Αμερικανοί και Κινέζοι ερευνητές ανακάλυψαν στοιχεία που αποδεικνύουν ότι υπήρχαν έντομα επικονιαστές πριν από 99 εκατομμύρια χρόνια, δηλαδή όταν ακόμα οι πτερόσαυροι κυριαρχούσαν στους ουρανούς.

Από την εποχή του Δαρβίνου, πιστεύεται ότι η επικονίαση με έντομα έπαιξε τεράστιο ρόλο στην απότομη αύξηση της ποικιλίας των ανθοφόρων φυτών που έλαβε χώρα κατά την Κρητιδική περίοδο (145-66 εκατομμύρια χρόνια πριν). Αλλά ενώ τα ανθοφόρα φυτά και τα έντομα ήταν και τα δύο παρόντα εκείνη την εποχή, υπήρχαν ελάχιστα απολιθώματα που να αποδεικνύουν τους ισχυρισμούς αυτούς.

Σ’ αυτή τη νέα μελέτη οι ερευνητές εντόπισαν ένα είδος σκαθαριού λουλουδιών (Angimordella burmitina) παγιδευμένο σε κεχριμπάρι ηλικίας 99 εκατομμυρίων ετών, το οποίο βρέθηκε βαθιά μέσα σε ορυχείο της Μιανμάρ. Μελετώντας δομές όπως τα στοματικά του μέρη και το σχήμα του σώματός του κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το σκαθάρι αυτό ήταν επικονιαστής.

Το A. burmitina βρέθηκε παγιδευμένο σε κεχριμπάρι, μαζί με κόκκους γύρης.
© Nanjing Institute of Geology and Palaeontology

Στη συνέχεια, χρησιμοποιώντας ένα ομοεστιακό οπτικό μικροσκόπιο, ανακάλυψαν ότι υπήρχαν κόκκοι γύρης κρυμμένοι μέσα σε μικροσκοπικές τρίχες στο σώμα του σκαθαριού, υποδηλώνοντας ότι επισκεπτόταν φυτά. Μελέτησαν επίσης τη γύρη που διατηρήθηκε στο κεχριμπάρι και διαπίστωσαν ότι το σχήμα και το μέγεθός της υποδηλώνουν ότι είχε εξελιχθεί για να εξαπλώνεται μέσω των εντόμων.

«Είναι εξαιρετικά σπάνιο να βρεθεί ένα δείγμα, όπου τόσο το έντομο όσο και η γύρη διατηρούνται σε ένα μόνο απολίθωμα», δήλωσε ο καθηγητής βιολογίας David Dilcher που συμμετείχε στην έρευνα. «Εκτός από τη σημασία ως η πρώτη γνωστή άμεση απόδειξη της επικονίασης των ανθοφόρων φυτών από έντομα, αυτό το δείγμα απεικονίζει τέλεια τη συνεργατική εξέλιξη των φυτών και των ζώων κατά τη διάρκεια αυτής της χρονικής περιόδου, κατά την οποία έλαβε χώρα μια πραγματική έκρηξη στην ανάπτυξη των  ανθοφόρων φυτών.»

Το σκαθάρι χαρακτηρίστηκε ως επικονιαστής από τα στοματικά μέρη και το σχήμα του σώματός του.
© Nanjing Institute of Geology and Palaeontology

Πριν από αυτή τη μελέτη, οι παλαιότερες άμεσες ενδείξεις για έντομα που επικονιάζουν ανθοφόρα φυτά προέρχονταν από περίπου 49 εκατομμύρια χρόνια πριν, κατά την εποχή της Παλαιογενούς περιόδου. Η σχέση μεταξύ των εντόμων που επικονιάζουν και των ανθοφόρων φυτών θεωρείται συχνά ως ένα από τα θαύματα της εξέλιξης, καθώς το καθένα απαιτεί από το άλλο για να ευδοκιμήσει.

πηγές:
Sciencefocus (Oldest evidence of insect pollination unearthed)
Pollination of Cretaceous flowers

Ο μεταδιδακτορικός ερευνητής, Γιούτα Νακάσε, από το Πανεπιστήμιο Σίνσου στο Ναγκάνο της Ιαπωνίας, παρατήρησε ότι κάτι περίεργο συνέβαινε κατά τις επισκέψεις μιας μέλισσας του είδους Lasioglossum apristum σε άνθη ορτανσίας και αποφάσισε να κάνει μια έρευνα.

Μέλισσα του είδους Lasioglossum apristum

Τα στρεψίπτερα είναι μια αρκετά μικρή τάξη εντόμων και θεωρούνται ενδοπαράσιτα. Τα αρσενικά ενήλικα άτομα του είδους Halictoxenos borealis μπορούν και πετούν αλλά ζουν ελάχιστα, ίσα για να ζευγαρώσουν. Τα θηλυκά όμως αυτού του είδους δεν έχουν φτερά, πόδια ή κεραίες. Είναι ενδοπαράσιτα σε άλλα έντομα. Μπορούν να κινηθούν μόνο ως προνύμφες πρώτου σταδίου, περίοδο κατά την οποία αναζητούν ξενιστή, στον οποίο και θα μείνουν για το υπόλοιπο της ζωής τους. Κι όμως καταφέρνουν να ζευγαρώσουν παρά το γεγονός ότι ζουν μέσα σε ένα άλλο έντομο, χωρίς δυνατότητα κίνησης, απελευθερώνοντας μια φερομόνη, που προσκαλεί τα αρσενικά.

Το στρεψίπτερο Halictoxenos borealis πάνω στην μέλισσα Lasioglossum apristum

Παρατηρώντας λοιπόν μέλισσες που παρασιτούνταν καθώς επισκέπτονταν ταξιανθίες ορτανσίας, οι οποίες δίνουν μόνο γύρη και καθόλου νέκταρ, ο Νακάσε διαπίστωσε ότι δεν συνέλεγαν ούτε κατανάλωναν αυτή τη γύρη (δεν βρέθηκαν υπολείμματα στο έντερο τους), σε αντίθεση με τις μέλισσες του ίδιου είδους που δεν παρασιτούνταν. Αντιθέτως παρουσίαζαν μια περίεργη συμπεριφορά κάμπτοντας τους κοιλιακούς τους προς τα κάτω αγγίζοντας το φυτό.

Αυτή η ιδιόμορφη συμπεριφορά παρατηρήθηκε μόνο σε μέλισσες που παρασιτούνταν από θηλυκά στρεψίπτερα που βρίσκονταν στο στάδιο απελευθέρωσης προνυμφών. Τα θηλυκά στρεψίπτερα του είδους Halictoxenos borealis δεν γεννούν αυγά, αλλά απελευθερώνουν προνύμφες πρώτου σταδίου. Σύμφωνα με τον Νακάσε η συμπεριφορά αυτή είναι απόδειξη ότι τα παράσιτα Halictoxenos borealis, όταν φτάσουν σε μια ορισμένη ηλικία μπορούν να τροποποιήσουν τη συμπεριφορά του ξενιστή τους, προς όφελός τους, ή για να το θέσουμε αλλιώς ελέγχουν το νου του. Οι μέλισσες πλέον δεν επισκέπτονται το άνθος για να τραφούν αλλά για να εναποθέσουν τα στρεψίπτερα τις προνύμφες τους.

Ολόκληρη η έρευνα:
Bee-Parasitic Strepsipterans (Strepsiptera: Stylopidae) Induce Their Hosts’ Flower-Visiting Behavior Change

Τα αποδημητικά πουλιά είναι ένα οικείο θέαμα για πολλούς ανθρώπους, που ανάλογα με την εποχή τα βλέπουν στον ουρανό να ταξιδεύουν σε κοπάδια. Στον ίδιο ουρανό όμως λαμβάνει δράση και μια άλλη μαζική μετανάστευση, αυτή των εντόμων. Εκτός ίσως από την πεταλούδα Μονάρχη (Danaus plexippus), οι περισσότεροι απ’ αυτούς τους μικροσκοπικούς μετανάστες περνούν απαρατήρητοι. Αλλά, όπως δείχνει μια νέα μελέτη οι Οδύσσειες τους είναι εξίσου εντυπωσιακές όσο και αυτές των πουλιών και όχι λιγότερο σημαντικές, απ’ την άποψη των οικολογικών υπηρεσιών που προσφέρουν.

Ένα σμήνος πεταλούδων του είδους “Μονάρχης” (Danaus plexippus) καταφτάνουν στον προορισμό τους στο Ελ Ροζάριο στο Μεξικό. (Φωτογραφία: Luna sin estrellas/Flickr)

Η μελέτη, που διήρκεσε 10 έτη και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science επικεντρώθηκε στα έντομα που πετούν σχετικά ψηλά (150 μέτρα), στην περιοχή της νότιας Αγγλίας. Οι ερευνητές χρησιμοποιώντας ειδικά ραντάρ διαπίστωσαν ότι περίπου 3.500 δισεκατομμύρια έντομα μεταναστεύουν πάνω από την περιοχή κάθε χρόνο, δημιουργώντας μια απίστευτη κινούμενη βιομάζα 3.200 τόνων! Αυτό το μέγεθος είναι 7 φορές μεγαλύτερο απ’ τα 30 εκατομμύρια ωδικά πτηνά που αναχωρούν από το Ηνωμένο Βασίλειο για την Αφρική κάθε φθινόπωρο. Οι επιστήμονες μάλιστα επισημαίνουν ότι στην Αγγλία δεν είναι ιδιαίτερα φιλικό το περιβάλλον για τα έντομα, όσον αφορά το κλίμα. Δεδομένου λοιπόν ότι άλλα μέρη φιλοξενούν περισσότερα έντομα, πιθανόν να έχουν και μεγαλύτερες μεταναστεύσεις, αλλά θα χρειαστεί περισσότερη έρευνα για να γνωρίζουμε με βεβαιότητα.

«Αν είναι και στις υπόλοιπες χώρες η μετανάστευση των εντόμων αντίστοιχη με αυτή που παρατηρήθηκε στη νότια Αγγλία, τότε μιλάμε για την σημαντικότερη ετήσια μετακίνηση είδους σε ολόκληρο το οικοσύστημα, ακόμα κι αν συμπεριλάβουμε αυτές που συμβαίνουν στους ωκεανούς» δήλωσε ο Jason Chapman ερευνητής από το Πανεπιστήμιο του Exeter. Αυτό που πρέπει να γνωρίζουμε και μας αφορά ως ανθρώπους, είναι ότι πολλά από αυτά τα έντομα επηρεάζουν τις καλλιέργειες, θετικά αλλά και αρνητικά. Άλλα έντομα βοηθούν στην επικονίαση και γονιμοποιούν τα φυτά και άλλα τα προσβάλλουν και τα απομυζούν. «Αρκετά από τα έντομα που παρατηρήσαμε παρέχουν σημαντικές οικολογικές υπηρεσίες, απαραίτητες για τη διατήρηση υγιών οικοσυστημάτων, όπως η επικονίαση, η θήρευση εχθρών των καλλιεργειών και η παροχή τροφής για εντομοφάγα πτηνά και νυχτερίδες» δήλωσε ο Gao Hu, επιστήμονας από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο της Κίνας.

Η συρφίδα Episyrphus balteatus που απεικονίζεται εδώ στην Ιαπωνία, έχει επίσης μεγάλους πληθυσμούς και στην Ευρασία αλλά και την Βόρεια Αφρική. (Φωτογραφία: harum.koh/Flickr)

Η συρφίδα Episyrphus balteatus, γνωστή και ως συρφίδα “μαρμελάδα” λόγω του χρώματός της, μεταναστεύει από τα Βρετανικά Νησιά, στο αρχιπέλαγος βορειοδυτικά της Ευρώπης, προς τη Μεσόγειο. «Έχει μέγεθος μόλις 1 εκατοστό, είναι πορτοκαλί με μαύρες ρίγες, είναι δεινός ταξιδευτής και τελικά κάνει μερικές πολύ σημαντικές δουλειές» λέει ο Chapman. Είναι σημαντικός επικονιαστής καλλιεργειών και αγριολούλουδων αλλά το σημαντικότερο είναι ότι τρέφεται με αφίδες που βλάπτουν τα φυτά.

Είναι αλήθεια ότι και πριν από αυτή την έρευνα γνωρίζαμε πως κάποια έντομα μεταναστεύουν, αλλά οι γνώσεις μας ήταν περιορισμένες και αφορούσαν νυκτόβια έντομα που κυρίως παρασιτούν τα φυτά. Η μελέτη αυτή αποκαλύπτει μια τεράστια μετακίνηση η οποία λαμβάνει χώρα την ημέρα. Την άνοιξη η μετακίνηση γίνεται προς τα βόρεια και το φθινόπωρο προς τα νότια, ενώ παρατηρήθηκαν και διακυμάνσεις από έτος σε έτος.

Πεταλούδα του γένους Vanessa, ήταν μεταξύ των μεταναστών που μελετήθηκαν. (Φωτογραφία: Rebecca McCree/Shutterstock)

Η πεταλούδα Μονάρχης, η πιο γνωστή από τους μετανάστες, πραγματοποιεί κάθε χρόνο ένα τεράστιο ταξίδι 4000 χιλιομέτρων από τη Βόρεια Αμερική, το οποίο διαρκεί 4 γενιές. Οι κάμπιες παίρνουν τη σκυτάλη ενστικτωδώς απ’ τους γονείς και συνεχίζουν την αποστολή! Οι πεταλούδες είναι πολύ ευαίσθητες και η πρόσφατη μείωση των πληθυσμών τους και κατά συνέπεια και των μεταναστευτικών ροών τους, αποδίδεται στην ανθρώπινη δραστηριότητα.

Η απώλεια του περιβάλλοντος τους, από τις μονοκαλλιέργειες και την αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων, οδήγησε πολλά έντομα, σταδιακά στη μετανάστευση. Το άσχημο είναι ότι τα έντομα που μετακινούνταν μέχρι σήμερα, το είχαν καταφέρει αυτό εξελικτικά. Σήμερα όμως πολλά έντομα αναγκάζονται να το πράξουν αυτό πιο γρήγορα με αποτέλεσμα να μην μπορούν να προσαρμοστούν. «Η μετανάστευση γενικά στη φύση, αλλά ιδιαίτερα στα έντομα είναι μια συμπεριφορά πολύ σύνθετη που διαρκεί εκατομμύρια χρόνια. Τα έντομα είναι πολύ ευαίσθητα στις κλιματικές αλλαγές» λέει ο Jason Lim ερευνητής του ραντάρ εντομολογίας στο Rothamsted Research στην Αγγλία.

πηγή: mnn (επιμέλεια Στράτος Σαραντουλάκης – Ορεινό Μέλι)