Το Πυξάρι είναι ένας δενδρώδης θάμνος πολύχρονος, αυτοφυής, που φτάνει σε ύψος τα 5 με 6 μέτρα και ζει μέχρι 700 χρόνια. Είναι φυτό που χρησιμοποιούν συχνά για φράκτες ή ειδικά ως χαμηλό διαχωριστικό σε βοτανόκηπους. Αναπτύσσεται πολύ αργά. Το ξύλο του είναι κίτρινο, συμπαγές, σκληρό, αρραγές και άριστο για ξυλογραφία.

Το πυξάρι είναι επίσης το νούμερο ένα φυτό που χρησιμοποιούν οι καλλιτέχνες κηπουροί και του δίνουν διάφορα σχήματα καθώς είναι πολύ ανθεκτικό στα κλαδέματα. Τα άνθη του είναι μικροσκοπικά και γι αυτό περνούν σχεδόν απαρατήρητα. Θεωρείται καλό μελισσοκομικό φυτό. Δίνει γύρη, χρώματος κίτρινου (όπως φαίνεται και στα πόδια της μέλισσας στις φωτογραφίες) αλλά και νέκταρ απ’ το οποίο παράγεται ένα ιδιαίτερο μέλι το οποίο θα είχε ενδιαφέρον να συγκομιστεί αμιγώς.

Από το ξύλο του φυτού κατασκεύαζαν τα παλαιότερα χρόνια οι πυξίδες (τα πυξία μικρά τραπέζια και αβάκια). Σήμερα από το ξύλο αυτό κατασκευάζονται πιόνια και κομμάτια του σκακιού και πούλια του ταβλιού. Περισσότερο όμως χρησιμοποιείται στην ξυλογραφία.

Με πηγές από: Χανιώτικα Νέα (από άρθρο του Σάκη Κουβάτσου)

Γνωστό και ως Σκαρόχορτο,  Πρωτοθέρης,  Βροντοθέρι,  Παρθενούδι,  Σκαροβότανο, Φλώμος, Σκαρολάχανο, Σκυλολάχανο, Σκαρτόχορτο (Mercurialis annua). Όπως υποδηλώνει και η ονομασία του θεωρείται άχρηστο – ακατάλληλο μιας και τα ζώα δεν το τρώνε. Είναι επίσης δηλητηριώδες, δίοικο. Οι μέλισσες όμως το “δουλεύουν”.

Είναι βότανο γνωστό από την αρχαιότητα.  Ο Ιπποκράτης γνώριζε τις καθαρτικές του ιδιότητες. Οι Διοσκουρίδης, Γαληνός, Ορειβάσιος και Παύλος Αιγινίτης το αναφέρουν σαν «Λινοψύστιδα», διαφημίζουν δε τις καθαρτικές του ιδιότητες. Οι αγρότες χρησιμοποιούσαν το φυτό αυτό σαν καθαρτικό και χολαγωγό.Το χρησιμοποιούσαν ακόμη στη βαφική, γιατί δίνει μία κυανή βαφή πολύ ωραία. Στην Πελοπόννησο  το ονόμαζαν «σκαρολάχανο» και το χρησιμοποιούσαν ως καθαρτικό και το βραστάρι του 25-50 γραμμάρια σε 450 γραμμάρια νερό, αντί της μολόχας, ως μαλακτικό. Ένας πρακτικός φαρμακοποιός κατασκεύαζε ένα σιρόπι που στην εποχή του ήταν πολύ της μόδας, με το όνομα «Σιρόπι της μακροζωίας», το οποίο παρασκεύαζε από χυμό Μερκουριαλίδος, ρίζα Γερμανικής ή Φλωρεντιανής Ίριδος και Γεντιανής, κατεργασμένα μέσα σε κρασί.

Αν αποσταχθεί το φυτό δεν αποδίδει αιθέριο έλαιο γιατί το αρωματικό στοιχείο που περιέχει αποσυντίθεται αμέσως και εξαφανίζεται στη θερμοκρασία του βραζόμενου νερού. Ο Reichardt κατόρθωσε με μία ιδιαίτερη μέθοδο να απομονώσει ένα αλκαλοειδές πολύ δηλητηριώδες, με την μορφή ελαιώδους υγρού και οσμή ναυτιώδη που το ονόμασε μερκουριαλίνη. Έχει αλκαλική αντίδραση, στον ατμοσφαιρικό αέρα δε μεταβάλλεται σε ρητίνη με βουτυρώδη σύσταση. Κατά τον Planchon , τα φύλλα του φυτού, περιέχουν ένα κύριο πικρό συστατικό, μία χρωστική ουσία και ένα αλκαλοειδές, την μερκουριαλίνη, που βρίσκεται συνδυασμένη με μικρή ποσότητα τριμεθυλαμίνης ή μονο-τριμεθυλαμίνης, διαλυτής στο νερό. Ο χυμός του κάνει κυανό το χαρτί του ηλιοτροπίου. Τα φύλλα  τρώγονται μόνο μαγειρεμένα . Κάποτε ήταν αρκετά δημοφιλής τροφή, και  χρησιμοποιούταν όπως το σπανάκι. Το δηλητήριο διασπάται με το καλό βράσιμο. Τα ωμά φύλλα  είναι δηλητηριώδη.

Είναι βότανο καθαρτικό, χολαγωγό και υδραγωγό.  Δρα ως ευκοίλιο και υπνωτικό.  Είναι διουρητικό βότανο και χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις υδρωπικίας. Τα φύλλα του γίνονται μαλακτικά καταπλάσματα. Το ομοιοπαθητικό βάμμα της μερκουριαλίδας ενδείκνυται εναντίον των ρευματισμών και των παθήσεων του στομάχου.Το σύνολο του φυτού και ιδιαίτερα ο χυμός,  είναι εμετικό,  μαλακτικό και καθαρτικό. Χρησιμοποιείται εξωτερικά για την αντιμετώπιση προβλημάτων στα  αυτιά και τα μάτια και στη θεραπεία των κονδυλωμάτων και των  πληγών.  Ένα ομοιοπαθητικό φάρμακο παρασκευάζεται από το φυτό που χρησιμοποιείται στη θεραπεία των ρευματισμών,  διάρροιας και τις  διαταραχές της χοληδόχου κύστης και του ήπατος .

Αυτή την εποχή που λίγα φυτά είναι ανθισμένα το σκαρολάχανο είναι για τις μέλισσες μια καλή πηγή γύρης. Το χρώμα της είναι φιστικί και δείχνει να τραβάει πολύ τις μέλισσες, οι οποίες ψάχνουν εναγωνίως τροφή για να ταΐσουν το νεαρό γόνο.

Το άρθρο περιέχει πηγές από: Κέντρο μελέτης ιστορίας αρχαίας θούριας

Ένα πολύ σημαντικό μελισσοκομικό φυτό αυτής της εποχής είναι η ανεμώνη. Οι αρχαίοι Έλληνες της έδωσαν το όνομα αυτό επειδή ανθίζει με τους κρύους ανέμους κατά την διάρκεια του χειμώνα.

Ανθίζει απ’ τα μέσα του Ιανουαρίου και αντέχει μέχρι τα μέσα της άνοιξης. Όταν ο ήλιος κάνει δειλά δειλά την εμφάνιση του, οι μέλισσες δεν χάνουν την ευκαιρία.

Σε ένα έρημο από άνθη περιβάλλον, η ανεμώνη αποτελεί διατροφική όαση γι αυτές. Σε μια περίοδο που πρέπει να ανανεωθεί ο πληθυσμός νωρίς πριν την άνοιξη, η φρέσκια γύρη της ανεμώνης είναι καθοριστικής σημασίας. Οι μέρες σιγά σιγά μεγαλώνουν, οι εργάτριες εργάζονται περισσότερο και η βασίλισσα ξεκινά να γεννά.

Είναι λοιπόν επιτακτική η ανάγκη να βρεθεί η γύρη ώστε να ταϊστεί ο νέος γόνος. Η ανεμώνη είναι ένα πολύ καλό γυρεοδοτικό φυτό. Η γύρη της είναι θρεπτική και σε πολύ καλές ποσότητες.

Τα άνθη της ανοίγουν μόλις τα δει το φως του ήλιου και κλείνουν το σούρουπο. Έτσι οι μέλισσες τα επισκέπτονται κατά τις μεσημεριανές ώρες που φεύγει και η πρωινή δροσιά.

Οι τελευταίες μέρες είναι ηλιόλουστες και έτσι οι μέλισσες ξεθάρρεψαν, μετά από καιρό και βγήκαν! Παρατήρησα ότι μετέφεραν γύρη, δείγμα ότι η βασίλισσα ξεκίνησε να γεννά. Που την έβρισκαν όμως τη γύρη τέτοια εποχή;

Είχα παρατηρήσει αυτό το κατακίτρινο λουλουδάκι στο κτήμα εδώ και μέρες, αλλά δεν είχα δει μέλισσες επάνω, πιθανόν γιατί έκανε κρύο. Την εβδομάδα αυτή όμως ο καιρός είναι ζεστός, ειδικά τις μεσημεριανές ώρες και έπειτα από μια σύντομη βόλτα στο κτήμα, πέτυχα τις μελισσούλες εν ώρα εργασίας. Αυτό το φυτό ονομάζεται ζοχαδόχορτο (Ficaria ranunculus) αλλά είναι γνωστό και ως σφουρδάκλα ή φικάρια. Είναι πολυετές κονδυλόριζο με μεγάλα κίτρινα άνθη, ζιζάνιο των σπαρτών. Ανθίζει το Γενάρη και αντέχει πολλές φορές μέχρι τον Μάιο. Δίνει αυτήν την κιτρινωπή γύρη που φαίνεται στη φωτογραφία αλλά και νέκταρ.

Θεωρείται ένα από τα αποτελεσματικότερα βότανα για την αντιμετώπιση των αιμορροΐδων. Χρησιμοποιείται είτε εσωτερικά σαν αφέψημα, είτε εξωτερικά για πλύσεις ή σε μορφή αλοιφής. Είναι αποτελεσματικό και σε περιπτώσεις που χρειαζόμαστε ένα στυπτικό βότανο για την αντιμετώπιση αιμορραγιών. Είναι το πρώτο φυτό στο οποίο πετύχαμε μέλισσα για φέτος.

Το φθινοπωρινό ρείκι γνωστό και ως σουσούρα είναι αυτοφυής μικρός φρυγανώδης θάμνος με ξυλώδη βάση και εντυπωσιακά ροζ άνθη. Ευδοκιμεί σε υψόμετρα κάτω από 1000 μέτρα και έχει ιδιαίτερα μεγάλη μελισσοκομική αξία, μιας και προετοιμάζει τα μελίσσια για το ξεχειμώνιασμα.

Αν τα μελίσσια δουλέψουν καλά στο ρείκι θα βγουν πολύ δυνατά την άνοιξη. Ο λόγος είναι γιατί το φυτό δίνει την καλύτερη ποιοτικά γύρη (μαζί με την καστανιά) που παράγεται στην Ελλάδα και μάλιστα σε μία περίοδο, τον Σεπτέμβρη – Οκτώβρη, ιδιαίτερα κρίσιμη για την ανάπτυξη και επιβίωση των μελισσιών πριν τον χειμώνα.

Το χρώμα της είναι γκρίζο με πικρή γεύση αλλά περιέχει πολλά αμινοξέα και βιταμίνες, πολύ θρεπτικά για τις νεαρές εργάτριες που την καταναλώνουν και παράγουν βασιλικό πολτό, παράλληλα ταΐζονται οι βασίλισσες και γεννούν περισσότερο. Το μέλι που παράγεται απ’ το ρείκι είναι σκουρόχρωμο κοκκινωπό, κρυσταλλώνει γρήγορα και θεωρείται προϊόν με ιδιαίτερα υψηλή θρεπτική αξία. Τις περισσότερες φορές περιέχει και ένα ποσοστό κουμαριάς που συνήθως φύεται στις ίδιες περιοχές και ανθίζει λίγο αργότερα, με αποτέλεσμα να πικρίζει λίγο.

Το μέλι αυτό είναι καλύτερο για τη διαχείμαση των μελισσιών απ’ ότι του πεύκου. Για να έχει καλές αποδόσεις και να τρυγηθεί μέλι πρέπει ο καιρός κατά την ανθοφορία να είναι ζεστός και υγρός.

Στα ορεινά της Ηπείρου κατά την τελευταία επιθεώρηση παρατηρήσαμε ότι τα ρείκια άνοιξαν! Τώρα περιμένουμε τα μελίσσια να χτίσουν τα πλαίσια ώστε να είναι έτοιμα για την άνοιξη, να αποθηκεύσουν γύρες και μέλια για το χειμώνα και η βασίλισσα να ανανεώσει και να αυξήσει τους γόνους ώστε να βγουν τα μελίσσια δυνατά την άνοιξη και να αναπτυχθούν γρηγορότερα. Οι βροχές των προηγούμενων ημερών βοήθησαν. Οι μέλισσες συλλέγουν γύρη εντατικά.

[vimeo 141169396 w=640 h=360]

Αν ο καιρός κρατήσει και τα μελίσσια παραγάγουν μέλι τότε ίσως μείνει και για εμάς… Μέλι ιδιαίτερα τονωτικό για τον ανθρώπινο οργανισμό καθώς έχει αντισηπτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες, εξαιρετικής θρεπτικής αξίας λόγω της υψηλής περιεκτικότητας σε γυρεόκοκκους. Γι αυτό και πωλείται κυρίως σε καταστήματα υγιεινής διατροφής.

Ο κισσός είναι ένα περίεργο φυτό. Θυμάμαι πολλούς, όταν ζούσα στην πόλη, που τον λάτρευαν. Μπορούσαν να καλύψουν αντιαισθητικές επιφάνειες μ’ αυτόν εύκολα μιας και αναρριχάται πολύ γρήγορα. Όταν ήρθα στην επαρχία γνώρισα ανθρώπους, που ασχολούνταν με την γεωργία, οι οποίοι τον μισούσαν. “Αν τον αφήσεις, είναι ικανός να καταλάβει ολόκληρο κτήμα” μου είχε πει κάποτε ένας που μάχονταν κάθε τόσο με τον κισσό. Αυτήν την εποχή ανθίζει και για εμάς τους μελισσοκόμους είναι σημαντικό φυτό.

Ο κισσός είναι αειθαλής θάμνος που αναρριχάται ή έρπεται. Ο αναρριχώμενος κισσός δημιουργεί μικρές εναέριες ρίζες, που συντελούν στη συγκράτηση του φυτού κατά την αναρρίχηση σε διάφορα υποστηρίγματα. Η περιοχή του Ξηροβουνίου στην Πίνδο είναι γεμάτη με κισσούς και έτσι τον Σεπτέμβρη που ανθίζει οι μέλισσες σπεύδουν να το εκμεταλλευτούν. Είναι μια καλή διέγερση για την βασίλισσα πριν την ανθοφορία της ερείκης.

Τα άνθη του, δίνουν γύρη χρώματος κίτρινου, μέτριας αξίας και μέλι λευκό αρωματικό που κρυσταλλώνει γρήγορα. Η ποιότητα της γύρης δεν μπορεί να συγκριθεί με αυτή της ερείκης δίνει όμως εξαιρετικά καλές ποσότητες. Οι βροχές της προηγούμενης εβδομάδας είναι πολύ σημαντικές για τις ποσότητες τους νέκταρος που παράγει το φυτό. Η υψηλή σχετική υγρασία δίνει τη δυνατότητα στις μέλισσες να το παίρνουν εύκολα. Τυχόν ξηρασία μπορεί να κάνει το νέκταρ να κρυσταλλώσει.

Ο κισσός προσελκύει και πολλά άλλα έντομα. Είναι χαρακτηριστικό το βουητό τους καθώς πλησιάζεις. Η ανθοφορία του είναι αρκετά σταθερή και ενδείκνυται για ανανέωση του πληθυσμού, ξεχειμώνιασμα αλλά και μεταφορά σε άλλη ανθοφορία.

Ο κισσός ήταν γνωστός στην Ελλάδα από την εποχή του Ομήρου και ονομαζόταν «Διονύσιον», επειδή ήταν αφιερωμένος στο θεό Διόνυσο. Οι αρχαίοι Έλληνες στεφάνωναν με κισσό τα αγάλματα του Διονύσου, τους ποιητές και τους πότες, επειδή τον θεωρούσαν σύμβολο της αθανασίας και αντίδοτο για τον πονοκέφαλο από τη μέθη. Σε ορισμένες τελετές έδιναν στο Διόνυσο και το επώνυμο «Κισσός», επειδή όταν ήταν μωρό του φορούσαν ένα στεφάνι από κισσό.

Ο βασιλικός είναι αρωματικό ετήσιο, ποώδες φυτό, από τα πιο κοινά οικιακά φυτά με καταγωγή απ’ την Ινδία και το Ιράν. Καλλιεργείται ως καλλωπιστικό φυτό σε γλάστρες και κήπους και τα φύλλα του χρησιμοποιούνται αποξηραμένα ως καρύκευμα και αφέψημα.

Χρησιμοποιείται στη λαϊκή φαρμακευτική ως βότανο καθώς πιστεύεται πως είναι καλό διουρητικό, καταπραΰνει το στομαχόπονο και το πονοκέφαλο ενώ στην αρχαιότητα τον χρησιμοποιούσαν ως επίθεμα μετά από δάγκωμα εντόμου, σκορπιού ή και φιδιού.

Στη μαγειρική χρησιμοποιούνται κυρίως αποξηραμένα φύλλα της πλατύφυλλης ποικιλίας το άρωμα των οποίων μοιάζει λίγο με αυτό του γλυκάνισου. Αρωματίζει διάφορα ψητά, σαλάτες, βραστά, κοκκινιστά, σούπες κ.τ.λ. ενώ ταιριάζει πολύ σε σάλτσες που έχουν ως βάση τη φρέσκια ντομάτα. Στην Ιταλική κουζίνα, η σάλτσα ζυμαρικών πέστο (pesto) έχει για βάση της το βασιλικό.

Εκτός όλων των αυτών ο βασιλικός είναι ένα εξαιρετικό φυτό για τον κήπο καθώς απ’ τη μία διώχνει τα έντομα και τα κουνούπια και απ’ την άλλη προσελκύει πολύ μέλισσες, βομβίνους κ.α είδη που βοηθούν στην επικονίαση. Εμείς για παράδειγμα τον φυτεύουμε ανάμεσα στις ντομάτες για να τις προστατεύσει απ’ τα βλαβερά έντομα ενώ προσελκύοντας βομβίνους και άλλες άγριες μέλισσες γίνεται καλύτερα η επικονίαση. Ο βασιλικός δίνει ένα ιδιαίτερα αρωματικό νέκταρ, σαν αυτό της λεβάντας και γύρη χρώματος λευκού – μπεζ. Η ανθοφορία του αρχίζει από τα μέσα Ιουνίου.

Στις πλαγιές της οροσειράς της Πίνδου συναντάται η λαδανιά, ένα αειθαλές φρύγανο το οποίο τον Απρίλιο-Μάιο βγάζει ένα εντυπωσιακό ροζ ή άσπρο άνθος. Η αλήθεια είναι ότι τέτοια εποχή δεν περιμέναμε να το δούμε ακόμα ανθισμένο, αλλά φέτος ο καιρός έχει μεταφέρει τις ανθοφορίες 20 μέρες με 1 μήνα αργότερα.

Θεωρείται σημαντικό μελισσοκομικό, αλλά και όχι μόνο, φυτό, μιας και δίνει νέκταρ αλλά και άφθονη γύρη χρώματος πορτοκαλί. Μάλιστα, δίνει τόση πολύ γύρη που καμιά φορά οι εργάτριες μπορεί να “μπλοκάρουν” την βασίλισσα! Αυτό όμως που το κάνει τόσο σημαντικό είναι ότι εκκρίνει μία ρητίνη την κομμεορητίνη που στην Κρήτη την λέμε ‘’αλάδανο’’, ή ‘’λάβδανο’’, την οποία οι μέλισσες την κάνουν πρόπολη και οι άνθρωποι την χρησιμοποιούν ως φυσικό  προϊόν και ισχυρό σταθεροποιητή αρωμάτων στην ευρωπαϊκή αρωματοβιομηχανία.

Το αλάδανο έχει χρώμα σκούρο καφετί, είναι αρωματικό και με πικρή γεύση και χρησιμοποιείται εκτός των άλλων για την παραγωγή αιθέριου ελαίου. Στο Ρέθυμνο παλαιότερα συνέλεγαν την κομμεορητίνη, με ένα ειδικό εργαλείο, το αργαστήρι, για εμπορικούς σκοπούς σε σημαντικές ποσότητες, τόσες ώστε να αποτελεί κύρια πηγή εισοδήματος.

Η ρητίνη αυτή που παράγεται από τη λαδανιά, είναι ιδιαίτερα αρωματική με έντονες φαρμακευτικές ιδιότητες. Στην αρχαιότητα οι Αιγύπτιοι την χρησιμοποιούσαν στις ταριχεύσεις, ενώ για τους Χριστιανούς αποτελεί ένα από τα σαράντα συστατικά που απαιτούνται για την παρασκευή του Άγιου Μύρου. Όσοι μελισσοκόμοι λοιπόν έχουν αυτό το φυτό στο μελισσοκομείο τους πρέπει να αισθάνονται πολύ τυχεροί.