Ο κισσός είναι ένα περίεργο φυτό. Θυμάμαι πολλούς, όταν ζούσα στην πόλη, που τον λάτρευαν. Μπορούσαν να καλύψουν αντιαισθητικές επιφάνειες μ’ αυτόν εύκολα μιας και αναρριχάται πολύ γρήγορα. Όταν ήρθα στην επαρχία γνώρισα ανθρώπους, που ασχολούνταν με την γεωργία, οι οποίοι τον μισούσαν. “Αν τον αφήσεις, είναι ικανός να καταλάβει ολόκληρο κτήμα” μου είχε πει κάποτε ένας που μάχονταν κάθε τόσο με τον κισσό. Αυτήν την εποχή ανθίζει και για εμάς τους μελισσοκόμους είναι σημαντικό φυτό.

Ο κισσός είναι αειθαλής θάμνος που αναρριχάται ή έρπεται. Ο αναρριχώμενος κισσός δημιουργεί μικρές εναέριες ρίζες, που συντελούν στη συγκράτηση του φυτού κατά την αναρρίχηση σε διάφορα υποστηρίγματα. Η περιοχή του Ξηροβουνίου στην Πίνδο είναι γεμάτη με κισσούς και έτσι τον Σεπτέμβρη που ανθίζει οι μέλισσες σπεύδουν να το εκμεταλλευτούν. Είναι μια καλή διέγερση για την βασίλισσα πριν την ανθοφορία της ερείκης.

Τα άνθη του, δίνουν γύρη χρώματος κίτρινου, μέτριας αξίας και μέλι λευκό αρωματικό που κρυσταλλώνει γρήγορα. Η ποιότητα της γύρης δεν μπορεί να συγκριθεί με αυτή της ερείκης δίνει όμως εξαιρετικά καλές ποσότητες. Οι βροχές της προηγούμενης εβδομάδας είναι πολύ σημαντικές για τις ποσότητες τους νέκταρος που παράγει το φυτό. Η υψηλή σχετική υγρασία δίνει τη δυνατότητα στις μέλισσες να το παίρνουν εύκολα. Τυχόν ξηρασία μπορεί να κάνει το νέκταρ να κρυσταλλώσει.

Ο κισσός προσελκύει και πολλά άλλα έντομα. Είναι χαρακτηριστικό το βουητό τους καθώς πλησιάζεις. Η ανθοφορία του είναι αρκετά σταθερή και ενδείκνυται για ανανέωση του πληθυσμού, ξεχειμώνιασμα αλλά και μεταφορά σε άλλη ανθοφορία.

Ο κισσός ήταν γνωστός στην Ελλάδα από την εποχή του Ομήρου και ονομαζόταν «Διονύσιον», επειδή ήταν αφιερωμένος στο θεό Διόνυσο. Οι αρχαίοι Έλληνες στεφάνωναν με κισσό τα αγάλματα του Διονύσου, τους ποιητές και τους πότες, επειδή τον θεωρούσαν σύμβολο της αθανασίας και αντίδοτο για τον πονοκέφαλο από τη μέθη. Σε ορισμένες τελετές έδιναν στο Διόνυσο και το επώνυμο «Κισσός», επειδή όταν ήταν μωρό του φορούσαν ένα στεφάνι από κισσό.

Δεν είμαι σίγουρος ποιο είδος Γκότζι Μπέρι φυτέψαμε, αλλά οι μέλισσες φαίνονται να εργάζονται εντατικά στα άνθη του. Δεν ήξερα ότι έχει μελισσοκομικό ενδιαφέρον. Δείχνει να δίνει και νέκταρ και λίγη γύρη. Έμαθα επίσης ότι σε μια επαρχία της Κίνας που ονομάζεται Νινγζιά παράγεται αμιγή ποικιλία μελιού από Γκότζι.

Η γύρη που δίνει το μικρό ροζ άνθος του είναι χρώματος λευκού-μπεζ. Εκτός από μέλισσες ελκύει και βομβίνους.

Το Γκότζι Μπέρι (Goji Berry), γνωστό και ως το μούρο της ευτυχίας, έχει καταγωγή από την Κίνα και την περιοχή του Θιβέτ. Χρησιμοποιείται στην κινεζική ιατρική για τις ευεργετικές του ιδιότητες όσον αφορά την τόνωση της λειτουργίας του ήπατος και των νεφρών. Λέγεται ότι ο φημισμένος Li Qing Yuen που έζησε μέχρι την ηλικία των 252 ετών (1678-1930), κατανάλωνε καθημερινά Γκότζι Μπέρι.

O Li Qing Yuen το 1927 στην κατοικία του Κινέζου στρατηγού Yang Sen

Το χειμώνα ρίχνει τα φύλλα του, είναι πολυετές φυτό με ξυλώδη κορμό και φτάνουν σε ύψος από 1 μέχρι 4 μέτρα. Μπορεί να αναπτυχθεί σε αμμώδη και αργιλώδη εδάφη που είναι θρεπτικά φτωχά, και σε ηλιόλουστους ή ημισκιερούς τόπους.

Το Γκότζι Μπέρι παράγει φρούτα όπως τα μούρα σε έντονο πορτοκαλι-κόκκινο χρώμα και ελλειψοειδές σχήμα 1–3-cm μήκος που είναι πολύ τρυφερά και μαλακά. Μεταξύ άλλων οι Κινέζοι πιστεύουν ότι έχουν ισχυρή αντιγηραντική δράση και το θεωρούν ενισχυτικό της μακροζωίας. Στην αγορά πολύ σπάνια θα βρει κανείς τους καρπούς φρέσκους, μιας και διατίθενται αποξυραμένοι. Γι αυτό όσοι είμαστε περίεργοι να δούμε κατά πόσον όλα αυτά ισχύουν, το φυτεύουμε στην αυλή.

Ο βασιλικός είναι αρωματικό ετήσιο, ποώδες φυτό, από τα πιο κοινά οικιακά φυτά με καταγωγή απ’ την Ινδία και το Ιράν. Καλλιεργείται ως καλλωπιστικό φυτό σε γλάστρες και κήπους και τα φύλλα του χρησιμοποιούνται αποξηραμένα ως καρύκευμα και αφέψημα.

Χρησιμοποιείται στη λαϊκή φαρμακευτική ως βότανο καθώς πιστεύεται πως είναι καλό διουρητικό, καταπραΰνει το στομαχόπονο και το πονοκέφαλο ενώ στην αρχαιότητα τον χρησιμοποιούσαν ως επίθεμα μετά από δάγκωμα εντόμου, σκορπιού ή και φιδιού.

Στη μαγειρική χρησιμοποιούνται κυρίως αποξηραμένα φύλλα της πλατύφυλλης ποικιλίας το άρωμα των οποίων μοιάζει λίγο με αυτό του γλυκάνισου. Αρωματίζει διάφορα ψητά, σαλάτες, βραστά, κοκκινιστά, σούπες κ.τ.λ. ενώ ταιριάζει πολύ σε σάλτσες που έχουν ως βάση τη φρέσκια ντομάτα. Στην Ιταλική κουζίνα, η σάλτσα ζυμαρικών πέστο (pesto) έχει για βάση της το βασιλικό.

Εκτός όλων των αυτών ο βασιλικός είναι ένα εξαιρετικό φυτό για τον κήπο καθώς απ’ τη μία διώχνει τα έντομα και τα κουνούπια και απ’ την άλλη προσελκύει πολύ μέλισσες, βομβίνους κ.α είδη που βοηθούν στην επικονίαση. Εμείς για παράδειγμα τον φυτεύουμε ανάμεσα στις ντομάτες για να τις προστατεύσει απ’ τα βλαβερά έντομα ενώ προσελκύοντας βομβίνους και άλλες άγριες μέλισσες γίνεται καλύτερα η επικονίαση. Ο βασιλικός δίνει ένα ιδιαίτερα αρωματικό νέκταρ, σαν αυτό της λεβάντας και γύρη χρώματος λευκού – μπεζ. Η ανθοφορία του αρχίζει από τα μέσα Ιουνίου.

Λέγεται ότι από αυτό το φυτό ο Ρωμαίος στρατιώτης έκανε το αγκάθινο στεφάνι που έβαλε στο κεφάλι του Χριστού πριν την σταύρωση του. Το παλιούρι είναι ένας φυλλοβόλος θάμνος, ενίοτε και δέντρο πολύ ανθεκτικό που επιβιώνει και σε άγονα εδάφη. Έχει μικρά κίτρινα άνθη και σκληρά αγκάθια στους κλάδους. Στην Ήπειρο συναντάται στις πλαγιές του Ξηροβουνίου στους πρόποδες της Πίνδου.

Ανθίζει το Μάιο στις πρώιμες περιοχές και τον Ιούνιο στα οψιμότερα μέρη. Η ανθοφορία του διαρκεί περίπου δύο εβδομάδες. Είναι εξαιρετικό μελισσοκομικό φυτό με μεγάλη νεκταροέκκριση και ταυτόχρονη παραγωγή γύρης, έντονου κίτρινου χρώματος. Για την ανάπτυξη των μελισσιών έχει αξία εφάμιλλη του ρεικιού ή της καστανιάς. Μάλιστα οι βασίλισσες που γεννιούνται κατά την ανθοφορία του παλιουριού είναι ισάξιες αυτών που γεννιούνται στην καστανιά, λόγω του ότι είναι πολύ καλά ταϊσμένες.

Δυστυχώς όμως νεκταροέκκρισή του επηρεάζεται αρνητικά από τον άνεμο, ο οποίος στεγνώνει το νέκταρ και τη βροχή η οποία το ξεπλένει. Γι αυτό το λόγο είναι δύσκολο να πάρουμε αυτούσιο μέλι παλιουριού. Συνήθως τα μελίσσια εδώ συμπληρώνουν τις κηρήθρες που είχαν ξεκινήσει στις προηγούμενες ανθοφορίες και δεν τρυγήθηκαν. Το μέλι πάντως που παράγεται από αυτό το φυτό είναι πολύ καλής ποιότητας, με ανοιχτό κίτρινο χρώμα και καλό ιξώδες. Κάποιες χρονιές πριν την άνθηση του έχει παρατηρηθεί ότι μαζεύει αφίδες οι οποίες καλύπτουν τα φύλλα του και δημιουργούν μελίτωμα το οποίο είναι εκμεταλλεύσιμο από τις μέλισσες.

Φέτος (2015) κατά την ανθοφορία του έβρεξε 4-5 ημέρες και αυτό ήταν αρκετό για να σβήσει κάθε ελπίδα για γρήγορη ανάπτυξη πριν την καστανιά.

Από τα πιο συνηθισµένα αγριολούλουδα της ελληνικής υπαίθρου. Έχει μεγάλη περίοδο ανθοφορίας από την άνοιξη μέχρι και το τέλος του καλοκαιριού. Όταν ήμασταν παιδιά και παίζοντας ακουμπούσαμε καμία τσουκνίδα, αμέσως ψάχναμε τριγύρω για φύλλα μολόχας, τα οποία τρίβαμε και απάλυναν τον πόνο.

Θεωρείται εξαιρετικό μελισσοκομικό φυτό, καθώς το άνθος του είναι πολύ ανθεκτικό στις καιρικές µεταβολές. Η εποχή που προσελκύει πολύ τις μέλισσες είναι απ’ τον Απρίλιο μέχρι και τον Ιούνιο. Συλλέγοντας το νέκταρ από τη βάση των πετάλων οι μέλισσες περιστρέφονται γύρω από το άνθος με αποτέλεσμα να κολλούν επάνω τους λευκοί γυρεόκοκκοι, οι οποίοι γονιμοποιούν το φυτό.

Απ’ όσο γνωρίζουμε η γύρη της αγριομολόχας δεν είναι ιδιαίτερα ελκυστική για τις μέλισσες, γι αυτό και δεν την συλλέγουν με τα πόδια ώστε να την μεταφέρουν στην κυψέλη, αλλά άθελά τους και στην προσπάθειά τους να συλλέξουν το νέκταρ, αυτή κολλάει στα τριχίδια του σώματός τους.

Τα φύλλα της επίσης χρησιμοποιούνται και για τα κεντρίσματα των μελισσών και των σφηκών, αλλά και για τσάι.

Στην Ελληνική μυθολογία το τριαντάφυλλο δημιουργήθηκε από την θεά των λουλουδιών, την Χλωρίδα, όταν μία μέρα βρήκε το άψυχο σώμα μιας νύμφης στο δάσος και το μεταμόρφωσε σε λουλούδι. Στη συνέχεια κάλεσε την Αφροδίτη, η οποία χάρισε στο λουλούδι ομορφιά και τον Διόνυσο, ο οποίος πρόσθεσε νέκταρ για να του δώσει γλυκιά ευωδιά.

Μετά ο Θεός του ανέμου, Ζέφυρος, φύσηξε μακριά τα σύννεφα και ο Απόλλωνας ο Θεός του ήλιου έλαμψε κάνοντας το τριαντάφυλλο να ανθίσει. Έτσι το τριαντάφυλλο έγινε ο “Βασιλιάς των λουλουδιών”. Μελισσοκομικό ενδιαφέρον παρουσιάζει κυρίως η αγριοτριανταφυλλιά αλλά και το καλλωπιστικό είναι ελκυστικό για τις μέλισσες, οι οποίες συλλέγουν κυριολεκτικά όλη την ημέρα νέκταρ αλλά και άφθονη γύρη χρώματος πορτοκαλί.

Η τριανταφυλλιά, εκτός από την ομορφιά και τα ευωδιαστά άνθη, παρέχει και αιθέριο αρωματικό λάδι εξαιρετικής ποιότητας, που παίρνουμε από τα ροδοπέταλα της και που χρησιμεύει στην παρασκευή αρωμάτων. Επίσης τα πέταλα των τριαντάφυλλων, κυρίως τα ροζ, μπορούν να γίνουν και γλυκό.

Μελετώντας τα μελισσοκομικά φυτά της γύρω περιοχής, με μεγάλη μας λύπη, διαπιστώσαμε ότι τα αγριολούλουδα, απ’ τα οποία τρέφεται η μέλισσα, λιγοστεύουν χρόνο με το χρόνο. Αιτία φυσικά είναι ο άνθρωπος ο οποίος δεν τα θέλει είτε γιατί στις καλλιέργειες θεωρούνται ζιζάνια είτε για αισθητικούς λόγους στους κήπους.

Το μεγαλύτερο πλήγμα το έχει δεχτεί ο αγριόβικος. Οι καλλιεργητές τον θεωρούν ιδιαίτερα επιζήμιο, λόγω της μεγάλης και γρήγορης ανάπτυξης του, αλλά και της ικανότητας του να αναρριχάται πάνω στα καλλιεργούμενα φυτά. Πλέον τον συναντάς μόνο σε παρατημένα κτήματα. Είναι τραγικό ότι αναζητώντας κανείς πληροφορίες γι αυτόν στο διαδίκτυο, θα βρει περισσότερα για σκευάσματα που τον καταστρέφουν παρά για το ίδιο το φυτό.

Ο αγριόβικος είναι αναρριχώμενη, πολυετής πόα που αυτήν την εποχή έχει ένα πανέμορφο μοβ άνθος! Δίνει γύρη χρώματος σκούρου μπεζ και άφθονο νέκταρ προσελκύοντας και πολλά άλλα έντομα εκτός από μέλισσες, όπως σκαθάρια, σφήκες, μυρμήγκια, βομβίνους κ.α. Στην Ήπειρο η ανθοφορία του ξεκινά κατά τα μέσα Απριλίου και κρατάει για 25-30 ημέρες.

Τυχόν βροχή πριν την ανθοφορία του, εκτινάσσει την ποσότητα της νεκταροέκκρισης. Εκτός από τα έντομα είναι πολύ ελκυστικός και σε άλλα ζώα (κατσίκες και πρόβατα) τα οποία τον τρώνε ολόκληρο. Είναι πραγματικά λυπηρό να καταστρέφουμε ένα φυτό που δίνει τροφή σε τόσα είδη…

Το γαϊδουράγκαθο είναι πόα την οποία συναντάμε σε πεδινές αλλά και σε ορεινές περιοχές. Ζει μέχρι δύο χρόνια και φτάνει έως τα 2 μέτρα. Ενώ αρχικά δεν σου γεμίζει το μάτι, αυτήν την εποχή βγάζει ένα εντυπωσιακό μοβ άνθος.

Κατά το τέλος του καλοκαιριού, όταν ξεραίνονται οι σπόροι του, μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην βοτανοθεραπεία καθώς είναι πλούσιοι σε διάφορες ουσίες μεταξύ των οποίων νιτρικό κάλιο και αιθέρια έλαια! Θεωρείται ένα απ’ τα σημαντικότερα βότανα για την προστασία του ήπατος από λοιμώξεις, χημειοθεραπείες αλλά και το αλκοόλ.

Από τους σπόρους του επίσης γίνονται αφεψήματα και παλιά τους έψηναν ως υποκατάστατο του καφέ. Είναι φυσικό αντίδοτο για δηλητηριάσεις από μύκητες του γένους Amanita (μανιτάρια).

Το έντονο χρώμα του άνθους του προσελκύει πολύ τις μέλισσες, οι οποίες συλλέγουν μεγάλες ποσότητες γύρης μοβ-μπλε χρώματος η οποία είναι πολύ θρεπτική. Οι μέλισσες τρελαίνονται τόσο πολύ που λούζονται μ’ αυτήν κυριολεκτικά γεμίζοντας με γύρη όλα τα τριχίδια του σώματος τους.

Δίνει όμως και νέκταρ και μάλιστα σε ικανοποιητική ποσότητα, το οποίο είναι πλούσιο σε σάκχαρα. Μελισσοκόμοι που πηγαίνουν σε περιοχές με μεγάλες εκτάσεις γαϊδουράγκαθου μπορούν τρυγήσουν ένα ανοιχτόχρωμο κίτρινο μέλι αρκετά εύγευστο αν το επιτρέψει βέβαια ο καιρός καθώς η βροχή ξεπλένει το νέκταρ απ’ το άνθος και ο αέρας το στεγνώνει.

Όλες οι ποικιλίες της μηλιάς προέρχονται από διασταυρώσεις της δασικής μηλιάς. Στην Ελλάδα συναντώνται κυρίως τρεις ποικιλίες: τα Golden Delicious (που είναι πράσινα), τα Μπελφόρ (που είναι κόκκινα) και τα φιρίκια. Το φιρίκι, που φαίνεται και στις φωτογραφίες, είναι Ελληνική ποικιλία και έχει σημαντικά πλεονεκτήματα έναντι των υπόλοιπων ποικιλιών καθώς είναι ανθεκτικό στις ασθένειες και με μεγάλη αντοχή μετά τη συγκομιδή.

Το ριζικό σύστημα της μηλιάς καταλαμβάνει έκταση διπλάσια από εκείνη που καταλαμβάνει η προβολή της κόμης του δέντρου. Η γύρη της μηλιάς θεωρείται πολύ θρεπτική για την ανάπτυξη του γόνου. Η ποσότητα και η ποιότητα νέκταρος όμως διαφέρει από ποικιλία σε ποικιλία. Άλλες ποικιλίες δίνουν άφθονο και αρκετά πυκνό σε σάκχαρα (35-55%) και άλλες μέτριο (18-22%) αλλά σε ανεκτά όρια για να προσελκύσει μέλισσες.

Η Βυσσινιά έχει καταγωγή από τον Καύκασο και αυτοφύεται κυρίως στη Δυτική Ασία. Στην Ελλάδα συναντάται σε κήπους αλλά και στις λίγες καλλιέργειες που υπάρχουν στη χώρα μας. Το δέντρο είναι γνωστό από το θεατρικό έργο του Αντόν Τσέχωφ. Η Βυσσινιά προέρχεται από φυσικό υβρίδιο κερασιάς γι αυτό και τα άνθη της αλλά και ο καρπός της θυμίζουν την κερασιά.

Είναι φυλλοβόλο δέντρο το οποίο έχει εξαιρετική αντοχή στο κρύο και επειδή ανθίζει όψιμα αποφεύγει συνήθως ζημιές στα άνθη. Ευδοκιμεί περισσότερο στις δροσερές περιοχές, απαλλαγμένες από δυνατούς ανέμους, και πολύ ζέστη, το καλοκαίρι.

Η παραγωγή της Βυσσινιάς εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την επικονίαση των μελισσών. Δίνει νέκταρ με σχετικά μέτρια σάκχαρα (γύρω στο 30% σουκρόζη) αλλά μικρότερη ποσότητα γύρης από την κερασιά. Επειδή η ανθοφορία της συμπίπτει με αυτή της πορτοκαλιάς, οι μέλισσες δείχνουν μία προτίμηση στην δεύτερη. Έτσι στο κτήμα μας είναι λιγάκι “αδικημένη”.