τις οποίες συσχετίζουν με την «ανταμοιβή» τους σε νέκταρ, μια ικανότητα που τους είναι απαραίτητη όταν αναζητούν τροφή.

Οι θάνατοι μελισσών καταγράφουν αύξηση σε ολόκληρο τον κόσμο και πολλές επιστημονικές ομάδες αναζητούν τα αίτια. Σύμφωνα με τους New York Times, μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι μελισσοκόμοι έχουν χάσει το 40-50% των κυψελών τους εξαιτίας της λεγόμενης «διαταραχής κατάρρευσης αποικίας». Η διαταραχή εμφανίστηκε πριν από 8 χρόνια, όμως μελισσοκόμοι και επιστήμονες την συνδέουν σε ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό με τα νεονικοτινοειδή.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση πιέζει στην κατεύθυνση της απαγόρευσης παρασιτοκτόνων που περιέχουν τη συγκεκριμένη ουσία, όμως οι εταιρείες που τα παρασκευάζουν διαμαρτύρονται, επισημαίνοντας μεταξύ άλλων ότι τα αποτελέσματα μελετών που διεξήχθησαν σε εργαστηριακών περιβάλλον, ενδέχεται να μη βρίσκουν εφαρμογή στη φύση.

πηγή: Ναυτεμπορική

Η δημοτικότητα που έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια, στο εξωτερικό, η αστική μελισσοκομία, φαίνεται, σύμφωνα με ερευνητές πως δεν βοήθησε στην αναπλήρωση των πληθυσμών των μελισσών που χάνονται στην ύπαιθρο, λόγω της αλόγιστης χρήσης φυτοφαρμάκων, των μονοκαλλιεργειών αλλά και άλλων παραγόντων.

Με έκθεσή τους η οποία δημοσιεύεται στο Plos one, διαπιστώνουν επίσης ότι οι μέλισσες που εκτρέφονται στην πόλη, όχι μόνο δεν επιβιώνουν καλύτερα, όπως πιστεύαμε μέχρι σήμερα αλλά έχουν τρεις φορές λιγότερες πιθανότητες να τα καταφέρουν σε σχέση με τις μέλισσες που βρίσκονται στους αγρούς. Αυτό εγείρει σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τη μακροπρόθεσμη προοπτική των μελισσών που εκτρέφονται στα αστικά κέντρα, καθώς και την ίδια την ιδέα της αστικής μελισσοκομίας, η οποία είχε σκοπό, μεταξύ άλλων, να γεφυρώσει το χάσμα που δημιουργήθηκε από την έντονη αστικοποίηση και τη μείωση των βοσκοτόπων των μελισσών.

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας ανέλυσαν 15 άγριες αποικίες που ζούσαν σε δέντρα ή βράχους χωρίς ανθρώπινη επαφή και άλλες 24 που τις διαχειρίζονταν μελισσοκόμοι σε αστικές, ημιαστικές και αγροτικές περιοχές μέσα και γύρω από την πόλη Ράλεϊ. Διαπίστωσαν ότι στις αποικίες κοντά στα αστικά κέντρα, τυχόν ασθένειες εξαπλώνονταν πιο εύκολα. Επίσης οι αποικίες που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο των μελισσοκόμων παρουσίαζαν μεγαλύτερη συχνότητα σε ασθένειες από τις άγριες.

Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου, David Tarpy, δήλωσε ότι «Αυτό μπορεί να συμβαίνει επειδή οι αποικίες των μελισσών στις πόλεις έχουν λιγότερες περιοχές διαθέσιμες για τροφή, με αποτέλεσμα να αλληλεπιδρούν με περισσότερες μέλισσες και συχνότερα απ’ ότι συμβαίνει στην ύπαιθρο.» Ενώ μπορεί να συμβάλει σ’ αυτό το γεγονός και οι υψηλότερες θερμοκρασίες που επικρατούν στις πόλεις.

«Οι μέλισσες είναι σημαντικοί επικονιαστές και διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στα οικοσυστήματα και την οικονομία μας. Τώρα ξέρουμε τι συμβαίνει, το επόμενο βήμα είναι να αρχίσουμε τις εργασίες για την κατανόηση του γιατί συμβαίνει» δήλωσε ο Steve Frank, ερευνητής του Πανεπιστημίου. «Συνολικά, βρήκαμε ότι η πιθανότητα επιβίωσης των εργατριών μελισσών που ζούσαν στα αστικά κέντρα, μειώθηκε τουλάχιστον κατά τρεις φορές σε σχέση με τις εργάτριες μέλισσες της υπαίθρου.»

Η μείωση του πληθυσμού των μελισσών παγκοσμίως, αλλά και η αποτυχία, όπως φαίνεται της αναπλήρωσης μέρους των πληθυσμών τους στις πόλεις από το κίνημα της αστικής μελισσοκομίας, προκαλεί πανικό στους περιβαλλοντολόγους. Όλα αυτά πάντως έρχονται σε αντίθεση με όσα γνωρίζαμε έως σήμερα. Και ο Jean Paucton (πατέρας της αστικής μελισσοκομίας) αλλά και ο Nicolas Géant υποστήριζαν ότι οι μέλισσες στην πόλη επιβιώνουν καλύτερα λόγω της χαμηλής παρουσίας φυτοφαρμάκων στα πολεοδομικά συγκροτήματα σε αντίθεση με τις εντατικές μονοκαλλιέργειες των κάμπων.

Εν πάση περιπτώσει η υπόθεση χρίζει περαιτέρω έρευνας και ανάλυσης. Ολόκληρη την έρευνα μπορείτε να την δείτε δημοσιευμένη στο επιστημονικό περιοδικό Plos one.

Στράτος Σαραντουλάκης

Οι μέλισσες, αλλά και άλλα έντομα όπως οι πεταλούδες, είναι απαραίτητες για την παραγωγή της τροφής μας γιατί επικονιάζουν τα φυτά. Μία στις τρεις μπουκιές που τρώμε οφείλεται σ’ αυτές, καθώς από τα 100 είδη καλλιεργειών, τα οποία παράγουν το 90% της παγκόσμιας τροφής, 71 επικονιάζονται από τις μέλισσες. Η αλόγιστη χρήση χημικών φυτοφαρμάκων, οι νέοι επενδεδυμένοι με νεονικοτινοειδή σπόροι, οι μονοκαλλιέργειες αλλά και άλλοι παράγοντες, έχουν δημιουργήσει ένα εχθρικό περιβάλλον για τις μέλισσες. Κι όμως υπάρχουν απλά πράγματα που μπορείς να κάνεις για να βοηθήσεις.

Καλλιέργησε μελισσοκομικά φυτά!
Τα φυτά που προσελκύουν επικονιαστές είναι πάρα πολλά και πολύ δημοφιλή, πια είναι αυτά όμως που θα προσελκύσουν τη μεγαλύτερη ποικιλία ωφέλιμων εντόμων;

Χρησιμοποίησε τοπικά ενδημικά φυτά! Όλες οι έρευνες δείχνουν ότι τα ντόπια φυτά είναι τουλάχιστον τέσσερις φορές πιο ελκυστικά από τα εξωτικά. Εκτός αυτού θα προσαρμοστούν και καλύτερα στο περιβάλλον. Είναι αλήθεια ότι πολλές φορές επιλέγουμε φυτά για διακοσμητικούς λόγους αλλά αυτό δεν συνεπάγεται απαραίτητα ότι θα επιτελέσουν και οικολογικό ρόλο. Μάλιστα συνήθως δεν το κάνουν. Πάρτε για παράδειγμα τα Εχινάκια τα οποία έχουν κατακλύσει τις αγορές και διατίθενται σε διάφορα εκπληκτικά χρώματα και περίεργα σχέδια. Αυτές οι ποικιλίες τις περισσότερες φορές είναι στείρες και αυτό είναι άσχημο νέο για τα πουλιά που αναζητούν σπόρους, ενώ συχνά έχουν διπλά άνθη καθιστώντας τη συλλογή γύρης και νέκταρος των εντόμων επικονιαστών πολύ δύσκολη έως αδύνατη…

Ακόμα και το χρώμα έχει μεγάλη σημασία. Τα μπλε, μοβ, βιολετί, λευκά και κίτρινα λουλούδια είναι πιο ελκυστικά. Τα κόκκινα και τα πορτοκαλί θα προσελκύσουν κυρίως κολίβρια, σκόρους και σφίγγες.

Επέλεξε λουλούδια διαφόρων σχημάτων, καθώς οι διάφοροι επικονιαστές έχουν και διαφορετικά μήκη γλώσσας, παρέχοντας έτσι μια ποικιλία από λουλούδια για όσο το δυνατόν περισσότερα έντομα. Δημιούργησε συστάδες φυτών τουλάχιστον 1,5 μέτρου, είναι πιο αποτελεσματικές.

Επέλεξε λουλούδια και με βάση την εποχή άνθισης. Κάθε λουλούδι ανθίζει σε διαφορετική χρονική περίοδο και με διαφορετική διάρκεια. Τα δεντρολίβανα είναι ένα φυτό με πολύ μεγάλη διάρκεια ανθοφορίας και σε μια περίοδο (μέσα στο χειμώνα) που ελάχιστα μελισσοκομικά φυτά ανθίζουν. Οι μέλισσες το λατρεύουν.

Με ένα γενικό κανόνα μπορούμε να πούμε ότι τα φυτά με απλά άνθη είναι πιο ελκυστικά από αυτά με τα πιο περίπλοκα.

Απόφυγε τη χρήση φυτοφαρμάκων.
Αυτό είναι αυτονόητο! Ρώτησε όμως και στο φυτώριο σου αν χρησιμοποιούν φυτοφάρμακα και τι είδους. Μπορεί εν αγνοία σου να φέρεις στο σπίτι φυτά, στα οποία τα φυτοφάρμακα έχουν διαπεράσει στο αγγειακό τους σύστημά και κατά συνέπεια στο νέκταρ και τη γύρη που παράγουν.

Να έχεις πάντα λίγο νερό σε κάποιο σημείο γιατί και τα έντομα διψάνε.
Αυτό είναι κάτι πολύ απλό αλλά δυστυχώς κανείς δεν το κάνει. Βάλε σε ένα μπολ λίγο νερό και άφησε μέσα λίγες πετρούλες ώστε να μην πνιγούν στην προσπάθεια να το πιουν.

Άφησε τα λαχανικά να κάνουν τον κύκλο τους.
Οι περισσότεροι άνθρωποι που διατηρούν λαχανόκηπο με μαρούλια, βασιλικούς, ρόκες, άνηθους κτλ τα ξεριζώνουν αφού επιτελέσουν το έργο τους. Αν αφήσεις τα περισσότερα από αυτά τα φυτά να κάνουν το κύκλο τους μέχρι το καλοκαίρι και να ανθίσουν, οι μέλισσες θα το εκτιμήσουν και θα τα τιμήσουν δεόντως!

Μην καταστρέφεις τις φωλιές των αγριομελισσών. Eπικονιάζουν πάρα πολλά φυτά.
Αν ποτέ βρεις μια φωλιά άγριων μελισσών μην την πειράξεις. Σκέψου ότι η μελιτοφόρα μέλισσα εκτρέφεται, παρακολουθείται και δέχεται την φροντίδα των μελισσοκόμων, όμως ουσιαστικά κανείς δεν ασχολείται με τους πληθυσμούς των άγριων μελισσών, οι οποίοι βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο, ενώ γνωρίζουμε και ελάχιστα για τα περισσότερα είδη εξ’ αυτών.

Φτιάξε ένα ξενοδοχείο-φωλιά για άγριες μέλισσες αλλά και για άλλα ωφέλιμα έντομα.
Μπορείς με έναν πολύ εύκολο, ανέξοδο αλλά και ιδιαίτερα καλαίσθητο τρόπο να δημιουργήσεις μια φωλιά για έντομα επικονιαστές. Πολλά από αυτά τα έντομα ζουν μοναχικά και όχι σε αποικίες και βρίσκουν καταφύγιο σε τέτοιες φωλιές ώστε να αφήσουν τα αβγά τους.

Δημιούργησε φιλικούς για τους επικονιαστές φυτοφράχτες το χωράφι σου.
Οι μονοκαλλιέργειες είναι εχθρός των μελισσών καθώς μόλις πέσει το άνθος μετατρέπονται σε μια έρημο. Οι φυτοφράχτες με διάφορα μελισσοκομικά φυτά εκτός από φυσικό σύνορο ή διαχωριστικό ακόμα και στο ίδιο το κτήμα, μπορούν να προσφέρουν μέρος της τροφής που στερούν οι μονοκαλλιέργειες.

Ψέκασε το σούρουπο.
Αν δεν υπάρχει άλλη λύση και πρέπει να ψεκάσεις υποχρεωτικά, τότε καν’ το την ώρα που δεν πετούν οι επικονιαστές, δηλαδή το σούρουπο. Θα αποφύγεις να προκαλέσεις μαζικές δηλητηριάσεις.

Στράτος Σαραντουλάκης

Ίσως η πιο χαρακτηριστική ιδιότητα του μελισσιού ως υπεροργανισμού είναι η ικανότητά του να διατηρεί τη θερμοκρασία του μέσα σε ορισμένα για κάθε εποχή ανώτερα και κατώτερα όρια, παρά τη μεταβολή της θερμοκρασίας στο περιβάλλον. Αυτό συνιστά ένα παράδειγμα του γενικότερου βιολογικού φαινομένου της ομοιόστασης.

Η μελισσόσφαιρα που σχηματίζουν οι μέλισσες το χειμώνα για να κρατήσουν τη θερμοκρασία.

Στον κόσμο των εντόμων η ιδιότητα ειδικά της θερμικής ομοιόστασης του μελισσιού αποτελεί μοναδική εξαίρεση, καθώς αυτή την ιδιότητα την έχουν φυλογενετικά πιο ανώτεροι οργανισμοί, π.χ. τα θηλαστικά. Η ομοιόσταση πάντως με τη γενικότερη έννοιά της χαρακτηρίζει ακόμη και ολόκληρα οικοσυστήματα.

Οι μηχανισμοί ειδικά για τη θερμική ομοιόσταση του μελισσιού κατά τη χειμερινή περίοδο στα εύκρατα κλίματα είναι οι ακόλουθοι (Winston 1987): Ο πρώτος είναι η επιλογή του χώρου εγκατάστασης ενός αφεσμού. Ο χώρος αυτός στην ελεύθερη φύση είναι ως γνωστόν μια κουφάλα δένδρου συνήθως ή η κοιλότητα ενός βράχου, και παρέχει στον ένοικό του άμεση προστασία από βροχές, και ανέμους, αλλά και ως ένα βαθμό από τις διακυμάνσεις της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος.

Μέλισσες φωλιάζουν σε κορμό δέντρου.

Από την στιγμή που θα έχει εγκασταθεί το μελίσσι στο συγκεκριμένο χώρο, οι μέλισσες θέτουν σε εφαρμογή το δεύτερο μηχανισμό, δηλαδή σφραγίζουν με πρόπολη μη απαραίτητα ανοίγματα, αποτρέποντας έτσι την διαφυγή (κυκλοφορία) του αέρα προς το περιβάλλον, η οποία συνεπάγεται απώλεια θερμότητας. Παράλληλα οι μέλισσες περιορίζουν για τον ίδιο σκοπό την είσοδο του ενδιαιτήματός τους στη διάρκεια του χειμώνα, σχηματίζοντας ένα είδος κουρτίνας με πρόπολη.

Ο τρίτος κατά σειράν μηχανισμός, ο οποίος βοηθάει τη θερμική ομοιόσταση του μελισσιού, είναι η ίδια η δομή των κηρηθρών σε συνδυασμό και με το γεγονός ότι αυτές είναι αναρτημένες κατ’ ευθείαν από την οροφή του ενδιαιτήματος. Τα άδεια κέρινα κελιά και ο αεροστεγανός αποκλεισμός των διαδρόμων μεταξύ γειτονικών κηρηθρών στο ύψος της οροφής συντελούν στο να εγκλωβίζεται εν μέρει εκεί ο θερμός αέρας και να διατηρεί για μεγαλύτερο διάστημα σημαντική ποσότητα από τη θερμότητά του. Ο εγκλωβισμός του αέρα στους συγκεκριμένους χώρους ενισχύεται με το σχηματισμό της μελισσόσφαιρας.

Η ίδια η μελισσόσφαιρα συνιστά τον πιο σημαντικό μηχανισμό ομοιόστασης του μελισσιού στη διάρκεια του χειμώνα. Στην θερμοκρασία των +18 °c οι μέλισσες αρχίζουν να συσπειρώνονται πλησιάζοντας η μια την άλλη ανάμεσα στους διαδρόμους των κηρηθρών. Η πυκνότητα των μελισσών είναι μεγαλύτερη στην περίμετρο της μελισσόσφαιρας, ενώ στο κέντρο η απόσταση μεταξύ τους παραμένει τόση, ώστε αυτές να κινούνται άνετα επάνω στις επιφάνειες των κηρηθρών.

Όσο η θερμοκρασία περιβάλλοντος πέφτει τόσο ο όγκος της μελισσόσφαιρας μειώνεται. Από ένα σημείο και κάτω σχηματίζεται στην περιφέρεια της μελισσόσφαιρας ένα στρώμα από πολύ πυκνά διατεταγμένες μέλισσες, που έχουν το κεφάλι τους στραμμένο προς το κέντρο της μελισσόσφαιρας και την κοιλιά τους προς τα έξω. Ο σχηματισμός αυτός ονομάζεται «φλοιός » της μελισσόσφαιρας. Το πάχος του φλοιού επίσης αυξομειώνεται αντιστρόφως ανάλογα προς την αυξομείωση της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος, καθώς προστίθενται ή αφαιρούνται αντίστοιχα νέα στρώματα επάλληλα μελισσών. Αλλά και η πυκνότητα των μελισσών σε κάθε στρώμα αυξάνει όσο εξακολουθεί η πτώση της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος. Με τη μεταβολή του όγκου της μελισσόσφαιρας μειώνεται η επιφάνεια ακτινοβολίας του μελισσιού έτσι ώστε η απώλεια θερμότητας αυτής της μορφής ανά μέλισσα περιστέλλεται δραματικά.

Υπέρυθρη θερμογραφία ενός μελισσιού που έχει σχηματίσει μελισσόσφαιρα το χειμώνα.

Εξάλλου με το μηχανισμό του φλοιού περιορίζεται στο ελάχιστο δυνατόν η απώλεια θερμότητας και με διάχυση στους γύρω χώρους. Σημαντικό ρόλο εδώ παίζει η τριχοφυία του θώρακα των μελισσών. Το τρίχωμα του συνόλου των μελισσών του «φλοιού» αποτελεί στην κυριολεξία μια πρώτης τάξεως «γούνα» για τη μελισσόσφαιρα, η οποία συγκρατεί τον ζεστό αέρα ανάμεσα στα πυκνά και διακλαδισμένα σαν στάχυ τριχίδια. Με όλες τις πιο πάνω αναφερόμενες ιδιομορφίες στη δομή και λειτουργία της μελισσόσφαιρας το μελίσσι κατορθώνει τελικά να δαπανά τη μικρότερη ανά μονάδα βιομάζας ποσότητα θερμότητος για να ξεχειμωνιάσει σε σύγκριση με όλα Τα θηλαστικά (Gordon et al 1982).

Η θερμότητα παράγεται στο κέντρο της μελισσόσφαιρας και διαχέεται προς την περιφέρεια. Αυτό έχει ως συνέπεια να παρουσιάζεται μια διαβάθμιση της θερμοκρασίας από το κέντρο προς το φλοιό της μελισσόσφαιρας. Η θερμοκρασία στην επιφάνεια του φλοιού πάντως δεν πέφτει ποτέ κάτω από τους +8 °c. Αυτό είναι και το κρίσιμο όριο για να μπορεί να συγκρατείται στη θέση της μια μέλισσα του φλοιού. Ωστόσο οι μέλισσες αλλάζουν θέση περιοδικά στη μελισσόσφαιρα. Αυτές του φλοιού μετά από κάποιο διάστημα μετακινούνται στα ενδότερα Και αντικαθίστανται από άλλες, πριν εξαντληθούν ενδεχομένως τα όρια αντοχής τους στο στρες των χαμηλών θερμοκρασιών.

Οι απαραίτητες θερμίδες για τη λειτουργία της μελισσόσφαιρας προέρχονται από την βιολογική καύση του μελιού με μικροδονήσεις των θωρακικών μυών, χωρίς να χρειάζεται να δονούνται και τα φτερά. Οι θωρακικοί μύες της μέλισσας αποδείχθηκε οτι είναι ο ποιό δραστήριος από πλευράς μεταβολισμού ιστός στο ζωικό βασίλειο (Esch,1964).

Μέλισσες κατά τους ζεστούς καλοκαιρινούς μήνες βγαίνουν έξω από την κυψέλη σχηματίζοντας ένα «γένι» στην πρόσοψη.

Το καλοκαίρι αντίθετα το μελίσσι διατηρεί τη θερμοκρασία του σταθερά στους 35 °C, που είναι η φυσιολογική για την ανάπτυξη του γόνου. Η μελισσόσφαιρα έχει ήδη διαλυθεί από Τα μέσα της άνοιξης, οι μέλισσες αφήνουν όλο και μεγαλύτερη απόσταση μεταξύ τους όσο πλησιάζει το καλοκαίρι, πολλές βγαίνουν έξω από την κυψέλη σε ημέρες καύσωνα και σχηματίζουν ένα «γένι» στην πρόσοψη, σκιάζοντάς την. Η πρόπολη που στένευε το χειμώνα την είσοδο έχει και αυτή αφαιρεθεί από εκεί. Παράλληλα οι νεροκουβαλήτριες φέρνουν άφθονο νερό που ραντίζεται επάνω στις κηρήθρες, ενώ η ομάδα των αεριστριών φτερουγίζει «εν στάσει» μπροστά στην είσοδο απομακρύνοντας το ζεστό αέρα από το μελίσσι. Με την έντονη κυκλοφορία του αέρα εξατμίζεται γρήγορα και το ραντισμένο νερό και αυτό προκαλεί σχετική ψύξη.

Η ιδιότητα της θερμικής ομοιόστασης επιτρέπει στο μελίσσι να αντιμετωπίζει με επιτυχία τόσο υπερβολικά υψηλές θερμοκρασίες έως και +73 °c (Lindauer 1954), όσο και εξαιρετικά χαμηλές έως -80 °c (Southwick, 1988), αρκεί να έχει άμεση πρόσβαση σε νερό στην πρώτη περίπτωση και επαρκείς τροφές (μέλι) αποθηκευμένο στις κηρήθρες.

Μιχαήλ Δ. Υφαντίδης Καθ. Μελισσοκομίας Α.Π.Θ, iama.gr / MelissokomiaNet

Η μείωση του πληθυσμού των μελισσών μπορεί να οφείλεται στην άνοια που προκαλείται από τη μόλυνση του αλουμινίου, αναφέρει νέα έρευνα Βρετανών επιστημόνων από τα Πανεπιστήμια Κιλ και Σάσεξ.

Το αλουμίνιο ή αργίλιο αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς περιβαλλοντικούς ρυπαντές των τελευταίων ετών. Το μεταλλικό στοιχείο έχει συνδεθεί εδώ και αρκετά χρόνια με την απώλεια ειδών ψαριών, την αποψίλωση των δασών και την εξασθένηση καλλιεργειών. Το αργίλιο συνδέεται επίσης με την ανάπτυξη της νόσου Αλτσχάιμερ στους ανθρώπους. Αυτό έκανε τους ερευνητές να εξετάσουν τη θεωρία της επίπτωσης της παρουσίας του αλουμινίου στο περιβάλλον στις μέλισσες.

Το αργίλιο μπορεί να βρεθεί στο νέκταρ των λουλουδιών, και δεδομένου ότι οι μέλισσες δεν το αναγνωρίζουν, συνεχίζουν να εκτελούν τη διαδικασία της επικονίασης. Οι σημαντικές ποσότητες αλουμινίου στο περιβάλλον μπορούν να αποδοθούν στην εξόρυξη αργιλίου και στα ορυκτά καύσιμα που προκαλούν «όξινη βροχή». Η εκτεταμένη παρουσία αργιλίου έχει επίσης σημαντική επίδραση στα δέντρα, τα ψάρια, τις καλλιέργειες και τους ανθρώπους.

Με αυτή την αφετηρία, οι ερευνητές ανέλυσαν δείγματα από νύμφες μελισσών από αποικίες που βρίσκονται στο Ηνωμένο Βασίλειο. Τα δείγματα ελέγχθηκαν για περιεκτικότητα σε αργίλιο μέσω φασματομετρίας ατομικής απορρόφησης γραφίτη. Πάνω από εβδομήντα δείγματα περιείχαν υψηλά επίπεδα αργιλίου, από 13,4 έως 193,4 μέρη ανά εκατομμύριο. Στους ανθρώπους, μια περιεκτικότητα σε αλουμίνιο πάνω από 3 μέρη ανά εκατομμύριο μπορεί να χαρακτηριστεί ως παθολογική και να οδηγήσει σε νευροεκφυλιστικές ασθένειες όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ.

Οι μέλισσες εξαρτώνται από τη γνωστική λειτουργία τους για την επιβίωσή τους. Αν το αργίλιο, το οποίο θεωρείται νευροτοξίνη, είναι υψηλό στις μέλισσες, τότε μπορεί να προκαλέσει άνοια. Η μελέτη καταλήγει ότι η γνωστική επιδείνωση συμβάλλει στη συνολική μείωση του πληθυσμού των μελισσών αφού δεν μπορούν να εκτελέσουν τις απαραίτητες καθημερινές λειτουργίες τους.

Άλλοι παράγοντες που σχετίζονται με τη μείωση των μελισσών είναι τα φυτοφάρμακα, η ακτινοβολία κινητών τηλεφώνων, τα παθογόνα και το περιβαλλοντικό στρες.

πηγή: naftemporiki.gr

Ο κίνδυνος αφανισμού των μελισσών είναι πλέον ορατός στην Ευρώπη. Η δραματική μείωση του πληθυσμού τους που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια, ένα φαινόμενο με τεράστιες οικολογικές προεκτάσεις, εμφανίζεται έντονα και στην Ελλάδα.

Κατά τους χειμερινούς μήνες στη χώρα μας, σύμφωνα με την Ομοσπονδία Μελισσοκομικών Συλλόγων Ελλάδας, η καταστροφή αγγίζει ακόμη και το 40%. Στην αρχή της άνοιξης οι παραγωγοί προσπαθούν να αντικαταστήσουν τα χαμένα τους μελίσσια με άτομα άλλων μελισσιών, με αποτέλεσμα οι πληθυσμοί να εξασθενούν και η παραγωγή μελιού να μειώνεται σημαντικά. Ως κυριότερη αιτία της συρρίκνωσης των μελισσιών τόσο οι παραγωγοί όσο και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις κατονομάζουν τη χρήση θανατηφόρων φυτοφαρμάκων.

Έπειτα από εντατικές προσπάθειες των Ευρωπαίων μελισσοκόμων πραγματοποιήθηκε ψηφοφορία μεταξύ των υπουργών Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης προκειμένου να αποφασιστεί η διετής αναστολή της χρήσης τριών νεονικοτινοειδών φυτοφαρμάκων που σκοτώνουν τις μέλισσες. Πρόκειται για τα εντομοκτόνα Clothianidin, Thiamethoxam και Imidacloprid, τα οποία κυκλοφορούν ευρέως και στη χώρα μας, με αποτέλεσμα η ελληνική ομοσπονδία μελισσοκόμων και η Greenpeace να ζητούν από τον αρμόδιο υπουργό κ. Αθανάσιο Τσαυτάρη να ψηφίσει υπέρ της απαγόρευσης.

Οι εμπλεκόμενοι φορείς τονίζουν την ιδιαίτερη περιβαλλοντική και οικονομική σημασία των υγιών πληθυσμών μελισσών εξηγώντας ότι από την επικονίασή τους εξαρτάται το 1/3 των καλλιεργειών που καταλήγουν στο πιάτο μας. Ειδικά στην Ελλάδα, η οποία είναι πλούσια σε βιοποικιλότητα και αγροτική παραγωγή η διατήρηση των μελισσών αναδεικνύεται σε θέμα ζωτικής σημασίας. Αρκεί να σημειωθεί ότι παγκοσμίως η συνεισφορά των μελισσών στη γονιμοποίηση των φυτών αποτιμάται στα 265 δισ. ευρώ ετησίως. Κι αυτό, αφού ένα μόνο μελίσσι μπορεί να επικονιάσει μέχρι και 500.000 άνθη την ημέρα.

Τους κινδύνους που απορρέουν από τη χρήση των τριών νεονικοτινοειδών επεσήμανε και η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων, η οποία μεταξύ άλλων ανέφερε ότι η τοξικότητά τους είναι 7.000 φορές ισχυρότερη από ό,τι αυτή του DDT, του φυτοφαρμάκου που απαγορεύτηκε τη δεκαετία του ’70. Τα φυτοφάρμακα αυτά παραμένουν για μήνες ή και έτη στο περιβάλλον, ενώ λόγω της υδατοδιαλυτότητάς τους έχουν εντοπιστεί ακόμη και σε υπόγεια ύδατα…

H πρώτη ψηφοφορία
Σε μια πρώτη ψηφοφορία που πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2013 η Ελλάδα είχε συνταχθεί με τις χώρες που απέρριψαν την απαγόρευση, αποδεχόμενες τα επιχειρήματα της βιομηχανίας σύμφωνα με τα οποία τα φυτοφάρμακα βοηθούν στην αύξηση της αγροτικής παραγωγής. Οι μελισσοκόμοι, από την πλευρά τους, υποστηρίζουν ότι η αυξημένη αγροτική παραγωγή ευνοεί και τους ίδιους, αφού αποφέρει γύρη, όμως σημειώνουν ότι η εξαφάνιση των μελισσών θα πλήξει τις καλλιέργειες, θα επηρεάσει τη διατροφική αλυσίδα και παράλληλα θα επιφέρει χτύπημα σε ένα σημαντικό τομέα πρωτογενούς παραγωγής στη χώρα μας.

[youtube https://www.youtube.com/watch?v=U4X5WREj3p0]

Εφιάλτης για 17.000 οικογένειες μελισσοκόμων
Ελάττωση των μελισσιών κατά περίπου 20% έχει παρατηρηθεί στην Ευρώπη κατά τους χειμερινούς μήνες την τελευταία πενταετία. Σε ορισμένες περιοχές τον χειμώνα του 2009/10 η μείωση έφτασε μέχρι και το 30%. Ενδεικτική είναι η μαρτυρία του κ. Βασίλη Ντούρα, προέδρου της Ομοσπονδίας Μελισσοκομικών Συλλόγων Ελλάδας, η οποία εκπροσωπεί 17.000 οικογένειες μελισσοκόμων και τα τελευταία χρόνια συμμετέχει δυναμικά στον αγώνα για την αναστροφή της δυσοίωνης κατάστασης που έχει διαμορφωθεί.

«Το έντονο πρόβλημα στη χώρα μας έχει ξεκινήσει εδώ και δέκα χρόνια με αποτέλεσμα να χάνεται μεγάλο ποσοστό της παραγωγής σε κρίσιμες εποχές που έχουμε ανάγκη την πρωτογενή παραγωγή. Οι μέλισσες τον χειμώνα έχουν μειωθεί κατά 30-40%», λέει ο ίδιος στο «Εθνος». «Το 2005/06 από τα 630 μελίσσια που είχα χάθηκαν τα 500, με αποτέλεσμα την άνοιξη να αναγκαστώ να αγοράσω άλλα 120 για να συνεχίσω τη μελισσοκομία. Οι μέλισσες χάνουν το βήμα τους, εξασθενούν και πεθαίνουν, ενώ όσες επιζούν είναι αδύναμες και δεν παράγουν».

Σημειώνεται πως η παγκόσμια παραγωγή μελιού εμφανίζεται αυξημένη. Οι επιστημονικές έρευνες καταδεικνύουν ότι η συρρίκνωση των μελισσιών δεν εμφανίζεται παντού με την ίδια ένταση, με αποτέλεσμα η μειωμένη παραγωγή στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική να αντισταθμίζεται από αυξημένες ποσότητες μελιού που παράγονται στην Κίνα, την Αργεντινή αλλά και την Ισπανία.

Μέχρι 30% έφτασε τον χειμώνα του 2009 η μείωση μελισσών στην Ευρώπη.

Εως και 40% λιγότερα είναι τα μελίσσια στη χώρα μας τους χειμερινούς μήνες σε σχέση με δέκα χρόνια πριν.

Από τα 100  είδη φυτών που προσφέρουν το 90% της τροφής στον κόσμο, τα 70 γονιμοποιούνται από τις μέλισσες.

7.000 φορές περισσότερο τοξικά είναι τα νεονικοτινοειδή φυτοφάρμακα σε σχέση με το DDT, η χρήση του οποίου απαγορεύτηκε τη δεκαετία του ’70.

πηγή: Έθνος (της Κατερίνας Ροββά)