Η βερικοκιά, γνωστή και ως χρυσομηλιά, είναι φυλλοβόλο δέντρο της Ανατολικής Ασίας και των Ιμαλαΐων απ’ όπου μεταφέρθηκε στην υπόλοιπη Ευρώπη. Η άνθιση της ολοκληρώνεται πριν βγουν τα φύλλα και γίνεται την άνοιξη (αρχές Μαρτίου-Απριλίου), είναι δε μικρής διάρκειας.

Κάτω από καλές συνθήκες μία βερικοκιά μπορεί να ζήσει και πάνω από 100 χρόνια. Η καλλιέργεια σε οργανωμένους οπωρώνες μείωσε το ενδιαφέρον για μελισσοκομική εκμετάλλευση εξαιτίας της υπερβολικής και πολλές φορές άκαιρης χρήσης εντομοκτόνων. Παρ όλα αυτά η βερικοκιά αποτελεί σπουδαίο μελισσοκομικό φυτό γιατί προσφέρει γύρη και νέκταρ.

Βερικοκιά στο μελισσοκομείο του κάμπου.

Δίνει γύρη σε μεγάλες ποσότητες και πολύ καλής ποιότητας βοηθώντας τα μελίσσια να αναπτυχθούν νωρίτερα. Σε περιοχές μεγάλων οπωρώνων μπορεί να συντηρήσει εκατοντάδες μελίσσια. Το νέκταρ της είναι πλούσιο σε σάκχαρα 25-35% και σε μεγάλες ποσότητες. Αρκετές ώστε να δημιουργηθούν αποθέματα.

Για την καλλιέργεια της τα πιο κατάλληλα εδάφη είναι αυτά με μία μέση σύσταση και λεπτή υφή. Όταν υπάρχει δυνατό και ξαφνικό κρύο ή παγετός τότε οι ανθοί καταστρέφονται, αν και τα δέντρα είναι ανθεκτικά και σε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες. Υψηλές θερμοκρασίες επίσης προκαλούν αλλοιώσεις στον καρπό. Τα δέντρα χρειάζονται καλό πότισμα την περίοδο της ανθοφορίας τους.

πηγές από: wikipedia, Η μελισσοκομική χλωρίδα (Δ.Τσέλλιος)

Με τον Μάρτη να αποδεικνύεται “γδάρτης”, τα μελίσσια δεν κατάφεραν να δουλέψουν ικανοποιητικά στο ρείκι στους πρόποδες των Ορέων του Βάλτου στη νότια Πίνδο και έτσι βλέποντας την πορτοκαλιά έτοιμη να ανοίξει, τα φορτώσαμε και κατεβήκαμε στον κάμπο.

Στον κάμπο της Άρτας η κατάσταση ήταν σαφώς καλύτερη. Τα μπουμπούκια ήταν έτοιμα να ανοίξουν και οι μέλισσες έφερναν εντατικά γύρη και σε καλύτερες ποσότητες απ’ τα ορεινά. Τουλάχιστον καταλαγιάσαμε τις τάσεις σμηνουργίας που πιθανόν να εμφάνιζαν κάποια μελίσσια αν παρέμεναν μετά το ξεχειμώνιασμα για όλο το διάστημα στον κάμπο.

Με την γύρη να εισέρχεται εντατικά, βάλαμε και τις πρώτες γυρεοπαγίδες της χρονιάς ώστε να ξεκινήσει η συλλογή. Τα περισσότερα μελίσσια ανέβασαν όροφο και χτίζουν εντατικά. Όταν άνοιξε το άνθος έτσι και στεκόσουν κάτω από τα δέντρα άκουγες ένα δυνατό βουητό. Ήταν οι μέλισσες που εργάζονταν πυρετωδώς, πολλές φορές μέχρι να σουρουπώσει.

Από την πορτοκαλιά προκύπτει ένα πολύ αρωματικό και ανοιχτόχρωμο μέλι γεμάτο από την γεύση των εσπεριδοειδών, το οποίο κρυσταλλώνει γρήγορα (1-3 μήνες). Φημίζεται για την αγχολυτική και καταπραϋντική του δράση. Είναι πλούσιο σε εσπερίνη, μία ιδιαίτερα αντιοξειδωτική ουσία, πολύ θρεπτικό και ιδιαίτερα πλούσιο σε ιχνοστοιχεία ενώ διαθέτει ιδιαίτερα καλά οργανοληπτικά συστατικά. Ελπίζουμε να το τρυγήσουμε σε λίγες ημέρες…

Ο ασπάλαθος (επιστημονική ονομάσια: Calicotome villosa, Καλυκοτόμη η εριότριχος, γνωστός και ως ασφάλαθος, σπαλάχτρι, σπαλάθρι, ασπαλαθότρουλα, σφέλαχτο) είναι φυτό της μεσογειακής χλωρίδας. Ανθίζει στις αρχές τις άνοιξης και τα άνθη του έχουν έντονο κίτρινο χρώμα και χαρακτηριστική οσμή.

Αναπτύσσονται σε δέσμες ή βότρεις των 2 με 15 ανθών. Ο καρπός του είναι μικρός χεδρωπός και καλυμμένος γκριζόχρωμες τρίχες. Ο καρπός του τρώγεται από κατσίκες. Όταν οι βλαστοί ξεραθούν το καλοκαίρι μετατρέπονται σε σκληρά αγκάθια. Φύεται σε θαμνώνες σε ξηρές περιοχές με χαμηλό υψόμετρο.

Η ανθοφορία του είναι μεγάλη σε όγκο και σε διάρκεια. Από μελισσοκομική σκοπιά όμως δεν έχει μεγάλη αξία καθώς οι μέλισσες τον επισκέπτονται περιστασιακά. Ίσως γιατί έχει βαθυκάλυκα άνθη και δυσκολεύονται να πάρουν το νέκταρ ή γιατί, σύμφωνα με κάποιους μελισσοκόμους, το νέκταρ του είναι αραιό και οι συλλέκτριες μέλισσες δείχνουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για άλλα φυτά που ανθίζουν την ίδια περίοδο με πιο πυκνό νέκταρ.

Δεν συμβαίνει το ίδιο όμως με τους βομβίνους, οι οποίοι “κάνουν πάρτι” επάνω του. Ο ασπάλαθος δίνει και γύρη χρώματος κρεμ όπως φαίνεται και στη φωτογραφία. Σε περιοχές που δεν υπάρχουν πολλές επιλογές για τις μέλισσες, ο ασπάλαθος δίνει ικανοποιητικές ποσότητες ενός έντονου κίτρινου μελιού με χαρακτηριστική γεύση και άρωμα και αρκετά αραιό.

Οι Αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι με τους ασπαλάθους χτυπούσαν και τιμωρούσαν του τυράννους στον Άδη. Σε αυτήν την ιστορική αναφορά βασίζεται το τελευταίο ποίημα που έγραψε ο Γιώργος Σεφέρης στις 31 Μαρτίου 1971, το οποίο ονομάζεται «Επί Ασπαλάθων».

πηγές από: wikipedia

Η γκορτσιά γνωστή ως πύρος ο ακανθώδης, αγκαθιά, αμπουρτζιά, άγρια αχλαδιά, απιδιά, αγραπιδιά, ανήκει στην οικογένεια των Ροδανθών (Rosaceae). Είναι ένα φυλλοβόλο δέντρο ή θάμνος με λευκά άνθη που απλώνονται σαν πέπλο. Όταν είναι ανθισμένη είναι πραγματικά εντυπωσιακή και διακρίνεται από πολύ μακριά.

Είναι σπουδαίο μελισσοκομικό φυτό, με σημαντική περίοδο ανθοφορίας, που αρχίζει ανάλογα με το υψόμετρο από τον Φεβρουάριο μέχρι και τον Απρίλιο. Ακολουθεί αυτήν της αμυγδαλιάς και παρότι έχει μικρή διάρκεια έχει μεγάλη αποδοτικότητα.

Όπως και τα περισσότερα φυτά, έτσι και η γκορτσιά για να έχει μεγάλες νεκταροεκκρίσεις πρέπει να έχει ποτιστεί καλά απ’ τις βροχές την περίοδο πριν την άνθιση και να έχει ζέστη κατά τη διάρκεια της.

Οι μέλισσες δείχνουν πολύ έντονο ενδιαφέρον για τη γκορτσιά και όταν ο καιρός είναι καλός αν καθίσεις κάτω από ένα δέντρο νιώθεις σαν να έχουν τινάξει ένα μελίσσι επάνω. Το μέλι που παράγεται είναι μικρό σε ποσότητα καθώς λόγω εποχής το καταναλώνουν οι μέλισσες.

Είναι ένα μέλι πολύ αρωματικό που ξεχωρίζει και αν το επιτρέψει ο καιρός, οι μέλισσες μπορεί να αποθηκεύσουν στην κυψέλη ένα με δύο πλαίσια μέλι, το οποίο θα προσδώσει αργότερα στον τρύγο του ανοιξιάτικου ανθόμελου, μια διαφορετική πινελιά.

Εκτός όμως από νέκταρ, η γκορτσιά δίνει και γύρη χρώματος κίτρινου, η οποία θεωρείται πολύ θρεπτική για τον γόνο. Την συναντάμε συνήθως στα όρια των κτημάτων αλλά και σε παρατημένα ή ακαλλιέργητα χωράφια και οι μέλισσες την λατρεύουν.

Αυτό το εντυπωσιακό φυτό το βρήκαμε στο δρόμο για το μελισσοκομείο. Ονομάζεται ασφόδελος αλλά είναι γνωστό και ως σφερδούκλι, μπουρντένι ή φυτό της Περσεφόνης. Η παρουσία μεγάλου αριθμού ασφόδελων σε μία περιοχή στην πραγματικότητα σημαίνει ότι η περιοχή αυτή βρίσκεται ένα στάδιο πριν την ερημοποίηση.

Αυτό, γιατί είναι φυτό που φύεται σε φτωχά και άγονα μέρη. Μέρη που έχουν ταλαιπωρηθεί από πυρκαγιές ή την υπερβόσκηση. Είναι φυτό βολβώδες που κατά τα τέλη Φεβρουαρίου στα νότια, αρχές Μάρτη βορειότερα, βγάζει ένα εντυπωσιακό κωδωνοειδές άνθος. Οι μέλισσες δείχνουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον ασφόδελο, ο οποίος δίνει καλές ποσότητες νέκταρος, χωρίς να επηρεάζεται απ’ τις βροχές, αλλά και γύρη χρώματος κόκκινου. Η διάρκεια της ανθοφορίας του είναι μεγάλη, φτάνει έως και 1-2 μήνες.

Κατά την μυθολογία αποτελούσε έμβλημα του θεού Διόνυσου. Οι Αρχαίοι Έλληνες το είχαν σαν σύμβολο πένθους και όπως αναφέρει ο Όμηρος στην «Οδύσσεια» έσπερναν τον ασφόδελο στους τάφους, γιατί νόμιζαν ότι οι ψυχές τρέφονταν με τους κονδύλους τους. Έλεγαν ακόμα ότι οι νεκροί κατοικούν στον «Ασφόδελο Λειμώνα», ένα λιβάδι με ασφόδελους που βρίσκεται στον Άδη. Τα λουλούδια του αποτελούσαν πρότυπο λησμονιάς.

Σ’ ένα από αυτά τα λιβάδια, γεμάτα από ασφόδελους, όπως τα βλέπουμε και σήμερα σε απέραντες εκτάσεις στους λόφους και στις ακτές, συναντήθηκαν και οι ψυχές των ηρώων πού είχαν πέσει στην Τροία (Όμηρος, Όδ. 11.539-24.3). Τα χειμωνιάτικα γυμνά κοτσάνια του ασφόδελου τα σύγκριναν οι ποιητές με τις στρατιές των ψυχών πού περιφέρονταν στις όχθες του Αχέροντα. Αυτή η σχέση τους με το θάνατο πιθανόν να οφειλόταν στο γκριζωπό χρώμα των φύλλων του και στα κιτρινωπά άνθη, χρώματα που συμβόλιζαν τη μελαγχολία του κάτω κόσμου και τη χλωμάδα του θανάτου.

Το γεγονός ότι οι ρίζες του φυτού έχουν άμυλο, πού είναι μια θρεπτική τροφή, ίσως να έκαναν τους αρχαίους να πιστεύουν ότι φυτεύοντας ασφόδελους στα νεκροταφεία προσφέρανε στους νεκρούς μια έστω και πενιχρή τροφή στην τελευταία κατοικία τους. Ο ασφόδελος δεν τρώγεται από τα πρόβατα και τις κατσίκες γιατί οι βλαστοί του έχουν μικρές κρυστάλλινες βελόνες. Πρόκειται για ένα σπουδαίο μελισσοκομικό φυτό που λόγο της εποχής που ανθίζει (χειμώνα προς άνοιξη) είναι πολύ χρήσιμο για την ανάπτυξη των σμηνών μας.

με πηγές από: wikipedia, Φυτά και Βότανα της Ελλάδας, Ftiaxto, Kaliergo

Ετήσιο φυτό και φυτρώνει σε όλη την Ελλάδα, τόσο σε καλλιέργειες όσο και σε χέρσα χωράφια, κήπους, δρόμους, αναχώματα, κλπ. Γνωστή και ως αγριοκαρδαμούρα, τζουρκάς, τραγιά, θλάψη, κάψα, ραγιάς, καρδαμούδα.

Ανθίζει ολόκληρο σχεδόν τον χρόνο και αυτό το οφείλει στους σπόρους του, που πέφτουν όταν ωριμάζουν και φυτρώνουν αμέσως. Το κάθε φυτό παράγει περίπου 1000 σπόρους με μεγάλη διάρκεια ζωής. Είναι ανεμόφιλο φυτό, όμως, πολλά έντομα το επισκέπτονται για συλλογή γύρης και νέκταρος, μεταξύ αυτών και οι μέλισσες.

Η αναγνώριση του είναι πολύ εύκολη, από τους καρδιόσχημους σπόρους του. Σε πολλά μέρη του κόσμου η καψέλλα θεωρείται άριστο λαχανικό και τρώγεται. Τα φύλλα της, οι καρποί και τα άνθη της χρησιμοποιούνται σε σαλάτες και προσδίδουν μια πικάντικη γεύση, όπως το κουνουπίδι και το λάχανο.

Αυτό το μικρό και ταπεινό ζιζάνιο περιέχει ένα πλούτο ωφέλιμων συστατικών στον ανθρώπινο οργανισμό. Βιταμίνες A, B, B1, B2, B6 και C,  πρωτεΐνες 2,5%, μαγνήσιο, νάτριο, κάλιο, ασβέστιο, σίδερο, ψευδάργυρο και άλλα.

Μελισσοκομικό ενδιαφέρον
Τα άνθη του είναι μικρά και λευκού χρώματος, η γύρη τους έχει χρώμα υπόλευκο προς το κίτρινο. Οι μέλισσες από τον Φεβρουάριο μέχρι τον Απρίλιο επισκέπτονται τα φυτά της καψέλλας για συλλογή νέκταρος και γύρης. Είναι πολύ καλή η ανθοφορία της καψέλλας κατά την περίοδο αυτή, γιατί βοηθά τα μελίσσια να αναπτύξουν μεγάλους γόνους.

πηγή: Μελισσομάνια

Αυτό το εντυπωσιακό φυτό πήρε το όνομά του από την λατινική λέξη musk, που προέρχεται από την ελληνική λέξη “μόσχος” (μοσχοβολιά), και αναφέρεται στο γλυκό άρωμα των λουλουδιών, που μαζί με το συχνά βαθύ μπλε χρωματισμό τους, έχουν κάνει την καλλιέργεια των μούσκαρι πολύ δημοφιλή.

Ευδοκιμεί κυρίως σε υψόμετρο από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τις  υπο-αλπικές περιοχές της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Μια αγγλοσαξωνική μετάφραση του Διοσκουρίδη παρουσιάζει ένα διαφορετικό και ξεχασμένο μύθο για την προέλευσή τους, όπου τα πρώτα μούσκαρι είχαν αναπηδήσει από το αίμα του δράκου στην κορυφή ενός δασωμένου βουνού. Το μούσκαρι, έχει, όπως και ο άγριος υάκινθος, δηλητηριώδη βολβό. Τα μικρά σκουρο-μπλε λουλούδια, που σχεδόν μοιάζουν με μικρά μούρα και έχουν γλυκιά μυρωδιά.

Το μούσκαρι εκκρίνει πολύ νέκταρ και γι αυτό  συγκαταλέγεται μεταξύ των χρήσιμων για τις μέλισσες φυτών. Δίνει όμως και γύρη κρεμ χρώματος.

Το μούσκαρι έχει χρησιμοποιηθεί φαρμακευτικά για τις τονωτικές του ιδιότητες και σαν διουρητικό. Ωστόσο Βρετανοί ειδικοί συμβουλεύουν και συστήνουν να να μην τρώγεται ή χρησιμοποιείται οποιοδήποτε μέρος του φυτού αυτού. Αντίθετα στην Ιταλία έχουν διαφορετική άποψη. Ένα είδος μούσκαρι το Lampagioni που αποκαλείται επίσης και lampascioni ή cipollacci, συχνά χρησιμοποιείται στην ιταλική κουζίνα της νότιας Ιταλίας, ειδικά στην περιοχή Puglia – της Πούλιας. Είναι ένα είδος βολβού, παρόμοιου με κρεμμύδι, με μια μάλλον έντονη, πικρή γεύση. Μετά το μαγείρεμα οι βολβοί γίνονται κοκκινωποί. Πριν από το μαγείρεμα, τα εξωτερικά φύλλα πρέπει να αφαιρεθούν και οι βολβοί πρέπει να μουλιάζουν σε κρύο νερό (που πρέπει να αλλάζεται κατά διαστήματα) για να χάσουν μέρος από την πικρίλα τους. Κατά άλλο τρόπο, μπορούν να κοπούν στη μέση, να βράσουν και να στραγγίσουν κι έπειτα να μαγειρευτούν σε γλυκό νερό μέχρι να γίνουν. Χρησιμοποιείται σε σαλάτες, τηγανίζεται, και μαρινάρεται σε λάδι ή στο ξίδι.

με πηγές από: rhs.org / botanical.com / valentine.gr

Στο σταθερό μελισσοκομείο του κάμπου δεν την είχα δει πέρυσι, αλλά φέτος αυτό το μικροσκοπικό φυτό έκανε την εμφάνισή του. Κάποιοι την χρησιμοποιούν ως φαρμακευτικό φυτό και κάποιοι την θεωρούν ζιζάνιο των καλλιεργειών, μιας και μπορεί να γίνει μεγάλος μπελάς. Για εμάς τους μελισσοκόμους είναι μια πολύ καλή βοηθητική ανθοφορία.

Η Στελλάρια ανθίζει από τον Μάρτιο και δίνει νέκταρ και γύρη χρώματος πορτοκαλί για πολύ μεγάλο διάστημα, σχεδόν όλο τον χρόνο. Προτιμά τη σκιά, αλλά τις ηλιόλουστες ημέρες και ειδικά όταν δεν υπάρχει άλλη ανθοφορία γίνεται χαμός απ’ τις μέλισσες. Περιέχει πολλές αντιοξειδωτικές ιδιότητες βιταμίνες Α, C, μαγνήσιο, τριτερπενοειδείς σαπωνίνες, κουμαρίνες, φλαβονοειδή, καρβοξυλικα οξέα, κάλιο και έχει επίσης την υψηλότερη περιεκτικότητά σε σίδηρο και ψευδάργυρο από κάθε άλλο πράσινο φυτό.

Το ανοιξιάτικο ρείκι είναι πολυετής αειθαλής θάμνος που προτιμά τα όξινα εδάφη και είναι πολύ ανθεκτικός σε ξηρασία αλλά και σε παγετούς. Λόγω του ότι το ξύλο του είναι πολύ σκληρό χρησιμοποιείται στην ξυλογλυπτική αλλά και παλαιότερα στο πλέξιμο των τοιχωμάτων των καλυβών, εξού και η ονομασία πλοκό.

Έχει παρόμοια άνθη με της σουσούρας αλλά χρώματος λευκού. Δεν επηρεάζεται από βροχές καθώς το σχήμα τους είναι καμπανοειδές, όπως και της κουμαριάς και έτσι δεν βρέχονται οι γυρεοδότες στήμονες και δεν ξεπλένεται το νέκταρ του. Φύεται επίσης στις ίδιες περιοχές και υψόμετρο και είναι ιθαγενές φυτό στην Ελλάδα. Είναι όμως αρκετά μεγαλύτερο απ’ το φθινοπωρινό μιας και φτάνει τα 3 μέτρα ύψος. Ανθίζει από τέλος Φεβρουαρίου και κρατάει μέχρι τον Μάρτιο.

Είναι ουσιαστικά η πρώτη σημαντική ανθοφορία της χρονιάς, σε μια πολύ σημαντική περίοδο (νωρίς την άνοιξη) για την έγκαιρη ανάπτυξη των μελισσοσμηνών. Η βασίλισσα μόλις έχει αρχίσει να γεννά και η εξαιρετικής ποιότητας γύρη της ερείκης που έχει χρώμα υπόλευκο προς το κρεμ είναι απαραίτητη για τις διατροφικές ανάγκες του γόνου. Επίσης αν δώσει αρκετό νέκταρ διεγείρει το μελίσσι να χτίσει νέες κηρήθρες.

Το μέλι που παράγεται απ’ το φυτό αυτό είναι σχετικά σπάνιο. Τα μελίσσια δεν προλαβαίνουν να είναι πάντα έτοιμα αυτήν την περίοδο ώστε να το εκμεταλλευτούν. Όταν όμως γίνει εφικτή η συγκομιδή το παραγόμενο μέλι είναι κοκκινωπό γλυκό, αρκετά αρωματικό και πλούσιο σε σίδηρο. Έχει το ίδιο άρωμα με τη σουσούρα απλά λίγο πιο απαλό και κρυσταλλώνει και αυτό γρήγορα. Αφού κρυσταλλώσει αποκτά μια εκπληκτική κρεμώδη υφή η οποία το καθιστά ένα ιδανικό άλειμμα.

Καμιά φορά η γυρεοσυλλογή είναι τόσο έντονη που οι μέλισσες μπλοκάρουν τα πλαίσια και δεν έχει χώρο η βασίλισσα για την ωοτοκία. Πολλοί μελισσοκόμοι για να ξεμπλοκάρουν το μελίσσι τοποθετούν γυρεοπαγίδες, ξεκινώντας έτσι και την πρώτη συλλογή της χρονιάς.

Αφού στήθηκε το ορεινό μελισσοκομείο στους πρόποδες των Ορέων του Βάλτου, βρήκαμε την ευκαιρία να ερευνήσουμε τα φυτά της περιοχής που ανθίζουν αυτήν την εποχή και σε υψόμετρο 400-500 μέτρων. Για το συγκεκριμένο δεν χρειάστηκε και ιδιαίτερη προσπάθεια, μιας και βρισκόταν παντού γύρω απ’ το μελισσοκομείο.

Ονομάζεται Ορνιθόγαλο είναι βολβώδες φυτό με αστεροειδές άνθος και συγγενεύει με το κρίνο. Αναπτύσσεται και στα χαμηλά υψόμετρα (το έχουμε συναντήσει και στο μελισσοκομείο του κάμπου) ενώ θεωρείται ενδημικό φυτό της Ελλάδας. Το ύψος του είναι χαμηλό, μέχρι 20 εκατοστά και ανθίζει την περίοδο Μαρτίου – Απριλίου. Δίνει νέκταρ και γύρη χρώματος πορτοκαλί όπως φαίνεται και στις φωτογραφίες στα πόδια των μελισσών. Το Ornithogalum umbellatum είναι δηλητηριώδες, αν όχι θανατηφόρο για το ζωικό βασίλειο, και πρέπει να περιφρουρείται η διάδοσή του στις γεωργικές καλλιέργειες.

Το όνομα αστέρι της Βηθλεέμ αναφέρεται κυρίως στα έξι πέταλα του άνθους, αλλά μπορεί επίσης να προήλθε και από τη χρήση του σαν τροφή, κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους, από τους πεινασμένους προσκυνητές στους Αγίους Τόπους και επειδή βρέθηκε αναπτυσσόμενο σε όλο τη γύρω από Βηθλεέμ περιοχή ή ίσως να φυτεύτηκε εκεί από τους χριστιανούς προσκυνητές. Απόσταγμα του φυτού χρησιμοποιείται από τους βοτανοθεραπευτές σαν θεραπευτική αγωγή για την αντιμετώπιση του τρόμου, της αυτοκαταστροφικής κατάθλιψης ή της θλίψης, επίσης σε διάφορα έλκη αλλά και φλύκταινες.

με πηγές από: bartleby, uconn.edu, paghat