Ο κισσός είναι ένα περίεργο φυτό. Θυμάμαι πολλούς, όταν ζούσα στην πόλη, που τον λάτρευαν. Μπορούσαν να καλύψουν αντιαισθητικές επιφάνειες μ’ αυτόν εύκολα μιας και αναρριχάται πολύ γρήγορα. Όταν ήρθα στην επαρχία γνώρισα ανθρώπους, που ασχολούνταν με την γεωργία, οι οποίοι τον μισούσαν. “Αν τον αφήσεις, είναι ικανός να καταλάβει ολόκληρο κτήμα” μου είχε πει κάποτε ένας που μάχονταν κάθε τόσο με τον κισσό. Αυτήν την εποχή ανθίζει και για εμάς τους μελισσοκόμους είναι σημαντικό φυτό.

Ο κισσός είναι αειθαλής θάμνος που αναρριχάται ή έρπεται. Ο αναρριχώμενος κισσός δημιουργεί μικρές εναέριες ρίζες, που συντελούν στη συγκράτηση του φυτού κατά την αναρρίχηση σε διάφορα υποστηρίγματα. Η περιοχή του Ξηροβουνίου στην Πίνδο είναι γεμάτη με κισσούς και έτσι τον Σεπτέμβρη που ανθίζει οι μέλισσες σπεύδουν να το εκμεταλλευτούν. Είναι μια καλή διέγερση για την βασίλισσα πριν την ανθοφορία της ερείκης.

Τα άνθη του, δίνουν γύρη χρώματος κίτρινου, μέτριας αξίας και μέλι λευκό αρωματικό που κρυσταλλώνει γρήγορα. Η ποιότητα της γύρης δεν μπορεί να συγκριθεί με αυτή της ερείκης δίνει όμως εξαιρετικά καλές ποσότητες. Οι βροχές της προηγούμενης εβδομάδας είναι πολύ σημαντικές για τις ποσότητες τους νέκταρος που παράγει το φυτό. Η υψηλή σχετική υγρασία δίνει τη δυνατότητα στις μέλισσες να το παίρνουν εύκολα. Τυχόν ξηρασία μπορεί να κάνει το νέκταρ να κρυσταλλώσει.

Ο κισσός προσελκύει και πολλά άλλα έντομα. Είναι χαρακτηριστικό το βουητό τους καθώς πλησιάζεις. Η ανθοφορία του είναι αρκετά σταθερή και ενδείκνυται για ανανέωση του πληθυσμού, ξεχειμώνιασμα αλλά και μεταφορά σε άλλη ανθοφορία.

Ο κισσός ήταν γνωστός στην Ελλάδα από την εποχή του Ομήρου και ονομαζόταν «Διονύσιον», επειδή ήταν αφιερωμένος στο θεό Διόνυσο. Οι αρχαίοι Έλληνες στεφάνωναν με κισσό τα αγάλματα του Διονύσου, τους ποιητές και τους πότες, επειδή τον θεωρούσαν σύμβολο της αθανασίας και αντίδοτο για τον πονοκέφαλο από τη μέθη. Σε ορισμένες τελετές έδιναν στο Διόνυσο και το επώνυμο «Κισσός», επειδή όταν ήταν μωρό του φορούσαν ένα στεφάνι από κισσό.

Δεν είμαι σίγουρος ποιο είδος Γκότζι Μπέρι φυτέψαμε, αλλά οι μέλισσες φαίνονται να εργάζονται εντατικά στα άνθη του. Δεν ήξερα ότι έχει μελισσοκομικό ενδιαφέρον. Δείχνει να δίνει και νέκταρ και λίγη γύρη. Έμαθα επίσης ότι σε μια επαρχία της Κίνας που ονομάζεται Νινγζιά παράγεται αμιγή ποικιλία μελιού από Γκότζι.

Η γύρη που δίνει το μικρό ροζ άνθος του είναι χρώματος λευκού-μπεζ. Εκτός από μέλισσες ελκύει και βομβίνους.

Το Γκότζι Μπέρι (Goji Berry), γνωστό και ως το μούρο της ευτυχίας, έχει καταγωγή από την Κίνα και την περιοχή του Θιβέτ. Χρησιμοποιείται στην κινεζική ιατρική για τις ευεργετικές του ιδιότητες όσον αφορά την τόνωση της λειτουργίας του ήπατος και των νεφρών. Λέγεται ότι ο φημισμένος Li Qing Yuen που έζησε μέχρι την ηλικία των 252 ετών (1678-1930), κατανάλωνε καθημερινά Γκότζι Μπέρι.

O Li Qing Yuen το 1927 στην κατοικία του Κινέζου στρατηγού Yang Sen

Το χειμώνα ρίχνει τα φύλλα του, είναι πολυετές φυτό με ξυλώδη κορμό και φτάνουν σε ύψος από 1 μέχρι 4 μέτρα. Μπορεί να αναπτυχθεί σε αμμώδη και αργιλώδη εδάφη που είναι θρεπτικά φτωχά, και σε ηλιόλουστους ή ημισκιερούς τόπους.

Το Γκότζι Μπέρι παράγει φρούτα όπως τα μούρα σε έντονο πορτοκαλι-κόκκινο χρώμα και ελλειψοειδές σχήμα 1–3-cm μήκος που είναι πολύ τρυφερά και μαλακά. Μεταξύ άλλων οι Κινέζοι πιστεύουν ότι έχουν ισχυρή αντιγηραντική δράση και το θεωρούν ενισχυτικό της μακροζωίας. Στην αγορά πολύ σπάνια θα βρει κανείς τους καρπούς φρέσκους, μιας και διατίθενται αποξυραμένοι. Γι αυτό όσοι είμαστε περίεργοι να δούμε κατά πόσον όλα αυτά ισχύουν, το φυτεύουμε στην αυλή.

Ο βασιλικός είναι αρωματικό ετήσιο, ποώδες φυτό, από τα πιο κοινά οικιακά φυτά με καταγωγή απ’ την Ινδία και το Ιράν. Καλλιεργείται ως καλλωπιστικό φυτό σε γλάστρες και κήπους και τα φύλλα του χρησιμοποιούνται αποξηραμένα ως καρύκευμα και αφέψημα.

Χρησιμοποιείται στη λαϊκή φαρμακευτική ως βότανο καθώς πιστεύεται πως είναι καλό διουρητικό, καταπραΰνει το στομαχόπονο και το πονοκέφαλο ενώ στην αρχαιότητα τον χρησιμοποιούσαν ως επίθεμα μετά από δάγκωμα εντόμου, σκορπιού ή και φιδιού.

Στη μαγειρική χρησιμοποιούνται κυρίως αποξηραμένα φύλλα της πλατύφυλλης ποικιλίας το άρωμα των οποίων μοιάζει λίγο με αυτό του γλυκάνισου. Αρωματίζει διάφορα ψητά, σαλάτες, βραστά, κοκκινιστά, σούπες κ.τ.λ. ενώ ταιριάζει πολύ σε σάλτσες που έχουν ως βάση τη φρέσκια ντομάτα. Στην Ιταλική κουζίνα, η σάλτσα ζυμαρικών πέστο (pesto) έχει για βάση της το βασιλικό.

Εκτός όλων των αυτών ο βασιλικός είναι ένα εξαιρετικό φυτό για τον κήπο καθώς απ’ τη μία διώχνει τα έντομα και τα κουνούπια και απ’ την άλλη προσελκύει πολύ μέλισσες, βομβίνους κ.α είδη που βοηθούν στην επικονίαση. Εμείς για παράδειγμα τον φυτεύουμε ανάμεσα στις ντομάτες για να τις προστατεύσει απ’ τα βλαβερά έντομα ενώ προσελκύοντας βομβίνους και άλλες άγριες μέλισσες γίνεται καλύτερα η επικονίαση. Ο βασιλικός δίνει ένα ιδιαίτερα αρωματικό νέκταρ, σαν αυτό της λεβάντας και γύρη χρώματος λευκού – μπεζ. Η ανθοφορία του αρχίζει από τα μέσα Ιουνίου.

Στις πλαγιές της οροσειράς της Πίνδου συναντάται η λαδανιά, ένα αειθαλές φρύγανο το οποίο τον Απρίλιο-Μάιο βγάζει ένα εντυπωσιακό ροζ ή άσπρο άνθος. Η αλήθεια είναι ότι τέτοια εποχή δεν περιμέναμε να το δούμε ακόμα ανθισμένο, αλλά φέτος ο καιρός έχει μεταφέρει τις ανθοφορίες 20 μέρες με 1 μήνα αργότερα.

Θεωρείται σημαντικό μελισσοκομικό, αλλά και όχι μόνο, φυτό, μιας και δίνει νέκταρ αλλά και άφθονη γύρη χρώματος πορτοκαλί. Μάλιστα, δίνει τόση πολύ γύρη που καμιά φορά οι εργάτριες μπορεί να “μπλοκάρουν” την βασίλισσα! Αυτό όμως που το κάνει τόσο σημαντικό είναι ότι εκκρίνει μία ρητίνη την κομμεορητίνη που στην Κρήτη την λέμε ‘’αλάδανο’’, ή ‘’λάβδανο’’, την οποία οι μέλισσες την κάνουν πρόπολη και οι άνθρωποι την χρησιμοποιούν ως φυσικό  προϊόν και ισχυρό σταθεροποιητή αρωμάτων στην ευρωπαϊκή αρωματοβιομηχανία.

Το αλάδανο έχει χρώμα σκούρο καφετί, είναι αρωματικό και με πικρή γεύση και χρησιμοποιείται εκτός των άλλων για την παραγωγή αιθέριου ελαίου. Στο Ρέθυμνο παλαιότερα συνέλεγαν την κομμεορητίνη, με ένα ειδικό εργαλείο, το αργαστήρι, για εμπορικούς σκοπούς σε σημαντικές ποσότητες, τόσες ώστε να αποτελεί κύρια πηγή εισοδήματος.

Η ρητίνη αυτή που παράγεται από τη λαδανιά, είναι ιδιαίτερα αρωματική με έντονες φαρμακευτικές ιδιότητες. Στην αρχαιότητα οι Αιγύπτιοι την χρησιμοποιούσαν στις ταριχεύσεις, ενώ για τους Χριστιανούς αποτελεί ένα από τα σαράντα συστατικά που απαιτούνται για την παρασκευή του Άγιου Μύρου. Όσοι μελισσοκόμοι λοιπόν έχουν αυτό το φυτό στο μελισσοκομείο τους πρέπει να αισθάνονται πολύ τυχεροί.

Η αγριοτριανταφυλλιά είναι θάμνος αυτοφυής σε πλαγιές και ξέφωτα. Γνωστή και με τις ονομασίες Ροδή η αρουραία. Ο βλαστός της είναι πολύκλαδος και αγκαθωτός, τα φύλλα της λογχοειδή και οδοντωτά, οι καρποί της κόκκινοι και ωοειδείς με πολλούς σπόρους, τα κυνόροδα, και άνθη λευκά ή ροζ.

Ανθίζει την άνοιξη, στην Ήπειρο κατά τα μέσα Μαΐου και δίνει μόνο γύρη χρώματος πορτοκαλί. Οι καρποί και τα άνθη περιέχουν μεγάλη ποσότητα βιταμίνης και γι΄αυτό είναι πρώτης τάξεως αντισκορβουτικό και φάρμακο για το ραχιτισμό.

Το αφέψημα θεωρείται ιδανικό τονωτικό σε λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος, στο συνάχι, την ατονία, την ανορεξία και τη δυσπεψία.  Έχει στυπτικές ιδιότητες και βοηθά στην καταπολέμηση της διάρροιας και των κολικών των εντέρων.

Ο καρπός που είναι κόκκινος είναι μία από τις πλουσιότερες πηγές βιταμίνης C. Παραδοσιακά χρησιμοποιούταν για την καταπολέμηση της κόπωσης, των γαστρεντερικών προβλημάτων, ως μαλακτικό, ως στυπτικό, ως διουρητικό, ως γαργάρα για το στόμα και το λαιμό, για την υγεία των οφθαλμών, για τη θεραπεία από κρυολογήματα, γρίπη και ως αντισκορβουτικό, ιδιότητες που οφείλει στις ιδιότητες των βιταμινών και αντιοξειδωτικών φλαβονοειδών που περιέχει.

Σε παλαιότερες εποχές η αγριοτριανταφυλλιά είχε χρησιμοποιηθεί ως διατροφικό τσάι. Τα άνθη και οι καρποί της αγριοτριανταφυλλιάς χρησιμοποιούνται για γλυκά του κουταλιού, μαρμελάδες, σιρόπια και ζεστά ροφήματα με έξοχη γεύση.

Με στοιχεία από Γεωπόνος

Λέγεται ότι από αυτό το φυτό ο Ρωμαίος στρατιώτης έκανε το αγκάθινο στεφάνι που έβαλε στο κεφάλι του Χριστού πριν την σταύρωση του. Το παλιούρι είναι ένας φυλλοβόλος θάμνος, ενίοτε και δέντρο πολύ ανθεκτικό που επιβιώνει και σε άγονα εδάφη. Έχει μικρά κίτρινα άνθη και σκληρά αγκάθια στους κλάδους. Στην Ήπειρο συναντάται στις πλαγιές του Ξηροβουνίου στους πρόποδες της Πίνδου.

Ανθίζει το Μάιο στις πρώιμες περιοχές και τον Ιούνιο στα οψιμότερα μέρη. Η ανθοφορία του διαρκεί περίπου δύο εβδομάδες. Είναι εξαιρετικό μελισσοκομικό φυτό με μεγάλη νεκταροέκκριση και ταυτόχρονη παραγωγή γύρης, έντονου κίτρινου χρώματος. Για την ανάπτυξη των μελισσιών έχει αξία εφάμιλλη του ρεικιού ή της καστανιάς. Μάλιστα οι βασίλισσες που γεννιούνται κατά την ανθοφορία του παλιουριού είναι ισάξιες αυτών που γεννιούνται στην καστανιά, λόγω του ότι είναι πολύ καλά ταϊσμένες.

Δυστυχώς όμως νεκταροέκκρισή του επηρεάζεται αρνητικά από τον άνεμο, ο οποίος στεγνώνει το νέκταρ και τη βροχή η οποία το ξεπλένει. Γι αυτό το λόγο είναι δύσκολο να πάρουμε αυτούσιο μέλι παλιουριού. Συνήθως τα μελίσσια εδώ συμπληρώνουν τις κηρήθρες που είχαν ξεκινήσει στις προηγούμενες ανθοφορίες και δεν τρυγήθηκαν. Το μέλι πάντως που παράγεται από αυτό το φυτό είναι πολύ καλής ποιότητας, με ανοιχτό κίτρινο χρώμα και καλό ιξώδες. Κάποιες χρονιές πριν την άνθηση του έχει παρατηρηθεί ότι μαζεύει αφίδες οι οποίες καλύπτουν τα φύλλα του και δημιουργούν μελίτωμα το οποίο είναι εκμεταλλεύσιμο από τις μέλισσες.

Φέτος (2015) κατά την ανθοφορία του έβρεξε 4-5 ημέρες και αυτό ήταν αρκετό για να σβήσει κάθε ελπίδα για γρήγορη ανάπτυξη πριν την καστανιά.

Η περικοκλάδα είναι ένα όμορφο αναρριχητικό αγριολούλουδο το οποίο θεωρείται ζιζάνιο και οι περισσότεροι άνθρωποι δυστυχώς προσπαθούν να απαλλαγούν από αυτό. Είναι πολυετές φυτό με άνθη λευκά σε σχήμα χωνιού γι αυτό και λέγεται και χωνάκι.

Από μελισσοκομικής άποψης είναι μικρής σημασίας, αλλά παρ’ όλα αυτά οι μέλισσες συλλέγουν γύρη απ’ αυτό. Η ανθοφορία του ξεκινά κατά τα μέσα Μαΐου και διαρκεί μέχρι τον Σεπτέμβρη. Το συναντά κανείς στα χαμηλά υψόμετρα κυρίως σε καλλιέργειες.

Λένε ότι τα αμπέλια στην άνθηση τους δεν δίνουν τίποτα απολύτως, παρά μόνο όταν ωριμάσουν τα σταφύλια, οι μέλισσες ρουφούν το χυμό από τις ρώγες. Τι σημαίνει λοιπόν όταν δούμε μαζικά μέλισσες στο αμπέλι τέτοια εποχή, αργά την άνοιξη; Ότι τα αγριολούλουδα χάθηκαν και πλέον η μόνη πηγή γύρης προέρχεται πλέον απ’ το αμπέλι; Ίσως ναι αλλά ίσως και όχι…

Τα τσαμπιά των σταφυλιών λίγο πριν ανθίσουν, όπως φαίνεται και στις φωτογραφίες, προσελκύουν τις μέλισσες, οι οποίες συλλέγουν γύρη χρώματος κίτρινου. Παρ’ όλα αυτά όμως οι μέλισσες την συλλέγουν ενώ ακριβώς δίπλα, στην προκειμένη περίπτωση, υπάρχουν και ανθισμένα ακτινίδια τα οποία δίνουν επίσης άφθονη γύρη.

Η αλήθεια είναι ότι το αμπέλι. εκτός από γύρη, εκκρίνει έναν ζαχαρούχο χυμό (μελίτωμα) χωρίς τη μεσολάβηση κάποιου εντόμου, όπως για παράδειγμα στο πεύκο. Ο χυμός αυτός εκκρίνεται σε μικρές σταγόνες από τα στομάτια των φύλλων ή άλλα ανοίγματα του επιδερμικού ιστού των φυτών αυτών όταν βρίσκονται σε ειδικές συνθήκες διαπνοής.

Με στοιχεία από: bee-active.g

Όταν έπεσε η τιμή του πορτοκαλιού εδώ στην Άρτα, κοντά στα 10 λεπτά, κάποιοι αποφάσισαν να αλλάξουν ποικιλία μπολιάζοντας μανταρίνι και κάποιοι άλλοι, πιο τολμηροί, να κόψουν τα δέντρα και να βάλουν ακτινίδια. Πέρυσι η παραγωγή στον νομό Άρτας κυμάνθηκε στους 25 – 30 χιλιάδες τόνους, απ’ τους οποίους το 40% εξάγεται στη Ρωσία και το υπόλοιπο κυρίως προς την Κεντρική Ευρώπη. Δυστυχώς όμως για τους παραγωγούς η τιμή του ακτινίδιου πέφτει χρόνο με το χρόνο…

Ανθίζει τέλη Απριλίου-αρχές Μαΐου, διαρκεί περίπου 2 εβδομάδες και τα άνθη του να έχουν έντονη μυρωδιά. Τους καρπούς του, τους συλλέγουν το φθινόπωρο κατά τον Οκτώβριο.

Από μελισσοκομικής άποψης το ακτινίδιο είναι ένα φυτό που δίνει αποκλειστικά γύρη. Γι αυτό είναι καλό να υπάρχουν στη γύρω περιοχή και άλλα φυτά που δίνουν νέκταρ. Τα άνθη του φυτού δίνουν λευκή γύρη. Έτσι κατά την επιθεώρηση μελισσιών σε μεγάλες φάρμες ο μελισσοκόμος συναντά ασπρισμένα πλαίσια απ’ τις γύρες.

Το ακτινίδιο διαθέτει περισσότερη βιταμίνη C σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο φρούτο, αρκεί μόνο να καταναλωθεί αμέσως μετά την κοπή, για να μη χαθούν οι βιταμίνες. Θεωρείται ένα απ’ τα πιο θρεπτικά φρούτα.

Από τα πιο συνηθισµένα αγριολούλουδα της ελληνικής υπαίθρου. Έχει μεγάλη περίοδο ανθοφορίας από την άνοιξη μέχρι και το τέλος του καλοκαιριού. Όταν ήμασταν παιδιά και παίζοντας ακουμπούσαμε καμία τσουκνίδα, αμέσως ψάχναμε τριγύρω για φύλλα μολόχας, τα οποία τρίβαμε και απάλυναν τον πόνο.

Θεωρείται εξαιρετικό μελισσοκομικό φυτό, καθώς το άνθος του είναι πολύ ανθεκτικό στις καιρικές µεταβολές. Η εποχή που προσελκύει πολύ τις μέλισσες είναι απ’ τον Απρίλιο μέχρι και τον Ιούνιο. Συλλέγοντας το νέκταρ από τη βάση των πετάλων οι μέλισσες περιστρέφονται γύρω από το άνθος με αποτέλεσμα να κολλούν επάνω τους λευκοί γυρεόκοκκοι, οι οποίοι γονιμοποιούν το φυτό.

Απ’ όσο γνωρίζουμε η γύρη της αγριομολόχας δεν είναι ιδιαίτερα ελκυστική για τις μέλισσες, γι αυτό και δεν την συλλέγουν με τα πόδια ώστε να την μεταφέρουν στην κυψέλη, αλλά άθελά τους και στην προσπάθειά τους να συλλέξουν το νέκταρ, αυτή κολλάει στα τριχίδια του σώματός τους.

Τα φύλλα της επίσης χρησιμοποιούνται και για τα κεντρίσματα των μελισσών και των σφηκών, αλλά και για τσάι.