Στην οροσειρά Σιέρα Νόρτε στο Μεξικό ζει μια ξεχωριστή μέλισσα. Γνωστή τοπικά ως «Pisilnekmej» η Scaptotrigona Mexicana είναι μέλος της γηγενούς στην αμερικανική ήπειρο, μέλισσας χωρίς κεντρί.
Εκτρέφεται από αυτόχθονες κοινότητες σε παραδοσιακές πήλινες κυψέλες, που μοιάζουν με δύο γλάστρες ενωμένες μεταξύ τους, οι οποίες σφραγίζονται μαζί με μια υγρή πάστα στάχτης. Το παραγόμενο μέλι χρησιμοποιείται από τους ντόπιους και ως τρόφιμο αλλά και ως φάρμακο. Η γεύση του είναι αρκετά πικάντικη, θα την χαρακτηρίζαμε πολύπλοκη με αρωματικές νότες από αιθέρια έλαια.
Όταν ο καιρός είναι πολύ κρύος τα σκεύη αυτά που χρησιμοποιούνται ως κυψέλες, συνήθως καλύπτονται με μια κουβέρτα. Μάλιστα αν υπάρχει πένθος στο σπίτι, από τυχόν θάνατο κάποιου προσώπου, φτιάχνουν έναν σταυρό από ασβέστη και τοποθετούν μεγάλα κλαδιά πάνω στις κυψέλες για να προστατευτούν από τον «κακό αέρα». Γενικά πιστεύουν ότι πρέπει να υπάρχει αρμονία στο σπίτι, διαφορετικά οι μέλισσες φεύγουν.
Η μέλισσα Scaptotrigona Mexicana είναι ένα είδος που εξελίχθηκε παράλληλα με το τοπικό οικοσύστημα. Μέσα από την αναπαραγωγή, έχει αλληλεπιδράσει στενά με τα παραδοσιακά αγρο-οικοσυστήματα, όπως το milpa και το koujtakiloyan, ένα ιδιαίτερα διαφοροποιημένο σύστημα αγροδασοκομίας για καλλιέργεια καφέ. Σε γενικές γραμμές μπορούμε να πούμε ότι συνέβαλε στη διατήρηση του πλούτου της φυσικής χλωρίδας.
Η επικονίαση, για παράδειγμα, βελτιώνει την παραγωγή σοδειών όπως της πιπεριάς, του καφέ, της σαποντίγια αλλά και άλλων. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι ενδιαφέρονται για την εκτροφή μελισσών, οπότε ο αριθμός των παραγωγών μελιού στην περιοχή αυξάνεται. Επιπλέον, όλο και περισσότεροι άνθρωποι αντιλαμβάνονται ότι η άσκηση της μελισσοκομίας σημαίνει και διακοπή της χρήσης ζιζανιοκτόνων και χημικών ουσιών.
Η φετινή άνοιξη ήταν (και συνεχίζει) πολύ δυνατή. Τα φυτά ποτίστηκαν παραπάνω από ικανοποιητικά και έτσι άρχισαν από νωρίς να δίνουν απλόχερα την γύρη τους. Από ένα σημείο και μετά τα μελίσσια δεν κρατιόνταν και έτσι είχαμε και πολλές σμηνουργίες. Γι αυτό έχουμε και καιρό να γράψουμε…
Στο μελισσοκομείο του κάμπου, οι θερμοκρασίες ήταν υψηλότερες και τα μελίσσια ξεκίνησαν νωρίτερα την ανάπτυξη τους. Δούλεψαν κυρίως χορτονομή, ζοχαδόχορτα, ανεμώνες αλλά και σε καρποφόρα, όπως αμυγδαλιές, κυδωνιές κ.α. με αποκορύφωμα φυσικά την πορτοκαλιά.
Αφεσμός που μάζεψα και είχε κάτσει πάνω σε δεντράκι πορτοκαλιάς
Η πορτοκαλιά πήγε σχετικά καλά, παρά το γεγονός ότι είχαμε αρκετές βροχές κατά την διάρκεια της ανθοφορίας. όμως για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά παρατήρησα προβλήματα στην ανάπτυξη από τα μέσα του Απρίλη και μετά, τα οποία δεν ξέρω που οφείλονται και με ανάγκασαν να μετακινήσω όλα τα μελίσσια στο μελισσοκομείο του βουνού.
Άγριες κουτσουπιές στις πλαγιές της λίμνης Πουρναρίου στην Πίνδο.
Εκεί τα πράγματα είναι πιο ασφαλή. Δεν υπάρχουν ψεκασμοί και οι μέλισσες έχουν πρόσβαση σε πολύ καλύτερη ποιότητα τροφής. Τα μελίσσια που ξεχειμώνιασαν στο βουνό ξεκίνησαν να δουλεύουν στις γκορτσιές (αγριοαχλαδιές), στις κορομηλιές, στις κρανιές και συνέχισαν εντατικά στα ρείκια και τις κουτσουπιές. Τα ρείκια άργησαν πολύ φέτος και η ανθοφορία τους δεν ήταν πλούσια, ήταν όμως αρκετή για να μοσχοβολήσουν τα μέλια στις κυψέλες. Απ’ την άλλη οι κουτσουπιές πήγαν εξαιρετικά.
Ανοιξιάτικο ρείκι μαζί με κουτσουπιές.
Αυτό όμως που λατρεύω στο βουνό είναι ότι οι μέλισσες έχουν πρόσβαση σε καθαρή γύρη. Γύρη που δεν προέρχεται από καλλιέργειες. Τα πουρνάρια και οι λαδανιές είχαν την τιμητική τους. Έτσι τα μελίσσια του βουνού δεν παρουσίασαν προβλήματα στην ανάπτυξη παρά το γεγονός ότι κάποια ταλαιπωρήθηκαν πολύ απ’ το χιόνι του χειμώνα. Λένε επίσης ότι τα μελίσσια που έχουν εκτραφεί με γύρη ερείκης παραμένουν δυνατά όλο τον χρόνο.
Πλαίσιο που έχει φρακάρει από την γύρη και η βασίλισσα δεν βρίσκει χώρο για να γεννήσει.
Έτσι τα μελίσσια φράκαραν από τις γύρες και οι βασίλισσες δεν έβρισκαν χώρο για να γεννήσουν, με αποτέλεσμα να αποκτήσουν τάσεις σμηνουργίας. Πιάσαμε αρκετά μελίσσια φέτος μιας και αρκετοί δεν περίμεναν τόσο έντονη άνοιξη, με αποτέλεσμα να τους φύγουν αρκετά μελίσσια. Μάλιστα ένα ήρθε και μπήκε μόνο του μέσα σε μια παλιά κυψέλη που είχα ξεχάσει έξω από την αποθήκη.
Λαδανιά (κουνούκλα), ροζ και λευκή.
Αυτή τη στιγμή περιμένουμε να σφραγίσουν τα μέλια ώστε να τρυγήσουμε το ανθόμελο της άνοιξης, ενώ ετοιμαζόμαστε για την πρώτη εκτροφή βασιλισσών. Άλλες χρονιές τέτοια εποχή είχαμε ξεμπερδέψει με αυτά και ετοιμαζόμασταν για τα έλατα, όμως φέτος όλα έχουν πάει πίσω. Ακόμη και ο Μάης ήρθε με έντονες βροχές, ενώ στα ορεινά υπάρχει ακόμα χιόνι.
Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν συνδέσει το μέλι με τις μέλισσες. Η γνωστή μας μέλισσα (Apis mellifera) όμως δεν είναι το μόνο έντομο που φτιάχνει μέλι. Βομβίνοι, σφήκες, άκεντρες μέλισσες και πεταλούδες φτιάχνουν επίσης μέλι, όμως κανένα από αυτά τα έντομα δεν παρουσιάζει τόσο εντυπωσιακή συμπεριφορά όσο τα μυρμήγκια του μελιού.
Η άκεντρη μέλισσα (Melipona) που ζει στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές της γης, παράγει ένα μέλι με μεγαλύτερη ρευστότητα και πιο αψιά γεύση από αυτά που έχουμε συνηθίσει. Βέβαια η παραγωγή είναι πολύ μικρότερη και η συγκομιδή πιο περίπλοκη, όμως η ζήτηση του μελιού της Melipona παρουσιάζει αυξανόμενη τάση, καθώς θεωρείται θεραπευτικό, ενώ και η γονιμοποίηση κάποιων ενδημικών φυτών γίνεται καλύτερα από αυτές τις μέλισσες.
Οι βομβίνοι φτιάχνουν και αυτοί μέλι, αν και σε πολύ μικρότερη κλίμακα, μιας και όλα τα μέλη της αποικίας χάνονται πριν το χειμώνα και διαχειμάζουν μόνο οι νέες συζευγμένες βασίλισσες. Έτσι δεν χρειάζεται να αποθηκεύουν μεγάλες ποσότητες. Επίσης διάφορα είδη σφηκών, ιδιαίτερα οι Μεξικανικές σφήκες μελιού (Brachygastra spp.) αποθηκεύουν νέκταρ στις φωλιές που φτιάχνουν από χαρτί.
Πολλά έντομα λοιπόν συλλέγουν και αποθηκεύουν νέκταρ ώστε να το χρησιμοποιήσουν αργότερα, ωστόσο τα μυρμήγκια Honeypot δεν αποθηκεύουν το νέκταρ στη φωλιά τους, αλλά κάνουν κάτι ακόμα πιο εντυπωσιακό. Κάποια μέλη της αποικίας μετατρέπονται σε ζωντανές αποθήκες τροφίμων. Αποθηκεύουν το νέκταρ στις κοιλιές τους, οι οποίες διογκώνονται τόσο πολύ που φτάνουν να γίνουν πολλές φορές μεγαλύτερες από το κανονικό τους μέγεθος και δρουν ουσιαστικά ως δεξαμενές τροφίμων για την αποικία.
Όταν οι κοιλιές τους γεμίσουν, κρέμονται ανάποδα, ακίνητα μέσα στις υπόγειες φωλιές τους. Άλλες εργάτριες τα φροντίζουν και τα καθαρίζουν και αντλούν νέκταρ όταν χρειαστούν για να τροφοδοτήσουν την υπόλοιπη αποικία. Όσο βρίσκονται σε αυτήν την κατάσταση, πρησμένα, δεν μπορούν να κινηθούν. Το μέγεθος της κοιλιάς τους μπορεί να φτάσει αυτό μιας ρόγας σταφυλιού.
Ορισμένα είδη αυτών των μυρμηγκιών ζουν σε εξαιρετικά καυτές ερήμους, ενώ άλλα σε δασικές εκτάσεις που είναι κάπως δροσερές αλλά εξακολουθούν να είναι πολύ ξηρές για μεγάλο χρονικό διάστημα. Για παράδειγμα, στο πολύ καλά μελετημένο Myrmecocystus mexicanus που ζει στους στους άγονους οικοτόπους της νοτιοδυτικής Αμερικής, έχει παρατηρηθεί ότι στείρες εργάτριες ενεργούν ως ζωντανές αποθήκες τροφίμων σε περιόδους έλλειψης τροφίμων.
Τα μυρμήγκια Honeypot όπως το είδος Melophorus bagoti αλλά και το Camponotus spp.είναι βρώσιμα έντομα και αποτελούν μέρος της διατροφής διαφόρων αυτόχθονων Αυστραλών, οι οποίοι ξύνουν με τα χέρια την επιφάνεια ώστε να εντοπίσουν τις κάθετες σήραγγες των φωλιών και να βρουν το νέκταρ. Τα μυρμήγκια αυτά δεν συλλέγουν μόνο νέκταρ από τα λουλούδια αλλά όπως και οι μέλισσες συλλέγουν και μελιτώματα που παράγονται από κοκκοειδή και αφίδες που παρασιτούν διάφορα φυτά.
Σε μια απόκρημνη πλαγιά, στα ορεινά της Αιθιοπίας, στέκουν αγέρωχες μερικές κίτρινες κυψέλες. Παραδοσιακά οι ντόπιοι εξαρτώνται κυρίως από τις καλλιέργειες και τα ζώα (βοοειδή), όμως τα βραχώδη εδάφη κάνουν τη ζωή δύσκολη εδώ.
Το μέλι είναι σημαντικό μέρος του πολιτισμού της Αιθιοπίας. Χρησιμοποιείται κυρίως για την παρασκευή του Tej, ενός παραδοσιακού κρασιού με μέλι. Σε ορισμένες περιοχές, χρησιμοποιείται επίσης ως φάρμακο για τη θεραπεία πολλών παθήσεων λόγω των αντιβιοτικών ιδιοτήτων του. Επειδή χρησιμοποιείται σε μεγάλες ποσότητες, οι ντόπιοι το αγοράζουν παραδοσιακά κατά βάρος στην αγορά, όπου μέχρι πρόσφατα πωλούνταν ακόμη σε τεράστιους δερμάτινους σάκους.
Στην Αιθιοπία παράγονται μερικά απ’ τα πιο εξωτικά μέλια του κόσμου. Κάθε περιοχή παράγει ένα μοναδικό είδος μελιού, με διαφορετική γεύση και υφή. Για παράδειγμα στον κρατήρα Wenchi που βρίσκεται περίπου 120 χιλιόμετρα ανατολικά της Αντίς Αμπέμπα, παράγεται ένα μέλι από το ανοιξιάτικο ρείκι (Erica arborea), το οποίο είναι κεχριμπαρένιο, λείο με ελαφρώς καπνιστή γεύση! Επίσης υπάρχει ένα μαύρο μέλι από την περιοχή του Axum, το οποίο στην πραγματικότητα το παράγουν μυρμήγκια, απ’ τα οποία στη συνέχεια το “κλέβουν” οι μέλισσες.
Μια από τις πιο περιζήτητες τοπικές ποικιλίες είναι το περίφημο λευκό μέλι με την υπέροχη χαρακτηριστική κοκκώδη υφή, που παράγεται στην περιοχή του Tigray. Το λευκό μέλι οφείλει την μοναδική γεύση και το χρώμα του στην πλούσια φυτική βιοποικιλότητα της περιοχής. Παράγεται από ένα τοπικό είδος φασκομηλιάς, η οποία της δίνει το ασυνήθιστο χρώμα στο μέλι και η οποία ανθίζει ταυτόχρονα με φραγκόσυκα και ευφορβίες.
Η Αιθιοπία είναι ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς μελιού στον κόσμο. Το μεγαλύτερο ποσοστό αυτού του μελιού καταναλώνεται τοπικά, κυρίως στην παρασκευή του κρασιού Tej.
Λένε πως χωρίς ζυγαριά, δεν μπορείς να κάνεις επαγγελματική μελισσοκομία. Πράγματι η γνώση που θα αποκτήσεις σε βάθος χρόνου, αν χρησιμοποιήσεις σωστά τις πληροφορίες, δεν μπορεί να αποκτηθεί με την απλή παρατήρηση.
Η πράσινη ζυγαριά μας στην πεδιάδα της Άρτας, λίγο πριν την ανθοφορία της πορτοκαλιάς
Η μελισσοκομική ζυγαριά είναι αυτό ακριβώς που φαντάζεστε. Μία συσκευή που τοποθετείται κάτω από ένα επιλεγμένο μελίσσι και η οποία μετράει, εκτός από την εξωτερική θερμοκρασία και υγρασία, τις μεταβολές βάρους της κυψέλης κατά τη διάρκεια της ημέρας. Δηλαδή ουσιαστικά αν μπαίνει ή όχι μέλι και πόσο. Στη συνέχεια σε μια προκαθορισμένη ώρα που έχουμε ορίσει εμείς (συνήθως αργά το απόγευμα) στέλνει σε ένα κινητό ένα μήνυμα με τις μετρήσεις που έχει κάνει. Η ζυγαριά λειτουργεί με επαναφορτιζόμενη μπαταρία. Ενεργοποιείται 4 φορές την ημέρα, κάνει τις μετρήσεις (περίοδος αφύπνισης) και στη συνέχεια ξαναμπαίνει σε φάση αναμονής, για λόγους εξοικονόμησης ενέργειας.
Ποια είναι τα οφέλη; Κατ’ αρχάς μπορούμε να εξερευνήσουμε νέες περιοχές, χρησιμοποιώντας ένα μελίσσι ως “μάρτυρα” και να έχουμε πληρέστερη εικόνα για το τι συμβαίνει στην περιοχή, με καθημερινές μετρήσεις και χωρίς έξοδα μετακίνησης. Φανταστείτε πόσο κόστος θα είχε να τοποθετήσουμε μελίσσια σε 3-4 διαφορετικά σημεία αρκετά μακριά από εμάς και να πρέπει να τα παρακολουθούμε κάθε εβδομάδα.
Επίσης δεν θα μπορούσαμε να αξιοποιήσουμε τα δεδομένα το ίδιο καλά, καθώς θα βλέπαμε μόνο το αποτέλεσμα και θα κρίναμε χωρίς να ξέρουμε τι το προκάλεσε. Οι καθημερινές παρατηρήσεις των αυξομειώσεων του βάρους, σε συνδυασμό με τις καιρικές μεταβολές μπορούν να μας δείξουν σημαντικά στοιχεία για τον τρόπο που δουλεύουν οι εκάστοτε ανθοφορίες ή μελιτοφορίες. Στοιχεία που δεν θα βρούμε στην βιβλιογραφία και δεν θα καταφέρουμε να αποκτήσουμε ακόμα και μετά από πολλά χρόνια απλής παρατήρησης.
Για παράδειγμα, η μελιτοέκκριση της βελανιδιάς σταματάει όταν έχουμε καύσωνα; Και είναι ικανή μία βροχή να την κάνει να ξαναρχίσει; Αντίστοιχα η βροχή μπορεί να χαλάσει την ανθοφορία της πορτοκαλιάς και πόση υγρασία θεωρείται ιδανική για να δώσει μέλι το ρείκι; Αυτά είναι δεδομένα που μια ζυγαριά μπορεί να δώσει έπειτα από έναν κύκλο χρήσης και πιστέψτε με υπάρχουν μελισσοκόμοι που μετά από 20 χρόνια απλής παρατήρησης δεν μπορούν να τα απαντήσουν με σιγουριά.
Τα μελίσσια μας στις βελανιδιές.
Φυσικά ένα απ’ τα σημαντικότερα οφέλη της μελισσοκομικής ζυγαριάς είναι ότι όταν μία κυψέλη “μάρτυρας” ενημερώσει για σημαντική αύξηση βάρους, μπορούμε να μεταφέρουμε στην περιοχή ολόκληρο το κοπάδι, γλιτώνοντας έτσι λανθασμένες μεταφορές μελισσιών, που και κόστος και ταλαιπωρία είναι αλλά και κούραση για τα ίδια τα μελίσσια. Εξίσου σημαντικά είναι και τα αρνητικά μηνύματα, καθώς έτσι μπορείς να μάθεις πότε ακριβώς ολοκληρώνεται μια ανθοφορία και να πας να τρυγήσεις, αλλά και αν το φθινόπωρο τα μελίσσια χρειάζονται τροφή.
Η μπλε ζυγαριά στις πλαγιές πάνω απ’ την λίμνη Πουρναρίου στα ρείκια.
Εμείς τοποθετήσαμε μία ζυγαριά στον κάμπο, όπου ξεχειμωνιάζουν τα μελίσσια και αναμένεται σε περίπου 40 ημέρες η ανθοφορία της πορτοκαλιάς και μία στο βουνό όπου σύντομα θα ανοίξει το ανοιξιάτικο ρείκι. Τα μελίσσια που έχουν επιλεχθεί είναι ισοδύναμα. Μέχρι στιγμής τα δεδομένα που στέλνει η ζυγαριά απ’ το βουνό είναι λίγο καλύτερα.
Ο Jonathan Powell αφηγείται την επίσκεψή του στο δάσος Ναλιμπόκι, όπου ο Ivan Mulin, θεματοφύλακας μιας παραδοσιακής μελισσοκομικής παράδοσης της Λευκορωσίας και η ομάδα του, αναβιώνουν την μέθοδο των δεντροκυψελών.
Δεντροκυψέλη
Η Λευκορωσία υπήρξε μια απ’ τις σημαντικότερες χώρες, όπου οι άνθρωποι διατηρούσαν μέλισσες πάνω στα δέντρα. Ακόμα και σήμερα υπάρχουν γύρω στα 200 Μπορτ (τεχνητές κοιλότητες μέσα σε δέντρα τις οποίες δημιούργησαν άνθρωποι) που έχουν καταγραφεί πρόσφατα, όμως μόνο στο 1/4 εξ αυτών ζουν μέλισσες.
Δεντροκυψέλες ηλικίας 150 ετών οι οποίες αποκαταστάθηκαν και πάλι.
Υπάρχουν ακόμη 14.000 Κολόντα (κορμοί δέντρων που έχουν μετατραπεί σε δεντροκυψέλες), τα οποία βρίσκονται πάνω σε δέντρα, αλλά πολλά απ’ αυτά είχαν εγκαταλειφθεί τα τελευταία δέκα με είκοσι χρόνια. Σε περίπου 1.500 με 2.000 από αυτά ζουν μέλισσες.
Εγκαταλελειμμένο σπίτι στο δάσος του Ναλιμπόκι.
Σήμερα έχουν απομείνει περίπου 300 παραδοσιακοί μελισσοκόμοι. Ο αποδεκατισμός των χωριών κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η πυρηνική καταστροφή του Τσερνομπίλ στο νότο και εντατική εμπορική εκμετάλλευση των δασών τα τελευταία χρόνια, διέβρωσαν αυτή την παράδοση. Το δάσος έχει ένα τραγικό παρελθόν. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ολόκληρα χωριά καταστράφηκαν. Άνθρωποι σφαγιάστηκαν ή απελάθηκαν σε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας.
Πλατφόρμα ύψους 10 μέτρων που φιλοξενεί 3 κυψέλες.
Βαθύτερα μέσα στο βαλτώδες δάσος χιλιάδες παρτιζάνοι βρήκαν καταφύγιο από την φρίκη του πολέμου. Σήμερα μόνο 20 από τα 400 απομονωμέναξύλινα σπίτια του δάσους παραμένουν από τη μεταπολεμική εποχή, και από αυτά μόνο 5 κατοικούνται. Αυτά τα σπίτια αποπνέουν μια θλίψη και μία γοητεία ταυτόχρονα.
Εγκαταλελειμμένο σπίτι στο δάσος του Ναλιμπόκι.
Ο Ivan ανακαινίζει δύο από αυτά τα σπίτια βαθιά μέσα στο δάσος, ώστε όποιος επιθυμεί να επισκεφτεί ένα από τα τελευταία μεγάλα παρθένα δάση της Ευρώπης και να παρακολουθήσει σεμινάρια σχετικά με την παραδοσιακή μελισσοκομία των δέντρων. Τα τελευταία πέντε χρόνια έχουν επιστρέψει στο δάσος οχτώ αρκούδες, έτσι υπάρχουν πραγματικά σημάδια ελπίδας. Ο Ιβάν σταδιακά ξαναβάζει τις μέλισσες στα δεντρόσπιτα.
Αυτό είναι πραγματικά ένας αγώνας αγάπης.Η αγάπη για το δάσος, η αγάπη για τις μέλισσες και η αγάπη για την άγρια ζωή. Ο Ιβάν με τη βοήθεια μερικών φίλων έδωσε και την ψυχή του για την αποκατάσταση του οικισμού. Βέβαια υπάρχει μια λίστα με πράγματα που πρέπει να γίνουν η οποία ίσως αποθάρρυνε πολλούς, αλλά δεν τα παρατάνε!
Η Κίνα ήταν ανέκαθεν μία χώρα που πουλούσε μέλι σε εξευτελιστικά χαμηλές τιμές. Παρά την κακή φήμη όμως που πάντα συνόδευε το Κινέζικο μέλι αρκετοί εισαγωγείς στις ΗΠΑ το επέλεγαν ώστε να το χρησιμοποιήσουν κυρίως ως συστατικό στη βιομηχανία τροφίμων. Οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος καταναλωτής μελιού στον κόσμο. Το 25% του παραγόμενου μελιού της γης καταναλώνεται στις ΗΠΑ. Οι Αμερικανοί είναι ταυτόχρονα ο 3ος μεγαλύτερος παραγωγός του κόσμου και 1η χώρα σε εισαγωγές μελιού παγκοσμίως χωρίς πρακτικά να εξάγουν τίποτα. Είναι δηλαδή μία τεράστια αγορά.
Η παγκόσμια αγορά μελιού μετά την επιβολή δασμών απ’ τις ΗΠΑ
Η τιμή του Κινεζικού μελιού στο μεταίχμιο της χιλιετίας ήταν σχεδόν 50 σεντς το κιλό. Οι Αμερικάνοι μελισσοκόμοι ήταν αδύνατον να ανταγωνιστούν αυτές τις τιμές και έτσι μετά από πιέσεις, το Υπουργείο Εμπορίου των ΗΠΑ για να κρατήσει το εγχώριο προϊόν ανταγωνιστικό, αποφασίζει, στα τέλη του 2001, να επιβάλει δασμούς, ύψους 2,80$ ανά κιλό, στις εισαγωγές Κινεζικού μελιού και ένας πόλεμος ξεκινά. Οι Κινέζοι απαντούν άμεσα τελειοποιώντας μια διαδικασία υπερ-φιλτραρίσματος του μελιού, με την οποία, αφαιρούν όλους τους γυρεόκοκκους απ’ το μέλι, καθιστώντας αδύνατο τον καθορισμό της χώρας προέλευσης και στη συνέχεια διακινούν το μέλι μέσω τρίτων χωρών.
Ο κορυφαίος μελλισοπαλυνολόγος και αυθεντία στα θέματα γύρης Vaughn Bryant.
Η Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων στις ΗΠΑ παραδέχεται ότι δεν μπορεί να ελέγξει πάνω από ένα 5% των εισαγωγών λόγω έλλειψης πόρων. Βλέπετε μόλις έχει ξεκινήσει ο πόλεμος στο Αφγανιστάν… Εντούτοις στις ΗΠΑ εντοπίζεται κάποια στιγμή, μέλι χωρίς ίχνος γυρεόκοκκων και οι αρχές ξεκινούν να ερευνούν την υπόθεση. Στις έρευνες συμμετέχει και ο Vaughn Bryant, κορυφαίος μελλισοπαλυνολόγος και διευθυντής του Παλυνολογικού Ερευνητικού Εργαστηρίου του Πανεπιστημίου του Τέξας, ο οποίος θεωρείται αυθεντία στα θέματα γύρης. Ο καθηγητής όμως δε μπορεί να βγάλει κανένα συμπέρασμα, πέρα απ’ το ότι έχουμε να κάνουμε με ένα μέλι που κάποιος του αφαίρεσε την γύρη τεχνητά.
Οι Κινέζοι έχουν καταφέρει με αυτήν την τεχνική να αποκρύψουν όχι μόνο την χώρα προέλευσης αλλά και τη βοτανική προέλευση (δηλαδή δεν φαίνεται ούτε το είδος του μελιού). Μην βγάζοντας άκρη με τις εργαστηριακές αναλύσεις, οι Αμερικάνοι αποφασίζουν να ερευνήσουν την διαδρομή που ακολουθεί το μέλι μέχρι να φτάσει σ’ αυτούς. Όμως και εκεί οι Κινέζοι είναι ένα βήμα μπροστά. Έχουν στήσει ένα δίκτυο συνεργαζόμενων χωρών, μέσω των οποίων διακινούν το μέλι αφού προηγουμένως παραποιούν τα Ναυτιλιακά έγγραφα. Οι Αμερικάνοι καταλήγουν πάντα σε αδιέξοδο. Οι ΗΠΑ εμφανίζονται να εισάγουν μέλι από Ασιατικές χώρες με τις οποίες ουδέποτε είχαν σχέση στο παρελθόν. Ινδία, Μαλαισία, Ταϊβάν, Ταϊλάνδη κ.α. Η σημαντικότερη απ’ αυτές τις χώρες είναι το Βιετνάμ, το οποίο πλέον παρουσιάζεται ως ο μεγαλύτερος προμηθευτής των ΗΠΑ.
Ο Lin Zhao, διευθύνων σύμβουλος της Dewin GmbH, η οποία εισάγει Κινέζικο μέλι στην Ευρώπη μέσω της Γερμανίας. Όπως τονίζει ο ίδιος, οι σχέσεις Κίνας και Γερμανίας είναι εξαιρετικές.
Στην Ευρώπη, το μέλι που παράγουμε επαρκεί για να καλύψει ένα 55% με 60% των αναγκών μας, οπότε και εδώ υπάρχει μεγάλο περιθώριο στην αγορά για το Κινέζικο μέλι. Στις αρχές όμως του 2002 ανιχνεύονται στην Ευρώπη μέλια με υπολείμματα αντιβιοτικών (χλωραμφενικόλη) αλλά και βαρέων μετάλλων (μόλυβδος) τα οποία επίσης δεν περιέχουν και κανένα ίχνος γύρης. Για να καθησυχαστούν οι καταναλωτές η Ευρωπαϊκή Ένωση απαγορεύει εντελώς τις εισαγωγές Κινεζικού μελιού.
Η Κινεζική υγειονομική αρχή (AQSIS) αυστηροποιεί τους ελέγχους για την ποιότητα του μελιού που εξάγουν, ιδίως στην ΕΕ, προκειμένου να περιορίσει τις απώλειες, με αποτέλεσμα το 2004 να αρθεί τελικά η απαγόρευση στις εισαγωγές Κινεζικού μελιού από την Ευρώπη και η διακίνηση να ξεκινήσει και πάλι κανονικά.
Στην άλλη μεριά του Ατλαντικού, μολυσμένο κινεζικό μέλι στέλνεται στον Καναδά και στη συνέχεια μεταφέρεται σε μια αποθήκη στο Χιούστον, απ’ όπου πουλιέται στην εταιρεία κατασκευής μαρμελάδων και γλυκών Smucker’s και στην αλυσίδα αρτοποιείων Sara Lee. Μέχρι η FDA (η Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων των ΗΠΑ) να εντοπίσει ότι διακινείται μέλι με υπολείμματα αντιβιοτικών, στα Smucker’s είχαν ήδη πουληθεί 12.040 συσκευασμένα μέλια αλλά και μισό εκατομμύριο προϊόντα που περιείχαν στα συστατικά τους το συγκεκριμένο μέλι.
Ο τρόπος που λειτουργούσε η Γερμανική Alfred L. Wolff ώστε να εισάγεται το Κινέζικο μέλι στις ΗΠΑ, μέσω τρίτων χωρών αποφεύγοντας τους δασμούς.
Το 2006, μέλη του Υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ (DHS), εισβάλουν στα γραφεία του υποκαταστήματος της Γερμανικής εταιρείας Alfred L. Wolff στο Σικάγο και διεξάγουν έρευνα. Αυτά που θα ανακαλύψουν θα μείνουν στην ιστορία ως το μεγαλύτερο διατροφικό σκάνδαλο στην ιστορία των ΗΠΑ. Η Susan Berfield έχει γράψει ένα εξαιρετικό χρονικό της υπόθεσης στο Bloomberg. Η Γερμανική εταιρεία, ένας από τους μεγαλύτερους προμηθευτές της βιομηχανίας τροφίμων παγκοσμίως, λειτουργούσε ως μεσάζοντας ώστε να φτάνει το Κινέζικο μέλι στις ΗΠΑ, αποφεύγοντας τους δασμούς.
Η Alfred L. Wolff συνεργαζόταν με έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς και εξαγωγείς της Κίνας, την QHD Sanhai Honey, απ’ την οποία αγόραζε μέλι σε πολύ χαμηλό κόστος. Στη συνέχεια έστελνε το μέλι σε διάφορες χώρες, όπως η Ινδία, η Μογγολία και η Ρωσία, όπου φιλτράρονταν για να αφαιρεθεί η γύρη και να εξαφανιστεί κάθε στοιχείο που το συνέδεε με την Κίνα. Έπειτα το αναμείγνυε με άλλο μέλι και το επανασυσκεύαζε με πλαστές ετικέτες οι οποίες ανέφεραν ότι προέρχεται από άλλες χώρες, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις το επεσήμανε ακόμη και ως Βιολογικό και μάλιστα με πιστοποίηση.
Η Stefanie Giesselbach, ανώτατο στέλεχος της Alfred L. Wolff, συνελήφθη τον Μάρτιο του 2008 στο αεροδρόμιο Ο’ Χερ του Σικάγο καθώς προσπαθούσε να διαφύγει στην Γερμανία.
Παρά της ρητές οδηγίες της Alfred L. Wolff προς τους εργαζομένους της, να μην αφήνουν ηλεκτρονικά ίχνη και να συνομιλούν μόνο μέσω τηλεφώνου και μόνο στα Γερμανικά, οι Αμερικανοί εντοπίζουν στους υπολογιστές της εταιρείας, ηλεκτρονική αλληλογραφία που αποκαλύπτει τη σχέση Σικάγου, Αμβούργου, Χονγκ Κονγκ, Πεκίνου και η οποία “καίει” τους Γερμανούς. Ο ομοσπονδιακός εισαγγελέας που ασχολήθηκε με την υπόθεση σχολίασε: «Σε κάποιους τομείς είχαν ελιχθεί πολύ έξυπνα και σε κάποιους άλλους πολύ χαζά. Δηλαδή τι πίστευαν; Ότι κανείς δεν θα μπορούσε να μεταφράσει τα Γερμανικά;»
Όπως αποδείχτηκε αργότερα στο δικαστήριο, σε μία περίπτωση ένας πελάτης της Alfred L. Wolff απέρριψε μια παρτίδα μελιού, καθώς εντόπισε σ’ αυτήν υπολείμματα χλωραμφενικόλης, ενός αντιβιοτικού απαγορευμένου στις ΗΠΑ. Παρ’ όλα αυτά η Alfred L. Wolff αντί να αποσύρει το μολυσμένο μέλι, το πούλησε σε κάποια άλλη εταιρεία από το Τέξας. Μάλιστα στην εσωτερική αλληλογραφία τα στελέχη της Alfred L. Wolff αναφέρονταν στην εταιρεία αυτή ως “ο σκουπιδοτενεκές” για την προθυμία που έδειξε να αγοράσει το μολυσμένο μέλι που οι άλλοι απέρριψαν.
Η εταιρεία “σκουπιδοτενεκές” ήταν η Honey Holding η οποια ασκούσε επιχειρηματικές δραστηριότητες ως Honey Solutions, πρόκειται για έναν από τους μεγαλύτερους προμηθευτές μελιού των ΗΠΑ. Φυσικά της ασκήθηκε ποινική δίωξη και κλήθηκε να πληρώσει πρόστιμο 1 εκατομμυρίου δολαρίων, ενώ συμφώνησε να συμμορφωθεί. Το 2008, οι Stefanie Giesselbach και Magnus von Buddenbrock, ανώτατα στελέχη της Alfred L. Wolff, συνελήφθησαν προτού προλάβουν να εγκαταλείψουν τις ΗΠΑ και συνεργάστηκαν στις έρευνες. Άλλα 10 στελέχη της Alfred L. Wolff αλλά και άλλων θυγατρικών εταιρειών του Γερμανικού ομίλου, όλοι τους Γερμανοί υπήκοοι, μεταξύ των οποίων και ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Alexander Wolff, αλλά και 5 Κινέζοι της QHD, κατηγορήθηκαν για εμπλοκή στην υπόθεση και τέθηκαν αντιμέτωποι με ποινές φυλάκισης έως και τα 20 χρόνια, αλλά και χρηματικά πρόστιμα ύψους 250.000 δολαρίων.
Από το 2002 εισήχθη παράνομα στις ΗΠΑ, μέσω της Alfred L. Wolff, μέλι αξίας άνω των 40 εκατομμυρίων δολαρίων το οποίο προέρχονταν από την Κίνα, αποφεύγοντας δασμούς συνολικού ύψους σχεδόν 80 εκατομμυρίων δολαρίων. Χαρακτηριστικό είναι ότι Ινδία και Βιετνάμ εμφανίζονται να στέλνουν στις ΗΠΑ περισσότερο μέλι απ’ όσο παράγουν, όταν πριν το 2001 οι εξαγωγές τους ήταν μηδενικές.
Οι διακινητές γίνονται κάθε χρόνο και πιο τολμηροί. Το 2013, πράκτορας της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνειακής Επιβολής (ICE), υποδύεται τον συνεργάτη του Κινέζου Jun Yang, ιδιοκτήτη της National Commodities Company από το Χιούστον, που εισάγει παράνομα Κινέζικο μέλι, το οποίο δηλώνει ψευδώς ότι προέρχεται από χώρες όπως η Ινδία ή η Μαλαισία, ώστε να αποφύγει τους δασμούς. Ο πράκτορας δείχνει στον Yang τα αποτελέσματα της ανάλυσης μιας παρτίδας μελιού που μόλις έχουν εισάγει από το Βιετνάμ και η οποία βγαίνει θετική στην χλωραμφενικόλη. Ο Yang λέει στον πράκτορα της ICE ότι θα επανεξετάσει το μέλι και λίγες μέρες μετά εμφανίζεται με μία νέα ανάλυση που δείχνει ότι το μέλι είναι καθαρό και ζητά από τον πράκτορα να καταστρέψει την προηγούμενη που βγήκε θετική στο αντιβιοτικό.
Ο Jun Yang συνελήφθη και δήλωσε ένοχος. Μάλιστα στο δικαστήριο αποδείχτηκε ότι η εταιρεία του δεν περιοριζόταν μόνο στα προϊόντα μελιού, αλλά δραστηριοποιούνταν και στα θαλασσινά (γαρίδες), τα οποία επίσης εισήγαγε στις ΗΠΑ παρανόμως και όταν ελέγχθηκαν, ένα μικρό ποσοστό τους βρέθηκε και αυτό θετικό στην χλωραμφενικόλη. Συνολικά, από το 2004, εισήγαγε μέλι αξίας 23 εκατομμυρίων δολαρίων, αποφεύγοντας δασμούς περίπου 38 εκατομμυρίων δολαρίων.
Αντίστοιχα είναι τα πράγματα και στην Αυστραλία. Εκεί, ενώ οι εισαγωγές από την Σιγκαπούρη, μια χώρα χωρίς μελισσοκομική παράδοση, είναι μηδενικές έως το 2001, ξαφνικά την επόμενη χρονιά φτάνουν τους 1500 τόνους. Ταυτόχρονα οι εξαγωγές της Αυστραλίας προς τις ΗΠΑ ενώ κυμαίνονταν στους 100-150 τόνους τον χρόνο, φτάνουν τους 2500 τόνους το 2002, μια χρονιά που η παραγωγή μελιού αποδεκατίστηκε, από τη χειρότερη ξηρασία που γνώρισε η Αυστραλία από το 1788. Το 2009 το περιοδικό Bee Culture ανέφερε ότι o άνθρωπος που αποκάλυψε ότι η Αυστραλία λειτουργεί ουσιαστικά ως ενδιάμεσος για να περάσει το Κινέζικο μέλι στις ΗΠΑ, δέχτηκε απειλές για τη ζωή του, ενώ λίγες εβδομάδες αργότερα ενεπλάκη σε ένα περίεργο τροχαίο, στο οποίο δεν λειτούργησαν τα φρένα του αυτοκινήτου του. Σύμφωνα με την Αυστραλιανή Υπηρεσία Καραντίνας και Επιθεώρησης Υπηρεσιών (AQIS), το κινεζικό μέλι διέρχεται από την Αυστραλία για να επισημανθεί ως Αυστραλιανό.
Από την παρουσίαση στο Alibaba, μεγάλης Κινεζικής εταιρείας παραγωγής σιροπιού ρυζιού.
Στην Αυστραλία όπως και στις ΗΠΑ, μόνο ένα μικρό ποσοστό των εισαγωγών ελέγχεται δειγματοληπτικά. Μάλιστα, σύμφωνα με τον καθηγητή Mark Taylor απ’ το Πανεπιστήμιο Μακουάιρ, στους ελέγχους χρησιμοποιούν το τεστ C4 για την εξεύρεση νοθείας με πρόσθετα σάκχαρα, ένα απαρχαιωμένο τεστ που δεν μπορεί να ανιχνεύσει σιρόπια όπως αυτό του ρυζιού.
Ο τρόπος παραγωγής σακχάρων στα φυτά διαφέρει και εξαρτάται κυρίως από το είδος της φωτοσύνθεσης. Κάποια φυτά χρησιμοποιούν τον μηχανισμό C4 για την φωτοσύνθεση και κάποια τον C3. Οι μέλισσες συλλέγουν ως επί το πλείστον από άνθη φυτών C3. Ο αραβόσιτος και το ζαχαροκάλαμο είναι C4 φυτά. Οπότε ένα τεστ C4 εντοπίζει τα σιρόπια ζάχαρης και καλαμποκιού, όχι όμως νεότερα υποκατάστατα όπως για παράδειγμα το σιρόπι ρυζιού που προέρχεται από φυτό C3.
Ο καθηγητής Mark Taylor (δεξιά) απ’ το Πανεπιστήμιο Μακουάιρ στην Αυστραλία, καθώς ελέγχει μέλι μεγάλης Ελληνικής εταιρείας.
Το Allowrie, ένα μείγμα μελιού ανθέων, της εταιρείας Capilano, που είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός μελιού της Αυστραλίας, πέρασε επιτυχώς τα Αυστραλιανά τεστ με την μέθοδο C4.Όταν όμως ελέγχθηκε με τη μέθοδο NMR σε ένα εργαστήριο της Γερμανίας, ένα στα δύο δείγματα βρέθηκε νοθευμένο. Ο έλεγχος με τη χρήση πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού (ΝΜR), δίνει το «δακτυλικό αποτύπωμα» του μελιού και θεωρείται ότι δεν περιορίζεται μόνο στον εντοπισμό πρόσθετων σακχάρων αλλά μπορεί να εντοπίσει και τη γεωγραφική προέλευση του μελιού. Η εταιρεία υποστήριξε ότι η μέθοδος ελέγχου είναι αναξιόπιστη, καθώς μπορεί να δώσει διαφορετικά αποτελέσματα ανάλογα με το εργαστήριο, τα οποία οφείλονται στο γεγονός ότι χρησιμοποιούνται διαφορετικές βάσεις δεδομένων αναφοράς αλλά και ότι δεν συμπεριλαμβάνεται στις επίσημες Αυστραλιανές αναλυτικές μεθόδους. Έτσι ξεκίνησε μια τεράστια δικαστική διαμάχη που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, ενώ στις έρευνες συμμετέχει και η Ιντερπόλ.
Από αριστερά ο Albert Tse, ιδρυτής της Wattle Hill, μαζί με τον Ben McKee διευθύνων σύμβουλο της Capilano και τον Mike Lukin διευθύνων σύμβουλο της Roc Partners.
Η Capilano τελικά απέσυρε το συγκεκριμένο μέλι. Το 60% του μεριδίου της λιανικής αγοράς μελιού στην Αυστραλία, ελέγχεται απ’ αυτήν την εταιρεία. O Ben McKee διευθύνων σύμβουλος της Capilano, διαβεβαιώνει πως δεν έχουν καμία σχέση με την Κίνα και ότι το μέλι τους προέρχεται 100% από την Αυστραλία. Την ώρα που γράφεται αυτό το άρθρο όμως, η Capilano βρίσκεται σε διαδικασία εξαγοράς από την Wattle Hill, την εταιρεία του Albert Tse, πρώην τραπεζίτη (της επενδυτικής τράπεζας Macquarie) και γαμπρού του πρώην πρωθυπουργού της Αυστραλίας Kevin Rudd. Στην Wattle Hill, που δραστηριοποιείται σε Σίδνεϊ, Χονγκ Κονγκ και Πεκίνο, συμμετέχει και ο Ashok Jacob ο οποίος διαχειρίζεται μεγάλα επενδυτικά κεφάλαια από την Κίνα αλλά και ο Mike Lukin ο οποίος διαχειρίζεται κεφάλαια της τράπεζας Macquarie. Ο Albert Tse έχει δηλώσει ότι έχει ισχυρές σχέσεις στην Ασιατική αγορά και ο στόχος του είναι να επεκτείνει τις εξαγωγικές σχέσεις της Capilano με την Κίνα…
Η πρακτική της Κίνας
Όπως όλες οι χώρες, έτσι και η Κίνα υποφέρει από τη μείωση των μελισσοσμηνών, ως απόρροια των φυτοφαρμάκων, της ρύπανσης και της αστικοποίησης. Καταφέρνει όμως να εκτοξεύσει την παραγωγή της, από 200.000 τόνους το 1999, στους 550.000 τόνους σήμερα, χωρίς τα μελίσσια της να παρουσιάζουν ανάλογη αύξηση . Πως είναι δυνατόν κάτι τέτοιο;
Είναι γενικότερα πρακτική στην Ασία η συγκομιδή ανώριμου (ασφράγιστου) μελιού. Το μέλι κανονικά πρέπει να σφραγιστεί για να τρυγηθεί, γιατί διαφορετικά παρουσιάζει υψηλό ποσοστό υγρασίας (ουσιαστικά μιλάμε για νέκταρ), το οποίο μετά έχει πολλές πιθανότητες να υποστεί ζύμωση και να ξινίσει.
Φίλτρο της Κινεζικής Multi-Sweet-Group το οποίο αφαιρεί την υγρασία από το μέλι. Η περιγραφή του προϊόντος ήταν σε σπαστά αγγλικά και ήταν δύσκολη η κατανόηση της λειτουργίας του.
Αυτό όμως δεν αποτελεί πρόβλημα για τους Κινέζους καθώς το αποξηραίνουν τεχνητά μετά τη συγκομιδή, στα «εργαστήρια μελιού». Γι αυτό το λόγο στην Κίνα επιτρέπεται υγρασία μελιού έως και 26%. Μάλιστα οι Κινέζοι έχουν χωρίσει το μέλι τους σε τρεις κατηγορίες: ποιότητα ΑΑΑ με υγρασία <20%, ποιότητα Α με <22% και το κανονικό (standard το ονομάζουν) με υγρασία <26%. Από εκεί και πέρα η διαδικασία που ακολουθούν διαφέρει ανάλογα με την αγορά στην οποία απευθύνονται. Δεν ισχύουν παντού τα ίδια πρότυπα για το μέλι.
Ταυτοποίηση γυρεόκοκκων στο μικροσκόπιο.
Οι Κινέζοι μελισσοκόμοι είναι γνωστό ότι χρησιμοποιούν αντιβιοτικά για να θεραπεύσουν ασθένειες των μελισσών, κάτι που απαγορεύεται στις περισσότερες χώρες του Δυτικού κόσμου. Ένα από αυτά τα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούσαν ήταν η χλωραμφενικόλη, η οποία έχει συσχετιστεί με την εκδήλωση καρκίνου αλλά και με την εμφάνιση απλαστικής αναιμίας, μιας σπάνιας αλλά σοβαρής διαταραχής του αίματος. Η ουσία αυτή αφού βρέθηκε σε υψηλές συγκεντρώσεις στα Κινέζικα μέλια, απαγορεύτηκε και στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Φυσικά χρησιμοποιούν και άλλα αντιβιοτικά όπως η φουμαγγιλίνη η οποία είναι νόμιμη στις ΗΠΑ αλλά δεν επιτρέπεται στην Ευρώπη.
Απ’ την άλλη, η κυριότερη αιτία που τα Κινέζικα μέλια παρουσιάζουν υπολείμματα βαρέων μετάλλων, βρίσκεται στα δοχεία που τα αποθηκεύουν (τα βαρέλια). Τα βαρέλια που χρησιμοποιούν είναι εντελώς ακατάλληλα για τρόφιμα, μιας και τα τοιχώματα τους, αφήνουν στο μέλι υπολείμματα μολύβδου. Σε αρκετές περιπτώσεις ήταν τόσο έντονη η υπολειμματικότητα που επηρέαζε την οσμή και τη γεύση του μελιού σε τέτοιο βαθμό, που αναγκάζονταν να του προσθέτουν διάφορα σιρόπια και γλυκαντικά ώστε να μη γίνεται αντιληπτή οργανοληπτικά.
Οικονομικό φίλτρο της Ινδικής Leela Pharma Machineries, το οποίο έχει τη δυνατότητα να αφαιρέσει τη γύρη απ’ το μέλι. Το κόστος του είναι γύρω στα 1000€.
Στην Κίνα δεν απαγορεύεται η προσθήκη, ή η αφαίρεση ουσιών από το μέλι. Αυτό τους έδωσε τη δυνατότητα να αναπτύξουν τεχνικές όπως αυτή με την οποία αφαιρούν την γύρη. Μέχρι σήμερα η γύρη είναι το μόνο στοιχείο μέσω του οποίου μπορούμε να προσδιορίσουμε τη βοτανική και κατ’ επέκταση και τη γεωγραφική προέλευση του μελιού. Στην Ελλάδα σε αναλύσεις που είχαμε κάνει, είχαμε βρει ότι κατά μέσο όρο κάθε μέλι προέρχεται από 15-20 διαφορετικές πηγές. Δηλαδή τα ελληνικά μέλια περιέχουν συνήθως γυρεόκοκκους από 15-20 διαφορετικά φυτά. Κάποιες φορές κάποιο απ’ αυτά τα φυτά υπερισχύει, άλλες θεωρούμε το μέλι αυτό πολυανθικό.
Η Hangzhou Tianshan είναι ένας από τους μεγαλύτερους κατασκευαστές φίλτρων υψηλής ακρίβειας στην Κίνα. Ιδρύθηκε το 2001, την ίδια χρονιά που οι ΗΠΑ επέβαλαν δασμούς στις εισαγωγές μελιού…
Στο εργαστήριο λοιπόν μπορεί να βρεθεί αν ένα μέλι περιέχει πχ γυρεόκοκκους καστανιάς. Επίσης αν συγκρίνουμε ένα μέλι καστανιάς από τα Χανιά και ένα μέλι Καστανιάς από τη Χαλκιδική θα βρούμε διαφορές. Πόσο μάλλον με ένα μέλι καστανιάς πχ από τη Γαλλία. Έτσι οι Κινέζοι για να κάνουν το μέλι τους μη ανιχνεύσιμο, πρέπει να αφαιρέσουν όλους τους γυρεόκοκκους από μέσα.
Υπάρχει μια μυθολογία γύρω απ’ την τεχνική που χρησιμοποιούν, ίσως γιατί ελάχιστα έχουν βγει προς τα έξω. Σε γενικές γραμμές η διαδικασία έχει ως εξής: Οι γυρεόκοκκοι έχουν μέγεθος που κυμαίνεται από 10 έως 100μm ανάλογα το φυτό. Για να αφαιρεθούν όλοι οι γυρεόκοκκοι χρησιμοποιούν κάποια φίλτρα τα οποία είναι γνωστά ως Zero Micron Filtration και με τα οποία καταφέρνουν να περάσουν το μέλι μέσα από οπές των οποίων η διάσταση είναι κάτω από 1μm! Τα ερυθρά αιμοσφαίρια στο αίμα μας έχουν διάσταση 6–8 μm.
Η Κινεζική εταιρεία Hunan Huisheng, ειδικεύεται σε όλων των ειδών τα σιρόπια. Ένα απ’ αυτά είναι σιρόπι ρυζιού με άρωμα μέλι της φωτογραφίας. Η εταιρεία εξάγει σε ΗΠΑ, ΕΕ, Ινδία, Ταϊλάνδη.
Αυτό το κατάφεραν με την τεχνολογία ρητίνης. Στην Κίνα όπως είπαμε το μέλι συλλέγεται ασφράγιστο και άρα αρκετά ρευστό ενώ επίσης επιτρέπεται η προσθήκη ξένης ουσίας. Θερμαίνοντας λοιπόν το μέλι ώστε να μειωθεί επιπλέον το ιξώδες του (να γίνει ακόμα πιο ρευστό) και προσθέτοντας του υγρασία, καταφέρνουν να το περάσουν απ’ το φίλτρο και να αφαιρέσουν όλους τους γυρεόκοκκους. Στη συνέχεια με τεχνητή αφυδάτωση επαναφέρουν το μέλι στο φυσιολογικό. Ανάλογα με την αγορά στην οποία απευθύνονται προσθέτουν ή όχι και διάφορα σιρόπια, όπως πατζαριού, καλαμποκιού ή ρυζιού, είτε για να αυξήσουν την ποσότητα, είτε απλώς για να καλύψουν ξένες οσμές.
Η Γερμανία ως παγκόσμιος ρυθμιστής της αγοράς μελιού
Η υπόθεση της Alfred L. Wolff δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό. Η Γερμανία παίζει έναν σκοτεινό ρόλο όχι μόνο στη διακίνηση του Κινέζικου μελιού προς στις ΗΠΑ άνευ δασμών, αλλά και στην Ευρώπη, πιέζοντας την ΕΕ να υιοθετεί κανονισμούς με τους οποίους “διευκολύνεται” το εμπόριο, εις βάρος της ποιότητας. Μετά το 2005 οι κανονισμοί στην Ευρώπη για την διακίνηση μελιού από τρίτες χώρες είναι περίεργα χαλαροί. Για παράδειγμα, όποιος εισαγωγέας φέρνει μέλι από χώρες εκτός ΕΕ δεν απαιτείται να αναφέρει που το βρήκε. Το μέλι αυτό ονομάζεται απλώς: μέλι από χώρες εκτός ΕΕ. Επίσης όχι μόνο επιτρέπεται να το αναμείξει με ευρωπαϊκό μέλι αλλά δεν απαιτείται να αναφέρει καν τις αναλογίες (2001/110/ΕΚ).
Παρά το γεγονός ότι η Γερμανία έχει το μικρότερο ποσοστό επαγγελματιών μελισσοκόμων στην Ευρώπη (μετά τη Μ. Βρετανία), παρουσιάζει μια απ’ τις μεγαλύτερες παραγωγές ανά κυψέλη παγκοσμίως.
Το ίδιο ισχύει και για το μέλι που προέρχεται από Γενετικά Τροποποιημένες Καλλιέργειες όπως για παράδειγμα αυτό που εισάγουμε από το Μεξικό, παρά τις αντιδράσεις των Ευρωπαίων μελισσοκόμων να σημανθεί ως τέτοιο, δηλαδή μέλι που συλλέχθηκε από Γενετικά Τροποποιημένες Καλλιέργειες και άρα περιέχει γυρεόκοκκους από Γενετικά Τροποποιημένα Φυτά. Το επιχείρημα της ΕΕ ήταν πως η γύρη είναι φυσικό χαρακτηριστικό της σύνθεσης του μελιού και όχι συστατικό του μελιού, οπότε για να φέρει τέτοιου είδους σήμανση θα πρέπει το μέλι στο σύνολό του να περιέχει Γενετικά Τροποποιημένους Οργανισμούς άνω του 0,9%, πράγμα που δεν θα συμβεί ποτέ, οπότε δεν χρειάζεται να επισημανθεί ως τέτοιο. Το Μεξικό είναι στο Top-3 των χωρών απ’ τις οποίες εισάγει η Γερμανία…
Παράλληλα ορίζεται στη Ευρώπη όριο υγρασίας<20% το οποίο είναι περίεργα υψηλό… Πέρα από κάποιες εξαιρέσεις (π.χ. κουμαριά) τα Ευρωπαϊκά μέλια στο σύνολό τους δεν παρουσιάζουν τόσο υψηλή υγρασία. Όλοι αυτοί οι παράγοντες έδωσαν στην Γερμανία την δυνατότητα να μετατραπεί σε παγκόσμια δύναμη για την βιομηχανία μελιού. Η Γερμανία είναι μία χώρα που παράγει γύρω στους 20.000 τόνους μελιού ετησίως και επ΄ ουδενί δε μπορεί να σταθεί δίπλα σε μεγάλους παραγωγούς όπως η Κίνα 500.000 , η Τουρκία 105.000, ή οι ΗΠΑ 75.000. Επίσης είναι μία χώρα χωρίς σπουδαία μελισσοκομική κουλτούρα. Διαθέτει 680.000 κυψέλες όταν η Ισπανία έχει 2,5εκ, η Ελλάδα 1,5εκ και η Γαλλία 1,3εκ.
Η Γερμανία είναι ο 2ος μεγαλύτερος εισαγωγέας μελιού (μετά τις ΗΠΑ) και ταυτόχρονα σταθερά στους Top-5 εξαγωγείς παγκοσμίως. Είναι δηλαδή ο μεγαλύτερος μεταπωλητής του πλανήτη. Οι Top-4 χώρες απ’ τις οποίες εισάγει είναι η Κίνα, το Μεξικό, η Αργεντινή και η Ουκρανία. Αγοράζοντας φτηνό μέλι από τρίτες χώρες η Γερμανία έχει τη δυνατότητα να το αναμείξει με Ευρωπαϊκό και να το πουλήσει στη συνέχεια ακριβότερα, χωρίς να παραβιάσει κανέναν κανονισμό.
Όμως οι Ευρωπαίοι μελισσοκόμοι δεν πουλούν φτηνά για έναν σωρό από λόγους, ο βασικότερος εκ των οποίων είναι γιατί πολύ απλά δεν υπάρχει αρκετό μέλι. Για να μειώσει τις τιμές του Ευρωπαϊκού μελιού η Γερμανία χρησιμοποιεί διάφορα τεχνάσματα ώστε να υποβαθμίσει την αξία του, (ακόμη και με μη νομοθετημένα ποιοτικά κριτήρια) ώστε μετά να διαπραγματευτεί με καλύτερους όρους την τιμή του. Με μια παραγωγή λοιπόν της τάξης των 20.000 τόνων ετησίως, η Γερμανία καταφέρνει να γίνει ρυθμιστής της παγκόσμιας αγοράς μελιού. Φυσικά εξάγει μέλι ακόμα και στην Ελλάδα… Είναι μάλιστα βασικός μας προμηθευτής.
Ενιαία ετικέτα για όλους τους Γερμανούς μελισσοκόμους, ώστε να μπορεί να ξεχωρίζει ο καταναλωτής το ντόπιο απ’ το εισαγόμενο προϊόν.
Βέβαια με όλο αυτό το φτηνό μέλι να ρέει στο εσωτερικό της, η Γερμανία κινδυνεύει να υποβαθμίσει το δικό της προϊόν. Έτσι για να κρατήσει το μέλι της ανταγωνιστικό, βγάζει ΕΝΙΑΙΑ ΕΤΙΚΕΤΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΓΕΡΜΑΝΟΥΣ μελισσοκόμους. Οι φιλελεύθεροι Γερμανοί λοιπόν αφού έστησαν ένα εμπορικό όργιο, γίνονται κομμουνιστές όταν πρόκειται να προστατέψουν το δικό τους προϊόν. Έπειτα διαφημίζουν το μέλι αυτό ως καλύτερο από το εισαγόμενο γιατί όπως τονίζουν έχει υγρασία <18%. Μάλιστα για τίτλο γράφει: «ΓΝΗΣΙΟ ΓΕΡΜΑΝΙΚΟ ΜΕΛΙ». Για έναν περίεργο λόγο τέτοιοι χαρακτηρισμοί απαγορεύονται στην Ελλάδα, γιατί, σύμφωνα με την ερμηνεία του κανονισμού, υπονοούν ότι τα άλλα μέλια δεν είναι γνήσια, θέτοντας έτσι θέμα αθέμιτου ανταγωνισμού. Φυσικά οι Γερμανοί καταναλωτές γνωρίζουν και ξεχωρίζουν ποιο μέλι εγγυάται επίσημα η Ομοσπονδία τους, οπότε, όπως είναι λογικό, θα προτιμήσουν αυτό.
Οι επιπτώσεις του 20ετούς πολέμου
Στις ΗΠΑ ολοένα και περισσότεροι μελισσοκόμοι εγκαταλείπουν το μέλι και στρέφονται πλέον στην ενοικίαση μελισσιών σε καλλιεργητές για επικονίαση, καθώς αυτό τους αποφέρει περισσότερα. Ενδεικτικά οι αμυγδαλοπαραγωγοί της Καλιφόρνια πληρώνουν από $165 έως και $200 ανά κυψέλη. Το αμερικάνικο μέλι βυθίζεται.
Οι Κινέζοι με όλες αυτές τις αλχημείες έβγαλαν το 2017 απ’ τις εξαγωγές περίπου 270εκ. δολάρια, με μια παραγωγή που αγγίζει τους 550.000 τόνους, έχοντας όμως αμαυρώσει την εικόνα τους. Η Γερμανία, με μια παραγωγή γύρω στους 20.000 τόνους, έβγαλε 145εκ. δολάρια από εξαγωγές πέρσι, ουσιαστικά μεταπουλώντας μέλι από τρίτες χώρες και με το προϊόν της αλώβητο. Δηλαδή με το 1/25 της παραγωγής της Κίνας, η Γερμανία κατάφερε να κερδίσει από εξαγωγές πάνω απ’ το 1/2 σε σχέση με όσα έβγαλε η Κίνα, πουλώντας ουσιαστικά… μέλι Κίνας..
Είναι αξιοσημείωτο ότι η Γερμανία είναι η μόνη χώρα στην Ευρώπη που εξάγει περισσότερα απ’ όσα παράγει, χαρακτηριστικό των χωρών που συνεργάζονται με την Κίνα (Βιετνάμ, Ινδία, Σιγκαπούρη, Ταϊλάνδη κ.α.). Επίσης ενώ διαθέτει μαζί με τη Μ. Βρετανία, τους λιγότερους επαγγελματίες μελισσοκόμους σε ολόκληρη την Ευρώπη, ο μέσος όρος κυψελών ανά μελισσοκόμο είναι 8, όταν στην Ισπανία είναι 103 και στην Ελλάδα 75, παρουσιάζει απ’ τις μεγαλύτερες παραγωγές ανά κυψέλη στον κόσμο. Οι Γερμανοί μελισσοκόμοι παράγουν 30kg/κυψέλη, όταν οι έμπειροι επαγγελματίες Ισπανοί παράγουν 13kg, οι Έλληνες 10kg, οι Τσέχοι 14kg και οι Αυστριακοί 16kg…
Τι κάνουμε εμείς; Οι ποσότητες μελιού που εξάγει η Ελλάδα είναι μετρημένες στα δάχτυλα. Συνήθως κυμαίνονται από 500 έως 1500 τόνους ετησίως. Τι είδους μέλια είναι αυτά που στέλνουμε; Το 2011 το FSN πραγματοποιει τυχαία ελέγχους σε δείγματα που εισέρχονται στις ΗΠΑ από την Ευρώπη. Όλα τα μέλια που προέρχονταν από την Ελλάδα ήταν Κινέζικα. Επτά χρόνια αργότερα, το 2018, η Καναδική Υπηρεσία Επιθεώρησης Τροφίμων (CFIA) εξετάζει μέλια που προέρχονται από την Ελλάδα και έχουν σκοπό να εισαχθούν στον Καναδά και βρίσκει ότι το 22% ήταν νοθευμένα.
πηγές:
Διεθνής Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας
Εθνικό Κέντρο Βιοτεχνολογικής Πληροφόρησης των ΗΠΑ
Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών των ΗΠΑ
PLoS One
EurActiv
Bloomberg
The Sydney Morning Herald
Food Safety News
Συστατικά:
60 γρ. θρυμματισμένος πάγος
2 αποφλοιωμένες μπανάνες κομμένες σε ροδέλες
25 γρ. χαρουπάλευρο
1 κουταλιά της σούπας σπόρους τσία
125 ml γάλα αμυγδάλου (χωρίς ζάχαρη)
20 γρ. ψυχα αμυγδαλου
1 κουταλιά της σούπας σουσάμι
1 κουταλιά της σούπας μέλι
Λίγη γύρη μελισσών για πασπάλισμα
Εκτέλεση:
Για να καραμελώσουμε τα αμύγδαλα με το μέλι, τα ζεσταίνουμε μαζί με το σουσάμι σε ένα μικρό τηγάνι και χαμηλή φωτιά για 2-3 λεπτά ή μέχρι να αποκτήσουν ένα χρυσαφί χρώμα. Προσθέτουμε το μέλι και ανακατεύουμε συνεχώς για 2-3 λεπτά ακόμα, μέχρι το μείγμα να ομογενοποιηθεί καλά και το μέλι να αρχίσει να σκουραίνει ελαφρώς στο χρώμα. Το απλώνουμε σε ένα δίσκο στο οποίο έχουμε στρώσει χαρτί ψησίματος και το αφήνουμε να κρυώσει. Έπειτα το σπάμε σε μικρά κομμάτια. Βάζουμε τις μπανάνες για λίγο στην κατάψυξη και μετά τις χτυπάμε σε ένα μπλέντερ μαζί με τον πάγο, το χαρουπάλευρο, τους σπόρους τσία και το γάλα αμυγδάλου. Εάν το μηχάνημα δυσκολεύεται να ανακατέψει το μείγμα προσθέτουμε μια κουταλιά της σούπας ή και δύο νερό ή γάλα αμυγδάλου. Προσοχή μην το παρακάνετε. Δοκιμάστε το μείγμα και προσθέστε μέλι για να ρυθμίσετε τη γλυκύτητα σύμφωνα με τις προτιμήσεις σας. Μοιράζουμε το μείγμα σε δύο παγωμένα μπολ, προσθέτωντας από πάνω τις μπανάνες με τα καραμελωμένα αμύγδαλα και πασπαλίζουμε με λίγη γύρη.
* Το Ορεινό Μέλι συνιστά να μη μαγειρεύετε θερμαίνοντας το μέλι σε θερμοκρασίες μεγαλύτερες των 45-50 °C γιατί έτσι χάνονται όλα του τα θρεπτικά συστατικά. *
Το φετινό φθινόπωρο κύλησε το ίδιο απογοητευτικά όπως και το περσινό. Η ανομβρία των δύο πρώτων μηνών μετά το καλοκαίρι έκαψε το ρείκι που είναι το σημαντικότερο φυτό για την φθινοπωρινή ανάπτυξη και την ανανέωση του πληθυσμού, με αποτέλεσμα τα μελίσσια να μπουν στο χειμώνα με γερασμένες μέλισσες και λιγοστές προμήθειες.
Το μελισσοκομείο του κάμπου κατά το ξεχειμώνιασμα. Στο βάθος χιονισμένο το όρος Ξηροβούνι.
Σαν να μην έφτανε αυτό, ήρθαν και τα χιόνια. Ο φετινός χειμώνας, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, αποδεικνύεται αρκετά σκληρός και αν το φθινόπωρο ήταν πιο ευνοϊκό, ίσως να μην αποτελούσε τόσο μεγάλο πρόβλημα, όμως με τις λιγοστές προμήθειες που συνέλεξαν οι μέλισσες είναι παραπάνω από εμφανές ότι θα έχουμε αρκετές απώλειες φέτος…
Το μελισσοκομείο του βουνού. Τα μελίσσια σκεπάστηκαν από το χιόνι.
Σε αντίθεση με το μελισσοκομείο του βουνού, στον κάμπο δεν χιόνισε, όμως δεν έλειψε ο παγετός και οι πολύ χαμηλές θερμοκρασίες την νύχτα. Οι μέλισσες εκτελούν ελάχιστες πτήσεις, οι οποίες είναι κυρίως πτήσεις καθαρισμού. Σε αντίθεση με προηγούμενες χρονιές δεν δουλεύουν στις μουσμουλιές ενώ λόγω του κρύου έχουν καθυστερήσει και τα ζοχαδόχορτα με τις ανεμώνες.
Πανοραμική φωτογραφία του μελισσοκομείου στον κάμπο.
Από εδώ και πέρα ελπίζουμε σε πρώτη φάση τα μελίσσια να βγάλουν τον χειμώνα με όσο το δυνατόν λιγότερες απώλειες και έπειτα να έχουμε μια, όσο γίνεται πιο φυσιολογική άνοιξη. Χωρίς μεγάλες περιόδους ανομβρίας αλλά και έντονες και συνεχόμενες βροχοπτώσεις.
Η αυστηρή ή ολική χορτοφαγία (γνωστή και ως βεγκανισμός, αγγλ. veganism), παρουσιάζει μια αύξηση στο Ηνωμένο Βασίλειο τα τελευταία δύο χρόνια– από περίπου μισό εκατομμύριο ανθρώπους το 2016 σε περισσότερα από 3,5 εκατομμύρια – 5% του πληθυσμού σήμερα. Και στην Ελλάδα το ποσοστό των χορτοφάγων αυξάνεται όλο και περισσότερο.
Έξυπνα ντοκιμαντέρ όπως το Cowspiracy: The Sustainability Secret ή το What the Health έδειξαν στο ευρύ κοινό πως λειτουργεί η εντατική βιομηχανία κρέατος και γαλακτοκομικών προϊόντων, αποκαλύπτοντας πως μεταχειρίζονται τα ζώα αλλά και τις επιπτώσεις που έχει αυτό στην υγεία των ανθρώπων αλλά και στο περιβάλλον. Μας καλούν να στραφούμε εξ ολοκλήρου σε φυτικά τρόφιμα.
Όμως αντί να παρασυρθούμε από τις προτροπές να καταναλώνουμε περισσότερα προϊόντα που παράγονται με βιομηχανικές μεθόδους μονοκαλλιέργειας καλαμποκιού και σόγιας, οι οποίες έχουν έντονες περιβαλλοντικές παρενέργειες, θα πρέπει να ενθαρρύνουμεβιώσιμες μορφές ζωικής παραγωγής και γαλακτοπαραγωγής βασισμένες στα παραδοσιακά συστήματα της νομαδικής και ημινομαδικής κτηνοτροφίας και κυρίως της συντηρητικής βόσκησης.
Και μιας και οι αυστηροί χορτοφάγοι έχουν ασπαστεί τον βεγκανισμό, συχνά για λόγους ηθικής, καθώς θεωρείται ότι η κατανάλωση κρέατος προϋποθέτει πολύ βία και βαρβαρότητα, θα πρέπει τουλάχιστον να αμφισβητήσουμε το κατά πόσον είναι ηθική μια αύξηση των καλλιεργειών που απαιτούν όλο και περισσότερα λιπάσματα, μυκητοκτόνα και ζιζανιοκτόνα, ενώ παράλληλα αντιτίθενται στις βιώσιμες μορφές κτηνοτροφίας οι οποίες μπορούν να αποκαταστήσουν το έδαφος και τη βιοποικιλότητα.
Το 2000, ο σύζυγός μου και εγώ μετατρέψαμε μια φάρμα 14.000 στρεμμάτων στο Δυτικό Σάσεξ σε έναν τεράστιο βοσκότοπο. Τοποθετήσαμε Αγγλικές μακρυκέρατες αγελάδες, αγριόχοιρους, πόνι Έξμορ, κόκκινα ελάφια και πλατώνια (μηρυκαστικά θηλαστικά της οικογένειας των ελαφίδων). Για 17 χρόνια προσπαθούσαμε να κάνουμε τη συμβατική αρόσιμη γη μας και την γαλακτοκομική επιχείρηση μας κερδοφόρα αλλά με τα βαριά πηλώδη εδάφη του Low Weald δεν μπορούσαμε να ανταγωνιστούμε αγροκτήματα με ελαφρύτερα εδάφη. Πήραμε μια απόφαση που άλλαξε τη μοίρα μας.
Ο οικοτουρισμός και η παραγωγή κρέατος που έχει εκτραφεί βιολογικά συνέβαλλαν ώστε να γίνει η επιχείρησηκερδοφόρα. Και επειδή τα ζώα, ζουν έξω όλο το χρόνο, με άφθονο φαγητό, δεν χρειάζονται συμπληρωματική σίτιση και σπάνια χρειάζεται να δουν τον κτηνίατρο. Τα ζώα ζουν σε φυσικές αγέλες και περιφέρονται όπου θέλουν. Περνούν μέσα από ρυάκια και λίμνες και αναπαύονται όπου τους αρέσει (περιφρονώντας τους ανοικτούς αχυρώνες που τους φτιάξαμε για καταφύγιο).
Τα βοοειδή και τα ελάφια βόσκουν στα αγριολούλουδα και τα χορτάρια, αλλά περιηγούνται επίσης ανάμεσα σε θάμνους και δέντρα. Οι αγριόχοιροι κυλιούνται στις λασπολακούβες και ποδοπατούν το έδαφος, επιδρώντας στη βλάστηση με διαφορετικούς τρόπους, γεγονός που δημιουργεί ευκαιρίες για άλλα είδη όπως μικρά θηλαστικά και πτηνά.
Βασικά, επειδή δεν τους χορηγούμε αβερμεκτίνες (αντικαταθλιπτικά τα οποία δίνονται συνήθως στα σταβλισμένα ζώα σε εντατικά συστήματα) ήαντιβιοτικά, οι κοπριές τους τροφοδοτούν γαιοσκώληκες, βακτήρια, μύκητες και ασπόνδυλα όπως σκαθάρια, τα οποία τραβούν την κοπριά κάτω στην γη. Αυτή είναι μια ζωτικής σημασίας διαδικασία αποκατάστασης του οικοσυστήματος. Η επιστροφή των θρεπτικών ουσιών και των δομικών συστατικών πίσω στο έδαφος.
Η υποβάθμιση του εδάφους είναι μια από τις μεγαλύτερες καταστροφές που αντιμετωπίζει σήμερα ο κόσμος.Σύμφωνα με μια έκθεση του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ για το 2015, παγκοσμίως, 25 έως 40 δισεκατομμύρια τόννοι ορυκτού εδάφους διαβρώνονται κυρίως λόγω του οργώματος και των εντατικών καλλιεργειών. Στη Βρετανία η υποβάθμιση είναι τόσο σοβαρή που το 2014 το περιοδικό Farmers Weekly ανακοίνωσε ότι μπορεί να μας απομένουν μόνο 100 συγκομιδές ακόμη.
Με ένα είδος αγρανάπαυσης των αρόσιμων γαιών, όπως συνέβαινε την εποχή πριν τα τεχνητά λιπάσματα και τη μηχανοποίηση, που επέτρεψαν τη συνεχή καλλιέργεια και την επιστροφή στη βόσκηση μετά από ένα χρονικό διάστημα, μπορεί να σταματήσει η διάβρωση και το έδαφος να αποκτήσει ξανά την παραγωγικότητα του. Η βόσκηση δεν παρέχει στους αγρότες απλώς ένα εισόδημα, αλλά η κοπριά των ζώων, τα ούρα τους και ο τρόπος βόσκησης επιταχύνει την αποκατάσταση του εδάφους. Το κλειδί είναι να γίνονται όλα με βιολογικούς τρόπους και να διατηρείται χαμηλός ο αριθμός των ζώων ώστε να αποφεύγεται η υπερβόσκηση.
Πριν από είκοσι χρόνια, τα εδάφη του αγροκτήματος μας ήταν αρκετά υποβαθμισμένα, λόγω της αλόγιστης χρήσης χημικών ουσιών αλλά και του εντατικού οργώματος. Τώρα έχουμε μανιτάρια και ορχιδέες, μια ένδειξη ότι τα υπόγεια δίκτυα μυκορριζικών μυκήτων εξαπλώνονται. Έχουμε 19 είδη γαιοσκώληκων οι οποίοι παράγοντας στοές στη γη δημιουργούν ελαφρύτερο χώμα με περισσότερο οξυγόνο, συντελούν στην αποσύνθεση των φυτικών υπολειμμάτων εμπλουτίζοντας το έδαφος με θρεπτικά συστατικά αλλά και στην καλή κυκλοφορία του νερού , βοηθώντας τα φυτά να αναπτύξουν καλύτερα το ριζικό τους σύστημα.
Βρήκαμε 23 είδη σκαθαριών στην κοπριά μίας μόνο αγελάδας, ένα από τα οποία – το μωβ σκαθάρι – είχε να εμφανιστεί στο Σάσεξεδώ και 50 χρόνια. Τα πτηνά που τρέφονται με έντομα έλκονται απ’ αυτή τη θρεπτική κοπριά.
Αυτό το σύστημα φυσικής βόσκησης δεν συντελεί μόνο στην αποκατάσταση του εδάφους, στη βιοποικιλότητα, στην προσέλκυση ωφέλιμων εντόμων όπως οι μέλισσες που θα βοηθήσουν στην επικονίαση, στην ποιότητα των υδάτων και τον μετριασμό των πλημμυρών, αλλά εγγυάται επίσης ότι τα ζώα απ’ τα οποία θα πάρουμε το κρέας θα είναι υγιή και αυτό σημαίνει ότι και εμείς θα είμαστε υγιείς.
Σεαντίθεση με το κρέας εντατικών συστημάτων, το οποίο έχει εκτραφεί με δημητριακά όπως σιτάρι, κριθάρι, καλαμπόκι κ.α. το κρέας που προέρχεται από ζώα που έχουν βοσκήσει φυσικά σε χορτονομή, παρουσιάζει υψηλή περιεκτικότητα σεβ-καροτένιο, ασβέστιο,μαγνήσιο και κάλιο αλλά και βιταμίνες Ε, Β και συζευγμένο λινολεϊκό οξύ (CLA) το οποίο ανήκει στα καλά λιπαρά και έχει αντικαρκινικές ιδιότητες. Είναι επίσης πλούσιο σε ω-3 λιπαρά οξέα τα οποία είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη του ανθρώπινου εγκεφάλου και είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρεθούν στην βέγκαν διατροφή.
Πολλά έχουν ειπωθεί για τις εκπομπές μεθανίου από το πεπτικό σύστημα των ζώων. Όμως αυτές είναι πολύ χαμηλότερες στους βοσκότοπους που περιλαμβάνουν άγρια φυτά όπως η αγριοκαρδαμούδα, το καπνόχορτο και το αγριοστροφύλλι, επειδή περιέχουν φουμαρικό οξύ. Όταν προστέθηκαν αυτά τα φυτά στην διατροφή αρνιών σε μια μελέτη που έγινε στο Ινστιτούτο Rowett στο Αμπερντίν, βρέθηκε ότι οι εκπομπές μεθανίου μειώθηκαν κατά 70%.
Οι βέγκανς απ’ την άλλη σπανίως υπολογίζουν το κόστος του άνθρακα από το όργωμα. Σύμφωνα με μια έκθεση του 2017 του επιστημονικού περιοδικού Nature, από τη βιομηχανική επανάσταση έως σήμερα, το 70% του άνθρακα στα καλλιεργούμενα εδάφη έχει χαθεί στην ατμόσφαιρα. Εδώ λοιπόν υπάρχει ένα τεράστιο ζήτημα. Αν τα βέγκαν προϊόντα σας δεν προέρχονται από βιολογικές καλλιέργειες με σπορά χωρίς όργωμα, τότε συμμετέχετε ενεργά στην υποβάθμιση του εδάφους, που οδηγεί στην απώλεια των ενδιαιτημάτων για πολλά είδη, συμπεριλαμβανομένων μικρών θηλαστικών, πτηνών και ερπετών ενώ συμβάλλετε σημαντικά στην αλλαγή του κλίματος.
Επίσης οι βέγκανς θεωρούν ανήθικη την κατανάλωση γάλακτος, προτιμώντας το γάλα σόγιας ή του αμυγδάλου. Το 80% των αμυγδάλων παγκοσμίως παράγεται στην Καλιφόρνια. Μονοκαλλιέργειες τέτοιου μεγέθους εκτός του ότι απαιτούν τεράστιες ποσότητες νερού (ενίοτε και εκτροπές ποταμών…), απαιτούν την μετακίνηση 1,7 εκατομμυρίων μελισσιών (το 70% όλων των διαθέσιμων κυψελών των ΗΠΑ) μόνο για να γονιμοποιηθούν. Πόσο ηθικό είναι λοιπόν να επιβάλουμε στις μέλισσες να στοιβαχτούν σε ένα φορτηγό κλεισμένες για τρεις μέρες ώστε να κάνουν ένα ταξίδι από την Ουάσινγκτον στην Καλιφόρνια, όπου θα μείνουν για 2-3 εβδομάδες και θα πάρουν και πάλι τον δρόμο της επιστροφής γιατί η περιοχή μετατρέπεται σε έρημο λόγω του ότι είναι μονοκαλλιέργεια; Και τι γίνεται με τις άγριες μέλισσες και τα υπόλοιπα ωφέλιμα έντομα όπως οι πεταλούδες που δεν έχουν την δυνατότητα να μεταφερθούν αλλού;
Το οικοσύστημά μας εξελίχθηκε μαζί με τα μεγάλα φυτοφάγα ζώα. Τις αγέλες Ούρους (ένα εξαφανισμένο είδος άγριων βοοειδών, πρόγονου της οικόσιτης αγελάδας), το άλογο Ταρπάν (το αυθεντικό άλογο), το Βαπίτι (ένα από τα μεγαλύτερα είδη ελαφιών, το οποίο εξαφανίστηκε πριν από 10.500 χρόνια), την Αρκούδα, τον Βίσονα, το Ελάφι, το Αγριογούρουνο. Είδη τα οποία αλληλεπίδρασαν με το περιβάλλον. Η χρήση φυτοφάγων ζώων ως μέρος του γεωργικού κύκλου μπορεί να οδηγήσει προς την κατεύθυνση μιας βιώσιμης γεωργίας.
Πριν και μετά. Αφήνοντας την φύση να επανέλθει μόνη της.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι όλοι πρέπει να τρώμε πολύ λιγότερο κρέαςκαι ζητάμε να σταματήσουν τα εντατικά συστήματα εκτροφής με δημητριακά, ζώων που παραμένουν μονίμως σταβλισμένα γιατί είναι και ανήθικο αλλά και ρυπογόνο. Αλλά αν οι ανησυχίες σας ως βέγκανς, είναι το περιβάλλον, η καλή διαβίωση των ζώων και η δική σας υγεία, τότε δεν είναι πλέον δυνατόν να προσποιούμαστε ότι όλα αυτά θα πραγματοποιηθούν απλώς εγκαταλείποντας το κρέας και τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Αντίθετα, όπως φαίνεται το να προσθέσετε περιστασιακά στη διατροφή σας μία μπριζόλα μπορεί να είναι ο σωστός τρόπος για να τετραγωνιστεί ο κύκλος.
