Οι μελισσοκόμοι είναι άμεσα συνδεδεμένοι με αυτό το γεωμετρικό σχήμα. Το βλέπουν σχεδόν σε καθημερινή βάση. Για την μέλισσα δε, αποτελεί την βασική δομή της φωλιάς της, μιας και εκεί περνάει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της. Σε εξάγωνα κελιά αποθηκεύει νέκταρ και γύρη, εκεί γεννάει η βασίλισσα, γεννιούνται και εκτρέφονται οι νέες μέλισσες.

Το εξαγωνικό σχήμα των κελιών της κηρήθρας

Ο σκελετός της κηρήθρας αποτελεί ένα θαύμα αρχιτεκτονικής δομής! Η κηρήθρα αποτελείτε από εξαγωνικά κελιά μιας και αυτά παρέχουν στην αποικία περισσότερο χώρο από οποιοδήποτε άλλο σχήμα καθώς και λιγότερη χρήση κεριού για την κατασκευή του. Το σχήμα αυτό είναι που δίνει αντοχή και σταθερότητα στην κηρήθρα.

Πέρα όμως από την μέλισσα, το εξάγωνο αποτελεί ένα μυστηριώδες γεωμετρικό σχήμα που το συναντάμε από τον μικρόκοσμο έως τον μακρόκοσμο. Κοιτάζοντας τον μικρόκοσμο μέσα από ένα μικροσκόπιο μπορεί κανείς να δει τις νυφάδες του χιονιού σε εξαγωνικό σχήμα. Όσον αφορά τον μακρόκοσμο, μέσα από τα μάτια σύγχρονων τηλεσκοπίων οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι στον Βόρειο πόλο του πλανήτη Κρόνου υπάρχει ένα υπερ-μεγέθες εξάγωνο! Κι όμως πολλά δεν ξέρουμε ακόμη γι αυτό το σχήμα. Σύμφωνα με την NASA, η επόμενη αποστολή που σχεδιάζεται για το 2018, ο διάδοχος του τηλεσκοπίου Hubble είναι γεγονός, ένα υπερ-σύγχρονο διαστημικό τηλεσκόπιο που αποτελείται από 18 κάτοπτρα σε σχήμα εξαγώνων! Απίστευτο; Κι όμως αληθινό! Κάτι περισσότερο θα ξέρουν οι ερευνητές ώστε να καταλήξουν σε αυτήν την μορφή..

Στη γεωμετρία, το εξάγωνο (από τις ελληνικές λέξεις ἕξ = έξι και γωνία) είναι ένα πολύγωνο σχήμα με έξι πλευρές και έξι κορυφές. Οι εσωτερικές γωνίες οποιουδήποτε εξαγώνου έχουν άθροισμα 720 μοίρες (°). Το κανονικό εξάγωνο έχει όλες τις πλευρές του ίσες, και όλες τις εσωτερικές γωνίες του ίσες με 120°.

Η εξαγωνική συμμετρία των κρυστάλλων του χιονιού στο μικροσκόπιο

Κάθε φορά, που νιφάδες χιονιού πέφτουν από τον ουρανό, εκτυλίσσεται μια υπέροχη φαντασμαγορία γεωμετρικών σχημάτων μή διακριτή όμως, από το ανθρώπινο μάτι. Αν όμως κάποιος μεγενθύνει τις νιφάδες σε ένα μικροσκόπιο θα διαπιστώσει, ότι εκεί κρύβεται ένας ολόκληρος γεωμετρικός κόσμος. Η εξαγωνική συμμετρία των κρυστάλλων χιονιού προέρχεται από την αντίστοιχη συμμετρία τού κρυσταλλικού πλέγματος τού πάγου. Τα σχέδιά τους εξαρτώνται από τη θερμοκρασία και την υγρασία, που συναντούν οι νιφάδες στην ατομική πορεία τής καθεμίας τους προς τη Γη.

Η περιοχή με τις 40.000 συμμετρικές εξάγωνες στήλες στην Ιρλανδία

Σε πολλά σημεία, η συμμετρία μεταξύ των βράχων είναι τέτοια, που δύσκολα πείθεται κανείς ότι η περιοχή είναι δημιούργημα της μητέρας φύσης. Κι όμως είναι. Σύμφωνα με τους ειδικούς, πριν από περίπου 50 με 60 εκατομμύρια χρόνια, στην περιοχή Άντριμ της Βόρειας Ιρλανδίας, υπήρχε έντονη ηφαιστειακή δραστηριότητα. Σύμφωνα με την Ιρλανδική παράδοση, στην περιοχή εξελίχθηκε μια γιγαντομαχία μεταξύ του Φίν και του Μπεναντόνερ. Ο Φίν κατασκεύασε αυτό το υπερμεγέθυες μονοπάτι για να ενώσει τις δύο ακτές Σκωτίας – Ιρλανδίας ώστε να μπορέσουν να συναντηθούν και να δώσουν μάχη.

Εξαγωνικός κρύσταλλος χανκσίτη

Πολλά ορυκτά όταν κρυσταλλώνονται σχηματίζουν εξαγωνικό κρυσταλλικό σύστημα. Ένα από αυτά είναι και ο χανκσίτης. Για πρώτη φορά ήρθε στο φως το 1888 στην λίμνη Searles στην Καλιφόρνια και πήρε το όνομά του από την Αμερικανίδα γεωλόγο Χένρι Garber Hanks.

Το αινιγματικό εξάγωνο στο βόρειο πόλο του πλανήτη Κρόνου

Το εξάγωνο δημιουργείται κυρίως από ταχέως στροβιλιζόμενα νέφη αερίων. Το συγκεκριμένο γεωμετρικό σχήμα, σύμφωνα με μελέτες προσομοίωσης που έκαναν οι επιστήμονες σε υπολογιστές, μπορεί να προκύπτει από τις διαφορετικές ταχύτητες με τις οποίες φυσάνε οι ισχυροί άνεμοι. Το εξάγωνο στο βόρειο πόλο του Κρόνου έχει αλλάξει χρώμα και από μπλε που ήταν το 2012, έχει γίνει πια χρυσό, όπως ανακάλυψαν οι επιστήμονες, με βάση τις νέες εικόνες που έστειλε το σκάφος Cassini της NASA.

Ο Πρωτεύων Καθρέφτης του Διαστημικού Τηλεσκοπίου James Webb

Το James Webb Space Telescope θα είναι το μεγαλύτερο και πιο ισχυρό διαστημικό τηλεσκόπιο που θα εκτοξευτεί ποτέ. Η ομάδα του Διαστημικού Τηλεσκοπίου James Webb χρησιμοποίησε ένα ρομποτικό βραχίωνα για να εγκαταστήσει το τελευταίο από τα 18 κάτοπτρα του τηλεσκοπίου επάνω στην δομή του τηλεσκοπίου. Το τηλεσκόπιο θα είναι έτοιμο να ξεκινήσει το ταξίδι του το 2018!

Ο Πρωτεύων Καθρέφτης του Διαστημικού Τηλεσκοπίου James Webb Πλήρως Συναρμολογημένος

πηγή: MelissokomiaNet.gr

Ευρέως χρησιμοποιούμενα παρασιτοκτόνα προκαλούν εγκεφαλική βλάβη στις μέλισσες, καταδεικνύουν τα συμπεράσματα δύο νέων μελετών. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό έχει ως αποτέλεσμα να περιορίζεται η ικανότητά τους να μαθαίνουν και να θυμούνται, κάτι που ενδέχεται να επηρεάζει τις προσπάθειές τους να εντοπίσουν τροφή, μειώνοντας και τις πιθανότητες επιβίωσής τους.

Οι μελέτες αφορούν τα νεονικοτινοειδή, τα οποία κατά κύριο λόγο χρησιμοποιούνται στην Ευρώπη, και τα παρασιτοκτόνα με τη δραστική ουσία coumaphos, που είναι διαδεδομένα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μάλιστα εγκεκριμένα σκευάσματα με την ίδια δραστική ουσία (coumaphos) κυκλοφορούν και για μελισσοκομική χρήση (αντιμετώπιση της βαρρόα) με μεγάλη υπολειμματικότητα στο μέλι. Αυτά είναι τα: Asuntol και CheckMite Plus της Bayer…

Τα αποτελέσματα παρουσιάζονται σε δύο δημοσιεύσεις, στην επιθεώρηση Nature Communications και στο Journal of Experimental Biology. Τα πειράματα κατέδειξαν ότι η έκθεση των μελισσών σε αυτές τις ουσίες επιβραδύνει την εγκεφαλική τους δραστηριότητα. Ακόμη πιο επιβλαβής, κατά τους επιστήμονες, είναι ο συνδυασμός των δύο ουσιών.

«Είδαμε ότι τα νεονικοτινοειδή προκαλούν άμεση υπερδιέγερση –μια επιληπτικού τύπου δραστηριότητα- της οποίας προηγείται νευρωνική αδρανοποίηση, κατά την οποία ο εγκέφαλος αδρανεί και δεν μπορεί να επικοινωνήσει. Παρατηρήσαμε τις ίδιες επιπτώσεις όταν χρησιμοποιήσαμε οργανοφωσφορικά», εξήγησε μιλώντας στο BBC ο Δρ. Κρίστοφερ Κόνολι από το πανεπιστήμιο του Νταντί, στη Σκοτία. «Όταν χρησιμοποιήσαμε και τα δύο μαζί, η τοξικότητα ήταν ακόμη μεγαλύτερη.»

Οι ερευνητές είδαν ότι η έκθεση των μελισσών και στα δύο παρασιτοκτόνα τις καθιστούσαν ανίκανες να μαθαίνουν και να θυμούνται τις οσμές των λουλουδιών, τις οποίες συσχετίζουν με την «ανταμοιβή» τους σε νέκταρ, μια ικανότητα που τους είναι απαραίτητη όταν αναζητούν τροφή.

Οι θάνατοι μελισσών καταγράφουν αύξηση σε ολόκληρο τον κόσμο και πολλές επιστημονικές ομάδες αναζητούν τα αίτια. Σύμφωνα με τους New York Times, μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι μελισσοκόμοι έχουν χάσει το 40-50% των κυψελών τους εξαιτίας της λεγόμενης «διαταραχής κατάρρευσης αποικίας». Η διαταραχή εμφανίστηκε πριν από 8 χρόνια, όμως μελισσοκόμοι και επιστήμονες την συνδέουν σε ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό με τα νεονικοτινοειδή.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση πιέζει στην κατεύθυνση της απαγόρευσης παρασιτοκτόνων που περιέχουν τη συγκεκριμένη ουσία, όμως οι εταιρείες που τα παρασκευάζουν διαμαρτύρονται, επισημαίνοντας μεταξύ άλλων ότι τα αποτελέσματα μελετών που διεξήχθησαν σε εργαστηριακών περιβάλλον, ενδέχεται να μη βρίσκουν εφαρμογή στη φύση.

πηγή: Ναυτεμπορική

Η δημοτικότητα που έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια, στο εξωτερικό, η αστική μελισσοκομία, φαίνεται, σύμφωνα με ερευνητές πως δεν βοήθησε στην αναπλήρωση των πληθυσμών των μελισσών που χάνονται στην ύπαιθρο, λόγω της αλόγιστης χρήσης φυτοφαρμάκων, των μονοκαλλιεργειών αλλά και άλλων παραγόντων.

Με έκθεσή τους η οποία δημοσιεύεται στο Plos one, διαπιστώνουν επίσης ότι οι μέλισσες που εκτρέφονται στην πόλη, όχι μόνο δεν επιβιώνουν καλύτερα, όπως πιστεύαμε μέχρι σήμερα αλλά έχουν τρεις φορές λιγότερες πιθανότητες να τα καταφέρουν σε σχέση με τις μέλισσες που βρίσκονται στους αγρούς. Αυτό εγείρει σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τη μακροπρόθεσμη προοπτική των μελισσών που εκτρέφονται στα αστικά κέντρα, καθώς και την ίδια την ιδέα της αστικής μελισσοκομίας, η οποία είχε σκοπό, μεταξύ άλλων, να γεφυρώσει το χάσμα που δημιουργήθηκε από την έντονη αστικοποίηση και τη μείωση των βοσκοτόπων των μελισσών.

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας ανέλυσαν 15 άγριες αποικίες που ζούσαν σε δέντρα ή βράχους χωρίς ανθρώπινη επαφή και άλλες 24 που τις διαχειρίζονταν μελισσοκόμοι σε αστικές, ημιαστικές και αγροτικές περιοχές μέσα και γύρω από την πόλη Ράλεϊ. Διαπίστωσαν ότι στις αποικίες κοντά στα αστικά κέντρα, τυχόν ασθένειες εξαπλώνονταν πιο εύκολα. Επίσης οι αποικίες που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο των μελισσοκόμων παρουσίαζαν μεγαλύτερη συχνότητα σε ασθένειες από τις άγριες.

Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου, David Tarpy, δήλωσε ότι «Αυτό μπορεί να συμβαίνει επειδή οι αποικίες των μελισσών στις πόλεις έχουν λιγότερες περιοχές διαθέσιμες για τροφή, με αποτέλεσμα να αλληλεπιδρούν με περισσότερες μέλισσες και συχνότερα απ’ ότι συμβαίνει στην ύπαιθρο.» Ενώ μπορεί να συμβάλει σ’ αυτό το γεγονός και οι υψηλότερες θερμοκρασίες που επικρατούν στις πόλεις.

«Οι μέλισσες είναι σημαντικοί επικονιαστές και διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στα οικοσυστήματα και την οικονομία μας. Τώρα ξέρουμε τι συμβαίνει, το επόμενο βήμα είναι να αρχίσουμε τις εργασίες για την κατανόηση του γιατί συμβαίνει» δήλωσε ο Steve Frank, ερευνητής του Πανεπιστημίου. «Συνολικά, βρήκαμε ότι η πιθανότητα επιβίωσης των εργατριών μελισσών που ζούσαν στα αστικά κέντρα, μειώθηκε τουλάχιστον κατά τρεις φορές σε σχέση με τις εργάτριες μέλισσες της υπαίθρου.»

Η μείωση του πληθυσμού των μελισσών παγκοσμίως, αλλά και η αποτυχία, όπως φαίνεται της αναπλήρωσης μέρους των πληθυσμών τους στις πόλεις από το κίνημα της αστικής μελισσοκομίας, προκαλεί πανικό στους περιβαλλοντολόγους. Όλα αυτά πάντως έρχονται σε αντίθεση με όσα γνωρίζαμε έως σήμερα. Και ο Jean Paucton (πατέρας της αστικής μελισσοκομίας) αλλά και ο Nicolas Géant υποστήριζαν ότι οι μέλισσες στην πόλη επιβιώνουν καλύτερα λόγω της χαμηλής παρουσίας φυτοφαρμάκων στα πολεοδομικά συγκροτήματα σε αντίθεση με τις εντατικές μονοκαλλιέργειες των κάμπων.

Εν πάση περιπτώσει η υπόθεση χρίζει περαιτέρω έρευνας και ανάλυσης. Ολόκληρη την έρευνα μπορείτε να την δείτε δημοσιευμένη στο επιστημονικό περιοδικό Plos one.

Στράτος Σαραντουλάκης

Ίσως η πιο χαρακτηριστική ιδιότητα του μελισσιού ως υπεροργανισμού είναι η ικανότητά του να διατηρεί τη θερμοκρασία του μέσα σε ορισμένα για κάθε εποχή ανώτερα και κατώτερα όρια, παρά τη μεταβολή της θερμοκρασίας στο περιβάλλον. Αυτό συνιστά ένα παράδειγμα του γενικότερου βιολογικού φαινομένου της ομοιόστασης.

Η μελισσόσφαιρα που σχηματίζουν οι μέλισσες το χειμώνα για να κρατήσουν τη θερμοκρασία.

Στον κόσμο των εντόμων η ιδιότητα ειδικά της θερμικής ομοιόστασης του μελισσιού αποτελεί μοναδική εξαίρεση, καθώς αυτή την ιδιότητα την έχουν φυλογενετικά πιο ανώτεροι οργανισμοί, π.χ. τα θηλαστικά. Η ομοιόσταση πάντως με τη γενικότερη έννοιά της χαρακτηρίζει ακόμη και ολόκληρα οικοσυστήματα.

Οι μηχανισμοί ειδικά για τη θερμική ομοιόσταση του μελισσιού κατά τη χειμερινή περίοδο στα εύκρατα κλίματα είναι οι ακόλουθοι (Winston 1987): Ο πρώτος είναι η επιλογή του χώρου εγκατάστασης ενός αφεσμού. Ο χώρος αυτός στην ελεύθερη φύση είναι ως γνωστόν μια κουφάλα δένδρου συνήθως ή η κοιλότητα ενός βράχου, και παρέχει στον ένοικό του άμεση προστασία από βροχές, και ανέμους, αλλά και ως ένα βαθμό από τις διακυμάνσεις της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος.

Μέλισσες φωλιάζουν σε κορμό δέντρου.

Από την στιγμή που θα έχει εγκασταθεί το μελίσσι στο συγκεκριμένο χώρο, οι μέλισσες θέτουν σε εφαρμογή το δεύτερο μηχανισμό, δηλαδή σφραγίζουν με πρόπολη μη απαραίτητα ανοίγματα, αποτρέποντας έτσι την διαφυγή (κυκλοφορία) του αέρα προς το περιβάλλον, η οποία συνεπάγεται απώλεια θερμότητας. Παράλληλα οι μέλισσες περιορίζουν για τον ίδιο σκοπό την είσοδο του ενδιαιτήματός τους στη διάρκεια του χειμώνα, σχηματίζοντας ένα είδος κουρτίνας με πρόπολη.

Ο τρίτος κατά σειράν μηχανισμός, ο οποίος βοηθάει τη θερμική ομοιόσταση του μελισσιού, είναι η ίδια η δομή των κηρηθρών σε συνδυασμό και με το γεγονός ότι αυτές είναι αναρτημένες κατ’ ευθείαν από την οροφή του ενδιαιτήματος. Τα άδεια κέρινα κελιά και ο αεροστεγανός αποκλεισμός των διαδρόμων μεταξύ γειτονικών κηρηθρών στο ύψος της οροφής συντελούν στο να εγκλωβίζεται εν μέρει εκεί ο θερμός αέρας και να διατηρεί για μεγαλύτερο διάστημα σημαντική ποσότητα από τη θερμότητά του. Ο εγκλωβισμός του αέρα στους συγκεκριμένους χώρους ενισχύεται με το σχηματισμό της μελισσόσφαιρας.

Η ίδια η μελισσόσφαιρα συνιστά τον πιο σημαντικό μηχανισμό ομοιόστασης του μελισσιού στη διάρκεια του χειμώνα. Στην θερμοκρασία των +18 °c οι μέλισσες αρχίζουν να συσπειρώνονται πλησιάζοντας η μια την άλλη ανάμεσα στους διαδρόμους των κηρηθρών. Η πυκνότητα των μελισσών είναι μεγαλύτερη στην περίμετρο της μελισσόσφαιρας, ενώ στο κέντρο η απόσταση μεταξύ τους παραμένει τόση, ώστε αυτές να κινούνται άνετα επάνω στις επιφάνειες των κηρηθρών.

Όσο η θερμοκρασία περιβάλλοντος πέφτει τόσο ο όγκος της μελισσόσφαιρας μειώνεται. Από ένα σημείο και κάτω σχηματίζεται στην περιφέρεια της μελισσόσφαιρας ένα στρώμα από πολύ πυκνά διατεταγμένες μέλισσες, που έχουν το κεφάλι τους στραμμένο προς το κέντρο της μελισσόσφαιρας και την κοιλιά τους προς τα έξω. Ο σχηματισμός αυτός ονομάζεται «φλοιός » της μελισσόσφαιρας. Το πάχος του φλοιού επίσης αυξομειώνεται αντιστρόφως ανάλογα προς την αυξομείωση της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος, καθώς προστίθενται ή αφαιρούνται αντίστοιχα νέα στρώματα επάλληλα μελισσών. Αλλά και η πυκνότητα των μελισσών σε κάθε στρώμα αυξάνει όσο εξακολουθεί η πτώση της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος. Με τη μεταβολή του όγκου της μελισσόσφαιρας μειώνεται η επιφάνεια ακτινοβολίας του μελισσιού έτσι ώστε η απώλεια θερμότητας αυτής της μορφής ανά μέλισσα περιστέλλεται δραματικά.

Υπέρυθρη θερμογραφία ενός μελισσιού που έχει σχηματίσει μελισσόσφαιρα το χειμώνα.

Εξάλλου με το μηχανισμό του φλοιού περιορίζεται στο ελάχιστο δυνατόν η απώλεια θερμότητας και με διάχυση στους γύρω χώρους. Σημαντικό ρόλο εδώ παίζει η τριχοφυία του θώρακα των μελισσών. Το τρίχωμα του συνόλου των μελισσών του «φλοιού» αποτελεί στην κυριολεξία μια πρώτης τάξεως «γούνα» για τη μελισσόσφαιρα, η οποία συγκρατεί τον ζεστό αέρα ανάμεσα στα πυκνά και διακλαδισμένα σαν στάχυ τριχίδια. Με όλες τις πιο πάνω αναφερόμενες ιδιομορφίες στη δομή και λειτουργία της μελισσόσφαιρας το μελίσσι κατορθώνει τελικά να δαπανά τη μικρότερη ανά μονάδα βιομάζας ποσότητα θερμότητος για να ξεχειμωνιάσει σε σύγκριση με όλα Τα θηλαστικά (Gordon et al 1982).

Η θερμότητα παράγεται στο κέντρο της μελισσόσφαιρας και διαχέεται προς την περιφέρεια. Αυτό έχει ως συνέπεια να παρουσιάζεται μια διαβάθμιση της θερμοκρασίας από το κέντρο προς το φλοιό της μελισσόσφαιρας. Η θερμοκρασία στην επιφάνεια του φλοιού πάντως δεν πέφτει ποτέ κάτω από τους +8 °c. Αυτό είναι και το κρίσιμο όριο για να μπορεί να συγκρατείται στη θέση της μια μέλισσα του φλοιού. Ωστόσο οι μέλισσες αλλάζουν θέση περιοδικά στη μελισσόσφαιρα. Αυτές του φλοιού μετά από κάποιο διάστημα μετακινούνται στα ενδότερα Και αντικαθίστανται από άλλες, πριν εξαντληθούν ενδεχομένως τα όρια αντοχής τους στο στρες των χαμηλών θερμοκρασιών.

Οι απαραίτητες θερμίδες για τη λειτουργία της μελισσόσφαιρας προέρχονται από την βιολογική καύση του μελιού με μικροδονήσεις των θωρακικών μυών, χωρίς να χρειάζεται να δονούνται και τα φτερά. Οι θωρακικοί μύες της μέλισσας αποδείχθηκε οτι είναι ο ποιό δραστήριος από πλευράς μεταβολισμού ιστός στο ζωικό βασίλειο (Esch,1964).

Μέλισσες κατά τους ζεστούς καλοκαιρινούς μήνες βγαίνουν έξω από την κυψέλη σχηματίζοντας ένα «γένι» στην πρόσοψη.

Το καλοκαίρι αντίθετα το μελίσσι διατηρεί τη θερμοκρασία του σταθερά στους 35 °C, που είναι η φυσιολογική για την ανάπτυξη του γόνου. Η μελισσόσφαιρα έχει ήδη διαλυθεί από Τα μέσα της άνοιξης, οι μέλισσες αφήνουν όλο και μεγαλύτερη απόσταση μεταξύ τους όσο πλησιάζει το καλοκαίρι, πολλές βγαίνουν έξω από την κυψέλη σε ημέρες καύσωνα και σχηματίζουν ένα «γένι» στην πρόσοψη, σκιάζοντάς την. Η πρόπολη που στένευε το χειμώνα την είσοδο έχει και αυτή αφαιρεθεί από εκεί. Παράλληλα οι νεροκουβαλήτριες φέρνουν άφθονο νερό που ραντίζεται επάνω στις κηρήθρες, ενώ η ομάδα των αεριστριών φτερουγίζει «εν στάσει» μπροστά στην είσοδο απομακρύνοντας το ζεστό αέρα από το μελίσσι. Με την έντονη κυκλοφορία του αέρα εξατμίζεται γρήγορα και το ραντισμένο νερό και αυτό προκαλεί σχετική ψύξη.

Η ιδιότητα της θερμικής ομοιόστασης επιτρέπει στο μελίσσι να αντιμετωπίζει με επιτυχία τόσο υπερβολικά υψηλές θερμοκρασίες έως και +73 °c (Lindauer 1954), όσο και εξαιρετικά χαμηλές έως -80 °c (Southwick, 1988), αρκεί να έχει άμεση πρόσβαση σε νερό στην πρώτη περίπτωση και επαρκείς τροφές (μέλι) αποθηκευμένο στις κηρήθρες.

Μιχαήλ Δ. Υφαντίδης Καθ. Μελισσοκομίας Α.Π.Θ, iama.gr / MelissokomiaNet

Η μείωση του πληθυσμού των μελισσών μπορεί να οφείλεται στην άνοια που προκαλείται από τη μόλυνση του αλουμινίου, αναφέρει νέα έρευνα Βρετανών επιστημόνων από τα Πανεπιστήμια Κιλ και Σάσεξ.

Το αλουμίνιο ή αργίλιο αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς περιβαλλοντικούς ρυπαντές των τελευταίων ετών. Το μεταλλικό στοιχείο έχει συνδεθεί εδώ και αρκετά χρόνια με την απώλεια ειδών ψαριών, την αποψίλωση των δασών και την εξασθένηση καλλιεργειών. Το αργίλιο συνδέεται επίσης με την ανάπτυξη της νόσου Αλτσχάιμερ στους ανθρώπους. Αυτό έκανε τους ερευνητές να εξετάσουν τη θεωρία της επίπτωσης της παρουσίας του αλουμινίου στο περιβάλλον στις μέλισσες.

Το αργίλιο μπορεί να βρεθεί στο νέκταρ των λουλουδιών, και δεδομένου ότι οι μέλισσες δεν το αναγνωρίζουν, συνεχίζουν να εκτελούν τη διαδικασία της επικονίασης. Οι σημαντικές ποσότητες αλουμινίου στο περιβάλλον μπορούν να αποδοθούν στην εξόρυξη αργιλίου και στα ορυκτά καύσιμα που προκαλούν «όξινη βροχή». Η εκτεταμένη παρουσία αργιλίου έχει επίσης σημαντική επίδραση στα δέντρα, τα ψάρια, τις καλλιέργειες και τους ανθρώπους.

Με αυτή την αφετηρία, οι ερευνητές ανέλυσαν δείγματα από νύμφες μελισσών από αποικίες που βρίσκονται στο Ηνωμένο Βασίλειο. Τα δείγματα ελέγχθηκαν για περιεκτικότητα σε αργίλιο μέσω φασματομετρίας ατομικής απορρόφησης γραφίτη. Πάνω από εβδομήντα δείγματα περιείχαν υψηλά επίπεδα αργιλίου, από 13,4 έως 193,4 μέρη ανά εκατομμύριο. Στους ανθρώπους, μια περιεκτικότητα σε αλουμίνιο πάνω από 3 μέρη ανά εκατομμύριο μπορεί να χαρακτηριστεί ως παθολογική και να οδηγήσει σε νευροεκφυλιστικές ασθένειες όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ.

Οι μέλισσες εξαρτώνται από τη γνωστική λειτουργία τους για την επιβίωσή τους. Αν το αργίλιο, το οποίο θεωρείται νευροτοξίνη, είναι υψηλό στις μέλισσες, τότε μπορεί να προκαλέσει άνοια. Η μελέτη καταλήγει ότι η γνωστική επιδείνωση συμβάλλει στη συνολική μείωση του πληθυσμού των μελισσών αφού δεν μπορούν να εκτελέσουν τις απαραίτητες καθημερινές λειτουργίες τους.

Άλλοι παράγοντες που σχετίζονται με τη μείωση των μελισσών είναι τα φυτοφάρμακα, η ακτινοβολία κινητών τηλεφώνων, τα παθογόνα και το περιβαλλοντικό στρες.

πηγή: naftemporiki.gr

Νανοσωματίδια που περιέχουν μια ισχυρή τοξίνη από το δηλητήριο της μέλισσας, μπορεί να είναι το ισχυρό όπλο ενάντια στον ιό HIV που προκαλεί το AIDS. Όπως ανακοίνωσαν ερευνητές από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον, η τοξίνη «μελιττίνη» που ανιχνεύεται στο δηλητήριο της μέλισσας μπορεί να καταστρέψει τον HIV χωρίς να βλάψει τα περιβάλλοντα υγιή κύτταρα. Οι ερευνητές δήλωσαν ότι το εύρημά τους αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της δημιουργίας ενός τζελ που μπορεί να αποτρέψει την εξάπλωση του ιού HIV.

Όπως εξηγούν, η μελιττίνη καταστρέφει κακοήθη κύτταρα και ορισμένους ιούς. Τελευταία, βρέθηκε ότι η τοξίνη αυτή καταστρέφει το εξωτερικό περίβλημα του HIV, αλλά και άλλων ιών, «σαν να ανοίγει κανείς τρύπες σε ένα σακί». Η χορήγηση μελιττίνης σε αρκετά μεγάλες ποσότητες μπορεί να προκαλέσει εξαιρετικά σημαντική βλάβη σε τέτοιους ιούς.

Σύμφωνα με τον Samuel A. Wickline, καθηγητή Βιοϊατρικών Επιστημών, «γνωρίζαμε ότι τα νανοσωματίδια, φορτωμένα με μελιττίνη, έχουν αντικαρκινικές ιδιότητες, καθώς έχουν την ικανότητα να σκοτώνουν τα καρκινικά κύτταρα. Η σύνδεση αντικαρκινικών θεραπειών με το δηλητήριο της μέλισσας δεν είναι κάτι καινούργιο. Από το 2004 υπάρχουν επίσημες αναφορές ότι θα μπορούσε να έχει εφαρμογές στη θεραπεία και την πρόληψη του καρκίνου».

Αυτό που φαίνεται να αποδεικνύεται τώρα είναι ότι η τοξίνη μελιττίνη χτυπά καίρια και τον HIV. Μάλιστα, τα υγιή, φυσιολογικά κύτταρα παραμένουν ανέπαφα. Οι επιστήμονες απέδειξαν ότι τα νανοσωματίδια που είναι φορτωμένα με μελιττίνη δεν βλάπτουν τα κύτταρα αυτά αλλά στοχεύουν στον HIV. Προκειμένου, μάλιστα, να αυξήσουν τα επίπεδα ασφαλούς χορήγησης της τοξίνης, οι ερευνητές προσέθεσαν στην επιφάνεια των νανοσωματιδίων «προφυλακτήρες» έτσι ώστε όταν έρχονται σε επαφή με τα φυσιολογικά κύτταρα , τα νανοσωματίδια να αναπηδούν αντί να προσκολλώνται.

Αντίθετα, πιθανόν λόγω του μικρού μεγέθους του ιού HIV, οι προφυλακτήρες των νανοσωματιδίων δεν είναι λειτουργικοί. Όταν λοιπόν, ένα νανοσωματίδιο που είναι επικαλυμμένο με την τοξίνη της μέλισσας έρχεται σε επαφή με την επιφάνεια του HIV, την καταστρέφει.

Ενώ τα περισσότερα φάρμακα ενάντια στον HIV λειτουργούν αναστέλλοντας την ικανότητα του ιού να πολλαπλασιάζεται, τα νανοσωματίδια μελιττίνης επιτίθενται σε ένα ζωτικό μέρος της δομής του.

πηγή: healthpress.gr

Οι περισσότεροι άνθρωποι θεωρούν ότι το οπτικό σύστημα του ανθρώπου βρίσκεται στην κορυφή της εξελικτικής πυραμίδας. Μας επιτρέπει να αντιλαμβανόμαστε τις τρεις διαστάσεις του χώρου, να εντοπίζουμε αντικείμενα από απόσταση και να κινούμαστε με ασφάλεια. Μπορούμε να αναγνωρίζουμε τους άλλους ανθρώπους και να «διαβάζουμε» τα συναισθήματά τους με μια απλή ματιά στο πρόσωπό τους.

Σε τέτοιο βαθμό είμαστε οπτικά ζώα, ώστε με δυσκολία μπορούμε να φανταστούμε την όψη του κόσμου που μπορεί να προσφέρουν τα αισθητήρια άλλων ζώων, τα οποία επεκτείνονται σε πεδία ξένα για μας, όπως η ικανότητα των νυχτερίδων να κυνηγούν μικρά έντομα με βάση την αντανάκλαση των υψίσυχνων κραυγών που οι ίδιες εκπέμπουν. Η γνώση μας για την έγχρωμη όραση, όπως είναι φυσικό, βασίζεται κυρίως στο τι βλέπουμε εμείς οι άνθρωποι. Οι ερευνητές μπορούν εύκολα να κάνουν πειράματα με ανθρώπους για να ανακαλύψουν αν διάφορα μείγματα χρωμάτων τους φαίνονται ίδια ή διαφορετικά.

Έτσι, μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970 μας διέφευγε ότι πολλά σπονδυλωτά, κυρίως ζώα που δεν ανήκουν στην οικογένεια των θηλαστικών, βλέπουν χρώματα σε τμήματα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος που είναι αόρατο στον άνθρωπο και συγκεκριμένα στο εγγύς υπεριώδες. Μελέτες που ακολούθησαν από τότε μέχρι σήμερα έδειξαν ότι πέρα από πολλά έντομα, όλα τα πουλιά, οι σαύρες, οι χελώνες, αλλά και πολλά ψάρια έχουν υποδοχείς υπεριωδών ακτίνων στον αμφιβληστροειδή χιτώνα των ματιών τους. Ήταν φυσικό να γεννηθεί το ερώτημα: Γιατί τα θηλαστικά έχουν χειρότερη έγχρωμη όραση; Η αναζήτηση απάντησης σ’ αυτό, ξεδίπλωσε μια συναρπαστική εξελικτική ιστορία και επέτρεψε να δούμε με νέο μάτι τις εκπληκτικές δυνατότητες έγχρωμης όρασης των πουλιών.

Μια ζίννια, όπως την βλέπουν, από πάνω αριστερά:
ο άνθρωπος, τα πουλιά, οι πεταλούδες και οι μέλισσες.

Κατ’ αρχήν, μια συνηθισμένη παρανόηση είναι αυτή που γεννιέται από το γεγονός ότι τα αντικείμενα απορροφούν μερικά μήκη κύματος και ανακλούν το υπόλοιπο φως που πέφτει πάνω τους, με αποτέλεσμα τα χρώματα που βλέπουμε να σχετίζονται με τα μήκη κύματος του ανακλώμενου φωτός. Αν και όλα αυτά είναι σωστά, αυτό δε σημαίνει ότι το χρώμα είναι ιδιότητα του φωτός ή των αντικειμένων που ανακλούν το φως. Το χρώμα είναι η αίσθηση που γεννιέται στον εγκέφαλό μας όταν φτάνει σ’ αυτόν ο άλφα ή ο βήτα συνδυασμός (ηλεκτρικών) ερεθισμάτων, σαν αποτέλεσμα των διεγέρσεων των κωνίων των ματιών μας από τα διαφορετικού μήκους κύματα, που ανακλούν τα αντικείμενα.

Το ένα είδος φωτοευαίσθητων κυττάρων στον αμφιβληστροειδή, τα ραβδία, περιέχουν την πρωτεΐνη ροδοψίνη και διεγείρονται περισσότερο από φως με μήκος κύματος περίπου στη μέση του οπτικού φάσματος. Τα ραβδία αν και «τυφλά» στα χρώματα, είναι ευαίσθητα σε χαμηλό φωτισμό. Η έγχρωμη όραση στα σπονδυλωτά αρχίζει στα κύτταρα των κωνίων. Κάθε κωνίο περιέχει μια χρωστική, που είναι παραλλαγή της πρωτεΐνης οψίνη. Όταν η χρωστική απορροφήσει φωτόνια, αλλάζει το σχήμα ενός μικρού μορίου που είναι συνδεδεμένο με αυτή, πυροδοτώντας μια ακολουθία μοριακών αλληλεπιδράσεων, που τελικά οδηγούν στον ερεθισμό του κωνίου. Αυτός ο ερεθισμός μεταδίδεται σε παρακείμενα νευρικά κύτταρα και τελικά μέσω του οπτικού νεύρου φτάνει σαν ηλεκτρικός παλμός στον εγκέφαλο μεταφέροντας την πληροφορία για το φως που έφτασε στο μάτι.

Όσο εντονότερο είναι το φως, τόσο περισσότερα φωτόνια απορροφώνται και τόσο πιο ισχυρός είναι ο παλμός που φτάνει στον εγκέφαλο μεταφραζόμενος σε λαμπρότητα. Αλλά η πληροφορία που μπορεί να μεταφέρει ένα κωνίο είναι περιορισμένη: από μόνο του το κύτταρο δεν μπορεί να πει στον εγκέφαλο ποιο μήκος κύματος προκάλεσε τη διέγερσή του. Ορισμένα μήκη κύματος απορροφώνται καλύτερα από άλλα και κάθε χρωστική χαρακτηρίζεται από ένα διάγραμμα που δείχνει πώς μεταβάλλεται η απορρόφηση σαν συνάρτηση του μήκους κύματος. Μια χρωστική μπορεί να απορροφά δύο διαφορετικά μήκη κύματος το ίδιο καλά, αλλά δεν μπορεί να τα διακρίνει επειδή και τα δύο τη διεγείρουν. Το μόνο που μπορεί να κάνει ένα κωνίο, είναι να «μετρήσει» τα φωτόνια που απορροφά. Έτσι, ένα κωνίο μπορεί να διεγερθεί το ίδιο από ένα έντονο φως όχι έντονα απορροφώμενου μήκους κύματος, όπως και από ένα αδύναμο φως έντονα απορροφώμενου μήκους κύματος.

Το συμπέρασμα είναι ότι ο εγκέφαλος για να δει χρώμα πρέπει να συγκρίνει τις αντιδράσεις δύο ή περισσότερων κατηγοριών κωνίων που περιέχουν διαφορετικές οπτικές χρωστικές. Η παρουσία περισσότερων των δύο τύπων κωνίων στον αμφιβληστροειδή επιτρέπει μεγαλύτερη χρωματική αντιληπτική ικανότητα. Τα πουλιά έχουν τέσσερις τύπους κληρονομημένους από καθεμιά από τις τέσσερις εξελικτικές γραμμές της ζωής στη Γη. Τα περισσότερα από τα θηλαστικά έχουν μόνο δύο τύπους (οι άλλοι δύο χάθηκαν στο Μεσοζωικό αιώνα, στο διάστημα πριν από 245 έως 65 εκατομμύρια χρόνια), ενώ ο άνθρωπος και τα άλλα πρωτεύοντα θηλαστικά έχουν τρεις τύπους κωνίων.

Ο τεράστιος χρωματικός πλούτος της όρασης των πουλιών και ιδιαίτερα η ικανότητά τους να βλέπουν το εγγύς υπεριώδες, έχει επίδραση στην ικανότητά τους να ξεχωρίζουν το αντίθετο φύλο (πουλιά που σε μας φαίνονται πανομοιότυπα είναι πολύ διαφορετικά όταν τα «δει» κανείς στο υπεριώδες) και στην ικανότητά τους να διακρίνουν ένα υγιές και εύρωστο ταίρι από ένα λιγότερο υγιές ή εύρωστο (τα πούπουλα των δυνατότερων πουλιών ανακλούν περισσότερη υπεριώδη ακτινοβολία). Η ύπαρξη στα μάτια υποδοχέα για τις υπεριώδεις ακτίνες, προσφέρει πλεονέκτημα και στην αναζήτηση τροφής. Οι κηρώδεις επιφάνειες πολλών φρούτων και μούρων ανακλούν έντονα τις ακτίνες υπεριώδους φωτός. Στα αρπακτικά ο υποδοχέας υπεριωδών προσφέρει σχεδόν μαγικές ικανότητες. Τα γεράκια μπορούν να δουν από ψηλά το ίχνος που αφήνουν οι διάφορες εκκρίσεις των τρωκτικών, επειδή αυτές ανακλούν πιο έντονα το υπεριώδες φως.

πηγή: Scientific American (Σταύρος Ξενικουδάκης)

Το 1984, η NASA μετέφερε μέλισσες στο διάστημα! Σε αντίθεση με μύγες και άλλα έντομα, η μέλισσα κατάφερε μέσα σε επτά ημέρες να προσαρμοστεί και να μάθει ξανά να πετάει σε συνθήκες μειωμένης βαρύτητας.

Η NASA κατά καιρούς έχει κάνει διάφορες απίθανες αποστολές στο διάστημα: έχει στείλει ποντίκια, αχινούς, ψάρια, αμφίβια, πουλιά, ακόμη και μέλισσες, σε μια προσπάθεια να μελετήσουν τον τρόπο που η μειωμένη βαρύτητα επηρεάζει τη βιολογία και τη συμπεριφορά των ζώων. Με δεδομένη τη δυσκολία που αντιμετωπίζει ο άνθρωπος να κάνει οτιδήποτε σε συνθήκες μειωμένης βαρύτητας, πώς μπορούν να τα καταφέρουν τα διάφορα ζώα; Όταν ο άνθρωπος αιωρείται, πώς η μέλισσα θα πετάξει;

Οι διαστημικές μέλισσες αντιμετώπισαν τη μεγαλύτερη δυσκολία στην προσπάθειά τους να πετάξουν στην αποστολή του 1982. Σύμφωνα με την αναφορά της NASA: “οι μελιττοφόρες μέλισσες δεν μπορούσαν να πετάξουν κανονικά και αναποδογύριζαν συνεχώς”. Ο Lousma επεσήμανε ακόμη: “Όλες οι μέλισσες ακινητοποιήθηκαν. Φαίνεται ότι η καλή μας φίλη η μέλισσα δεν μπορεί να βρει τρόπο να πετάξει”.

Οι επιστήμονες της NASA υποψιάζονται ότι οι 14 μέλισσες που συμμετείχαν στην αποστολή ήταν εξασθενημένες από την ανεπάρκεια της τροφής ή απλώς δεν κατάφεραν να προσαρμοστούν το ίδιο καλά με τις πεταλούδες ή τις μύγες. Αλλά η ελπίδα δεν χάθηκε και δύο χρόνια αργότερα επαναλήφθηκε το πείραμα στην αποστολή του Challenger -ίσως την πιο εκτεταμένη και ενδελεχή μελέτη με μέλισσες στο διάστημα. Στο σκάφος υπήρχαν δύο κυψέλες με περίπου 3,5 χιλιάδες εργάτριες μέλισσες η κάθε μία και από μία βασίλισσα.

Την πρώτη ημέρα στο διάστημα, μερικές μέλισσες “επιχείρησαν να πετάξουν αλλά άρχισαν να χτυπάνε στα τοιχώματα”. Αυτό όμως ήταν μάλλον αναμενόμενο, δεδομένου ότι και οι άνθρωποι χτυπάνε στους τοίχους όταν βρίσκονται για πρώτη φορά σε περιβάλλον μειωμένης βαρύτητας.

Με το τέλος της έβδομης ημέρας, οι μέλισσες έδειξαν πλήρη προσαρμογή στις συνθήκες μειωμένης βαρύτητας. Το πλήρωμα επεσήμανε ότι οι μέλισσες είχαν την ικανότητα να πετούν από το ένα μέρος στο άλλο, γεγονός που τεκμηριώνει την ικανότητα των μελισσών να μαθαίνουν.

Εξίσου εντυπωσιακό είναι το ότι οι μέλισσες έφτιαξαν κηρήθρα και η Βασίλισσα γέννησε περίπου 30 αυγά (αν και κανένα δεν εκκολάφτηκε επιτυχώς). Τελικά, αν συνεχίσουν να πεθαίνουν στη γη, ίσως τα καταφέρουν καλύτερα σε άλλο …γαλαξία.

Το κείμενο το πήραμε απο το προφίλ του Alessandro Colombo
Τα αποτελέσματα της έρευνας παρουσιάζονται εδώ
πηγή: MelissokomiaNet.gr

Οι οικόσιτες μέλισσες αποτελούν οικεία εικόνα και οι απειλές που αντιμετωπίζουν οι μελιτοφόρες μέλισσες απασχολούν συχνά την επικαιρότητα. Ωστόσο, και οι αγριομέλισσες αντιμετωπίζουν όλο και περισσότερους κινδύνους. Μια νέα μελέτη για την κατάσταση και των 1965 ειδών μέλισσας της Ευρώπης υποδεικνύει ότι οι η συρρίκνωση των πληθυσμών τους μπορεί να είναι πιο διαδεδομένη απ’ όσο φανταζόμαστε.

Μέχρι σήμερα, η μείωση των οικόσιτων μελιτοφόρων μελισσών αποτελεί κυρίαρχο θέμα στις δημόσιες συζητήσεις, αλλά, σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό κόκκινο κατάλογο για τις μέλισσες, το 9% όλων των ειδών μέλισσας απειλείται με εξαφάνιση στην Ευρώπη. Πρόκειται για την πρώτη τέτοια αξιολόγηση της κατάστασης των μελισσών.

Υπάρχουν περίπου 2 000 είδη αγριομέλισσας. Συχνά απειλούνται με απώλεια και κατακερματισμό των οικοτόπων τους, που οφείλονται στην εντατικότερη γεωργική δραστηριότητα, την εκτεταμένη χρήση φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων, την αστική ανάπτυξη και την κλιματική αλλαγή. Οι μέλισσες εξαρτώνται από τους οικοτόπους τους για τη διατροφή τους και, στην περίπτωση μαρασμού ενός οικοσυστήματος, εξασθενίζει παράλληλα και η υγεία των μελισσών, ενώ οι μέλισσες καθίστανται πιο ευπαθείς σε άλλες απειλές, όπως τα φυτοφάρμακα.

Ο κόκκινος κατάλογος, που καταρτίζεται από τη Διεθνή Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN) και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, παρέχει επισκόπηση της κατάστασης διατήρησης περίπου 6.000 ευρωπαϊκών ειδών, συμπεριλαμβανομένων θηλαστικών, ερπετών, αμφίβιων και εντόμων. Ο προσδιορισμός των ευρωπαϊκών ειδών που απειλούνται με εξαφάνιση συμβάλλει στον καθορισμό και την εφαρμογή των κατάλληλων δράσεων διατήρησης.

Οι οικότοποι διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο

Εκτός από το 9 % των ειδών που ήδη απειλούνται με εξαφάνιση, ένα επιπλέον ποσοστό 5 % των ειδών μέλισσας της Ευρώπης θεωρούνται «σχεδόν απειλούμενα». Τουλάχιστον 150 είδη μέλισσας παρουσιάζουν μείωση του πληθυσμού τους, ενώ η κατάσταση 244 ειδών είναι σχεδόν σταθερή.

Είναι ανησυχητικό το γεγονός ότι για τα μισά περίπου ευρωπαϊκά είδη δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα για να αξιολογηθεί ο κίνδυνος εξαφάνισής τους, ενώ οι πληθυσμιακές τάσεις για το 80 % περίπου των ειδών παραμένουν άγνωστες. Η έκθεση επισημαίνει την επείγουσα ανάγκη διεξαγωγής περισσότερων ερευνών για την κατάσταση και την πιθανή συρρίκνωση των πληθυσμών των μελισσών.

Ο νέος αυτός κόκκινος κατάλογος, που περιλαμβάνει συστάσεις για τη διατήρηση των ειδών και των οικοτόπων τους, θα τροφοδοτήσει με στοιχεία την ενδιάμεση αξιολόγηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για τη βιοποικιλότητα. Η στρατηγική περιλαμβάνει στόχους για την εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ για την προστασία της φύσης, την αποκατάσταση των υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων και την περισσότερο βιώσιμη γεωργία. Προσδοκάται ότι η επίτευξη όλων αυτών των στόχων θα βελτιώσει την κατάσταση των μελισσών.

Η σωστή διαφύλαξη των οικοτόπων και τα υγιή οικοσυστήματα είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία των μελισσών. Οι κατάφυτες με αγριολούλουδα χορτολιβαδικές εκτάσεις είναι ιδιαίτερα σημαντικές και, καθώς είναι εξίσου σημαντικές για τη βιοποικιλότητα γενικότερα, πόσο μάλλον για τις δραστηριότητες αναψυχής και ψυχαγωγίας, η διατήρησή τους αποφέρει πολλά πλεονεκτήματα. Οι αγριομέλισσες συχνά ειδικεύονται στην επικονίαση συγκεκριμένων φυτών, γεγονός που τις καθιστά πιο αποτελεσματικές από τις μελιτοφόρες μέλισσες. Συνεπώς, η συρρίκνωση του πληθυσμού τους μπορεί να επηρεάσει αρνητικά ορισμένες καλλιέργειες, όπως εκείνες των οπωροφόρων.

Η αξία της επικονίασης από τα έντομα ανέρχεται περίπου στα 15 δισεκατ. ευρώ ετησίως στην ΕΕ και το μεγαλύτερο μέρος της πραγματοποιείται από τις μέλισσες. Σε ορισμένα μέρη του κόσμου, όπου παρατηρήθηκε δραματική μείωση των πληθυσμών τους, η επικονίαση με τεχνητό τρόπο επιβαρύνει σε μεγάλο βαθμό τη γεωργία.

Η ποιότητα ζωής είναι συνυφασμένη με το φυσικό περιβάλλον και η ταπεινή μέλισσα αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα παραδείγματα.

Περισσότερες πληροφορίες: O ευρωπαϊκός κόκκινος κατάλογος

πηγή: ec.europa.eu

Η αλόγιστη χρήση μιας κατηγορίας φυτοφαρμάκων οδηγεί σε αφανισμό τον πληθυσμό των μελισσών. Στην Ελλάδα το πρόβλημα είναι εντονότερο όπου υπάρχουν βαμβακοκαλλιέργειες. Έκθεση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) με τίτλο «Η εξαφάνιση των μελισσών και οι διάφορες απειλές για τα έντομα» παρουσίασε με τα πιο μελανά χρώματα το μέλλον του ανθρώπου αν οι ταπεινές μελισσούλες εξαφανιστούν.

Όπως χαρακτηριστικά αναφερόταν στην έκθεση, ο μαζικός θάνατος αποικιών μελισσών σε πολλά σημεία του πλανήτη ενδέχεται να αποτελεί ένα μέρος της μεγάλης, βαθιάς και αυξανόμενης απειλής που προέρχεται από τη μόλυνση του περιβάλλοντος και έχει επίδραση στα αποθέματα τροφών για τους ανθρώπους. Συμπληρωνόταν ότι οι μέλισσες, οι πεταλούδες, τα σκαθάρια και τα πουλιά προσφέρουν ετησίως στην ανθρώπινη οικονομία εργασία που αποτιμάται σε 153 δισ. ευρώ- το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο 9,5% της συνολικής αξίας της εργασίας για την παραγωγή ανθρώπινης τροφής. Αυτά για όσους πίστευαν ή πιστεύουν ότι η εξαφάνιση των μελισσών αποτελεί θέμα απλώς των… μελισσοκόμων- άντε και των οικολόγων.

Διότι ο αφανισμός των μελισσών αποτελεί γεγονός. Στην ίδια έκθεση υπογραμμίζεται ότι προσφάτως οι αποικίες μελισσών στη Βόρεια Αμερική και στην Ευρώπη εμφανίζουν μείωση της τάξεως του 30%, ενώ σε περιοχές όπως η Μέση Ανατολή η μείωση αυτή αγγίζει ως και το 85%. Μιλούμε λοιπόν για ένα παγκόσμιο πρόβλημα που έχει παγκόσμιο αντίκτυπο. Και είναι επόμενο επιστήμονες αλλά και κρατικές αρχές ανά τον κόσμο να αναζητούν τα αίτια αυτών των μαζικών θανάτων.

Ανάμεσα στους πολλούς παράγοντες που φαίνεται να συντελούν στο πρόβλημα και οι οποίοι συνδέονται άμεσα με την ανθρώπινη παρέμβαση στο περιβάλλον όπως η αποψίλωση δασών, η εξασθένηση των ανθέων των φυτών και η μεγάλη εξάπλωση των παρασίτων, αναδύεται τα τελευταία χρόνια και ένας που ακούει στο όνομα νεονικοτινοειδή φυτοφάρμακα. Πρόκειται για μια κατηγορία φυτοφαρμάκων που χρησιμοποιείται τις τελευταίες περίπου δύο δεκαετίες σε διαφορετικές χώρες του κόσμου- στην Ελλάδα από το 1997- και η οποία γνωρίζει συνεχή εξάπλωση «ντύνοντας» ολοένα και περισσότερες καλλιέργειες.

Τι ακριβώς είναι όμως τα νεονικοτινοειδή φυτοφάρμακα και ποια η διαφορά τους από τα συμβατικά; Όπως εξηγεί στο «Βήμα» η κτηνίατρος της Ομοσπονδίας Μελισσοκομικών Συλλόγων Ελλάδος (ΟΜΣΕ) κυρία Κατερίνα Καρατάσου, πρόκειται για διασυστηματικά εντομοκτόνα (κυκλοφορούν, δηλαδή, σε όλα τα μέρη του φυτού) που έχουν δράση παρόμοια με το φυσικό εντομοκτόνο νικοτίνη, το οποίο δρα στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Οι ουσίες αυτής της κατηγορίας είναι οι acetamiprid, clothianidin, dinotefuran, fipronil, imidacloprid, nitenpyram, thiacloprid και thiamethoxam.

Το αρχικό σκεπτικό της δράσης τέτοιου είδους φυτοφαρμάκων σε αντίθεση με τα συμβατικά που απλώς ψεκάζονται στα φυτά ήταν το να χρησιμοποιούνται και για την «επένδυση» σπόρων έτσι ώστε να «κυριεύουν» το φυτό από την αρχή ως το τέλος της ζωής του σώζοντάς το από επιβλαβή έντομα. «Όταν γίνεται ψεκασμός του φυτοφαρμάκου, ένα μεγάλο μέρος διασπείρεται στον αέρα ή φεύγει στο έδαφος, ενώ μικρή σχετικώς ποσότητα περνά στο φυτό. Η καινούργια αυτή οικογένεια φαρμάκων επενδύεται στους σπόρους με ειδική επεξεργασία, με αποτέλεσμα να περνά ολόκληρη η ποσότητα της ουσίας στο φυτό» λέει η κυρία Καρατάσου.

Ωστόσο, όπως δείχνουν όλο και περισσότερα επιστημονικά στοιχεία, εκτός από τα βλαβερά έντομα-στόχους, τα φυτοφάρμακα αυτά δηλητηριάζουν και ωφέλιμα έντομα όπως οι μέλισσες, οι αγριομέλισσες, οι βομβίνοι και οι πεταλούδες. Και αυτό διότι εντοπίζονται στο νέκταρ, στη γύρη αλλά και στον «ιδρώτα» των φυτών που παράγεται κατά τη διαπνοή τους, άρα σε όλους τους χυμούς τους οποίους συλλέγουν οι επικονιαστές. «Πολλά από αυτά τα ωφέλιμα έντομα αποτελούν παράλληλα τροφή για τα πουλιά και υπάρχουν ήδη αναφορές για μεγάλη μείωση του πληθυσμού των άγριων πτηνών της Ευρώπης. Τα νεονικοτινοειδή φαίνεται επίσης ότι προσβάλλουν και ασπόνδυλα ζώα που ζουν στα επίγεια νερά και αποτελούν τροφή για τα ψάρια του γλυκού νερού ή και για πτηνά» αναφέρει η κτηνίατρος της ΟΜΣΕ.

Πρόκειται, όπως είναι ξεκάθαρο, για μια αλυσίδα που όταν σπάσει καταστρέφει όλους τους κρίκους που την αποτελούσαν, συμπεριλαμβανομένου του ανθρώπου. Πρόκειται την ίδια στιγμή όμως και για μια αλυσίδα… φτιαγμένη από χρυσάφι για τις παρασκευάστριες εταιρείες φυτοφαρμάκων: είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο το 2009 οι πωλήσεις αποκλειστικώς του imidacloprid (του πιο ευρέως χρησιμοποιούμενου νεονικοτινοειδούς εντομοκτόνου παγκοσμίως) άγγιξαν τα 606 εκατ. δολάρια (περί τα 420 εκατ. ευρώ).

Αξίζουν όμως τα νεονικοτινοειδή φυτοφάρμακα τα (πολλά) λεφτά τους σε ό,τι αφορά το οικοσύστημα; Ολοένα περισσότερα επιστημονικά στοιχεία μαρτυρούν πως η απάντηση μάλλον δεν είναι θετική. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Μία από τις πρώτες επιστημονικές παρατηρήσεις που έκαναν παγκόσμια αίσθηση σχετικά με την αρνητική επίδραση αυτών των «διάσημων» φυτοφαρμάκων στην υγεία των μελισσών ήλθε από τις ΗΠΑ και συγκεκριμένα από τον δρα Τζέφρι Πέτις, επικεφαλής ερευνητή στο Εργαστήριο για την Ερευνα στις Μέλισσες του υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ. Ο δρ Πέτις, ο οποίος είναι ο κύριος ερευνητής της αμερικανικής κυβέρνησης σχετικά με τις μέλισσες, ανακάλυψε πριν από δύο έτη ότι το imidacloprid κάνει τα συγκεκριμένα έντομα πολύ πιο ευάλωτα σε μια νόσο, τη νοζεμίαση, η οποία προκαλείται από το παράσιτο nosema που πλήττει το γαστρεντερικό σύστημα.

Ο δρ Πέτις αναφέρει στο «Βήμα» ότι επικεντρώθηκε στο συγκεκριμένο φυτοφάρμακο καθώς είναι ευρέως χρησιμοποιούμενο σε πολλές και διαφορετικές καλλιέργειες. «Είδαμε στο πλαίσιο πειράματος στο εργαστήριο ότι όταν εκθέσαμε μέλισσες στο συγκεκριμένο νεονικοτινοειδές φυτοφάρμακο και στη συνέχεια τις εκθέσαμε στο nosemaεμφανίστηκε τριπλάσια αύξηση των επιπέδων του παρασίτου στον οργανισμό αυτών των εντόμων σε σύγκριση με άλλες μέλισσες που δεν είχαν εκτεθεί στο φυτοφάρμακο αλλά προσβλήθηκαν από νοζεμίαση. Το αποτέλεσμα αυτό μαρτυρεί ότι τα έντομα ήταν πιο ευάλωτα στο nosema όταν είχαν προηγουμένως εκτεθεί στο φυτοφάρμακο». Όπως έδειξε μάλιστα η εργαστηριακή μελέτη του δρος Πέτις, η οποία παραμένει αδημοσίευτη, η ευαισθησία των μελισσών στο παράσιτο παρατηρείτο ακόμη και όταν τα έντομα είχαν εκτεθεί σε δόσεις του φυτοφαρμάκου τόσο μικρές ώστε να είναι μη ανιχνεύσιμες μετά τον θάνατό τους.

Ποια θα ήταν η λύση σε αυτό το παγκόσμιο ανησυχητικό φαινόμενο του αφανισμού των μελισσών, ρωτήσαμε τον Αμερικανό ειδικό. «Είμαι αισιόδοξος ότι μπορούμε να βρούμε τρόπους ώστε να κρατήσουμε τις μέλισσες υγιείς. Πιστεύω ότι τα νεονικοτινοειδή φυτοφάρμακα παίζουν ρόλο στον θάνατο των μελισσών, ωστόσο δεν έχουμε προσδιορίσει πόσο σημαντικό ρόλο αφού το ζήτημα είναι πολυπαραγοντικό. Σε κάθε περίπτωση χρειαζόμαστε ισχυρούς νόμους που να προστατεύουν τις μέλισσες. Δεν είμαι σίγουρος ότι τα στοιχεία που έχουμε αυτή τη στιγμή στα χέρια μας είναι αρκετά ώστε να δικαιολογούν τη συνολική απαγόρευση των νεονικοτινοειδών φυτοφαρμάκων,ωστόσο μπορεί μελλοντικά να αποδειχθεί ότι χρειάζεται μια τέτοια καθολική απαγόρευση».

Ο δρ Πέτις δεν φαίνεται να είναι ο μόνος που έχει ανησυχητικά ευρήματα στα χέρια του. Τα αποτελέσματά του γρήγορα επιβεβαιώθηκαν από ειδικούς στο Εργαστήριο για τη Βιολογία και την Προστασία των Μελισσών του Εθνικού Ινστιτούτου Αγρονομικής Ερευνας (ΙΝRΑ) στην Αβινιόν της Γαλλίας, με επικεφαλής τον δρα Σεντρίκ Αλό. Και από τη γαλλική μελέτη προέκυψε ότι το imidacloprid κάνει τις μέλισσες πιο ευάλωτες στη νοζεμίαση. Όπως σημείωσε στο «Βήμα» ο δρ Αλό, η μελέτη αυτή που επίσης διεξήχθη στο εργαστήριο έδειξε ότι ο συνδυασμός του νεονικοτινοειδούς φυτοφαρμάκου και του παθογόνου nosema αποδυνάμωνε σε τέτοιον βαθμό τον οργανισμό των μελισσών ώστε αυτές πέθαιναν πρόωρα. «Φάνηκε να υπάρχει συνεργιστική δράση μεταξύ του imidacloprid και του παρασίτου nosema η οποία οδηγούσε σε αποδυνάμωση των μελισσών. Παρατηρήσαμε σημαντική αύξηση της θνησιμότητας,ωστόσο δεν γνωρίζουμε τον ακριβή μηχανισμό που οδηγεί σε αυτήν». Ο γάλλος ειδικός προσέθεσε ότι οι απορίες σχετικά με τον μηχανισμό που οδηγεί στην εξαφάνιση των μελισσών μοιάζουν με το προαιώνιο ερώτημα σχετικά με το αβγό και την κότα. «Δεν έχουμε καταλήξει ακόμη αν τα φυτοφάρμακα αποδυναμώνουν τον οργανισμό των εντόμων με αποτέλεσμα να γίνονται πιο ευάλωτα στο nosema ή αν το παράσιτο εξασθενεί τις μέλισσες οι οποίες πεθαί νουν ευκολότερα μετά την έκθεση στα φυτοφάρμακα».

Ο κώδωνας του κινδύνου χτυπά όμως και από την Ολλανδία και συγκεκριμένα μέσα από τα αποτελέσματα μελέτης του τοξικολόγου Χενκ Τένεκες σχετικά με τους μακροπρόθεσμους κινδύνους για την υγεία των μελισσών από τη χρήση των νεονικοτινοειδών εντομοκτόνων imidacloprid και thiacloprid. Οπως σημειώνεται σε μελέτη του δρος Τένεκες που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2010 στο επιστημονικό περιοδικό «Τoxicology», «οι κίνδυνοι των νεονικοτινοειδών εντομοκτόνων imidacloprid και thiacloprid για τα αρθρόποδα μπορούν να υποτιμηθούν σοβαρά. Τα αποδεκτά όρια της τάξεως των 50 ppb (μέρη ανά δισεκατομμύριο) είναι βασισμένα κυρίως στις βραχυπρόθεσμες δοκιμές. Αν πραγματοποιούσαμε μακροπρόθεσμες μελέτες,πολύ χαμηλότερες συγκεντρώσεις μπορεί να αποδειχθούν επικίνδυνες. Αυτό εξηγεί γιατί πολύ μικρές ποσότητες imidacloprid μπορούν να προκαλέσουν μείωση του πληθυσμού των μελισσών μακροπρόθεσμα».

Μια και μιλήσαμε για αποδεκτά όρια, πρέπει να σημειώσουμε ότι η μελισσοτοξικότητα των νεονικοτινοειδών ελέγχεται με βάση διεθνείς κανονισμούς προσδιορίζοντας τη δόση που σκοτώνει το 50% του δείγματος μελισσών (τεστ LD50). Ωστόσο, όπως επισημαίνει στο «Βήμα» η βιολόγος, αναπληρώτρια ερευνήτρια του Ινστιτούτου Μελισσοκομίας στο Εθνικό Ιδρυμα Αγροτικής Ερευνας (ΕΘΙΑΓΕ) που εδρεύει στον Αγ. Μάμα Χαλκιδικής κυρία Φανή Χατζήνα, «οι δοκιμές αυτές αγνοούν παντελώς τις δευτερογενείς επιδράσεις από τις υποθανατηφόρες δόσεις που δεν σκοτώνουν το μελίσσι αλλά είτε προκαλούν προβλήματα μνήμης και μάθησης, με αποτέλεσμα οι μέλισσες να αποπροσανατολίζονται και να μην επιστρέφουν στην κυψέλη τους, είτε δημιουργούν προβλήματα υποθερμίας και κακής διατροφής του γόνου (των αναπτυσσόμενων μελισσών) είτε αποδυναμώνουν το αμυντικό σύστημα της μέλισσας κάνοντάς την εύκολη λεία σε οποιονδήποτε παθογόνο παράγοντα». Προβλήματα όμως παρατηρούνται και στους υποφαρυγγικούς αδένες των μελισσών (πρόκειται για τους αδένες που η μέλισσα φέρει στο κεφάλι και παράγουν τον βασιλικό πολτό), όπως δείχνουν στοιχεία έρευνας του Ινστιτούτου Μελισσοκομίας του ΕΘΙΑΓΕ.

Με βάση τα ισχύοντα δεδομένα βέβαια οι παρασκευάστριες εταιρείες των φυτοφαρμάκων είναι πλήρως καλυμμένες, αφού πράγματι τα προϊόντα τους αποδεικνύονται ασφαλή. Οι υπεύθυνοι των εταιρειών υποστηρίζουν ότι οι όποιοι θάνατοι μελισσών οφείλονται σε κακή χρήση των φαρμάκων από τους γεωργούς. Είναι όμως πάντα έτσι τα πράγματα; Ακόμη και αν δεν μπορούμε να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα, μια απάντηση είναι σίγουρη: οι μέλισσες αποδεκατίζονται (μαζί τους και άλλα ωφέλιμα έντομα). Το χρονικό αυτού του αποδεκατισμού καταγράφεται μάλιστα όχι μόνο μέσα από επιστημονικά στοιχεία του εξωτερικού αλλά και από άλλα που φέρουν άκρως ελληνική υπογραφή. Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2010 στο επιστημονικό περιοδικό «Journal of Ιnvertebrate Ρathology», με κύριο ερευνητή τον κ. Ν.Μπακανδρίτσο από το Ινστιτούτο Κτηνιατρικών Ερευνών Αθηνών που ανήκει στο ΕΘΙΑΓΕ, και αφορούσε αιφνίδιους θανάτους μελισσών το καλοκαίρι του 2009 στην Αρκαδία έδειξε ότι στα δείγματα μελισσών που εξετάστηκαν εντοπίστηκαν συγκεντρώσεις imidacloprid μεταξύ 14 και 39 νανογραμμαρίων ανά γραμμάριο ιστού. Στη μελέτη σημειώνεται ότι πρόκειται για την πρώτη δημοσιευμένη καταγραφή ανίχνευσης στην Ελλάδα του συγκεκριμένου νεονικοτινοειδούς φυτοφαρμάκου σε ιστούς μελισσών που παράγουν μέλι. Προστίθεται ότι η παρουσία πολλαπλών παθογόνων (ιών αλλά και του μικροσποριδίου Νosema ceranae) καθώς και φυτοφαρμάκων στον οργανισμό των μελισσών καθιστά δύσκολη τη σύνδεση των φαινομένων απώλειας πληθυσμών μελισσών που παρατηρήθηκε στην Ελλάδα με μια συγκεκριμένη αιτία. Υπογραμμίζεται όμως παράλληλα ότι φαίνεται να υπάρχει συνεργιστική δράση μεταξύ του φυτοφαρμάκου και των πολλών και διαφορετικών παθογόνων που ανιχνεύθηκαν στις μέλισσες.

Παράλληλα μελέτες ειδικών του Εργαστηρίου Φυσιολογίας Ζώων στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, με επικεφαλής τον καθηγητή κ. Γ.Θεοφιλίδη, έδειξαν ότι μικρές δόσεις νεονικοτινοειδών φυτοφαρμάκων όπως το imidacloprid αλλά και διάφορων πυρεθροειδών φυτοφαρμάκων προκαλούν βλάβες σε εσωτερικά συστήματα των μελισσών όπως το κυκλοφορικό. Η καρδιά της μέλισσας εμφανίζει πρόβλημα στη λειτουργία της, ωστόσο το έντομο συνεχίζει να βρίσκεται στη ζωή χωρίς να είναι παραγωγικό. Μοιάζει με έναν καρδιοπαθή που του ζητούν να τρέξει μαραθώνιο… Διότι η συλλογή τροφής από τη μέλισσα αποτελεί μαραθώνιο καθώς πρέπει να γίνεται πολλές φορές υπό αντίξοες καιρικές συνθήκες. Προβλήματα εμφανίστηκαν από μελέτες του κ. Θεοφιλίδη και στον αναπνευστικό ρυθμό μελισσών που ταΐστηκαν στο εργαστήριο με απειροελάχιστες ποσότητες imidacloprid.

Την εν δυνάμει θανατηφόρα σχέση μεταξύ νεονικοτινοειδών και μελισσών μαρτυρούν συγχρόνως αδημοσίευτα ακόμη ευρήματα που ανήκουν στους ειδικούς του Ινστιτούτου Μελισσοκομίας του ΕΘΙΑΓΕ στη Χαλκιδική. Οπως αποκαλύπτει η κυρία Χατζήνα στο «Βήμα», τα πρώτα αυτά αποτελέσματα δείχνουν ότι μέλισσες οι οποίες ετράφησαν με συγκεκριμένες υποθανατηφόρες δόσεις imidacloprid (δόσεις ακόμη και της τάξεως των μόλις 2 ppb) εμφανίζουν μεγαλύτερα ποσοστά νοζεμίασης. «Η πρώτη τέτοια παρατήρηση είχε γίνει στο πλαίσιο μικρού πειράματος πέρυσι και τα νέα ευρήματά μας εφέτος την επιβεβαιώνουν. Ολοκληρώνουμε τη σχετική μελέτη τα αποτελέσματα της οποίας θα αποσταλούν στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων».

Ας δούμε την γκρίζα ελληνική εικόνα σε ό,τι αφορά τη χρήση νεονικοτινοειδών εντομοκτόνων.

Στη χώρα μας λοιπόν τα συγκεκριμένα φυτοφάρμακα χρησιμοποιούνται ως διάλυμα για ψεκασμό σε εσπεριδοειδή και πυρηνόκαρπα (ροδάκινα, κεράσια, βερίκοκα κτλ.) αλλά και στα φοινικοειδή. Χρησιμοποιούνται επίσης ως επικάλυμμα σπόρων στο βαμβάκι, ενώ, όπως επισημαίνει η κυρία Χατζήνα, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης συζητεί τη χορήγηση έγκρισης και για χρήση σε σπόρους καλαμποκιού, ηλίανθου και ελαιοκράμβης.

Σημειώνεται πως σε ό,τι αφορά την καλλιέργεια βαμβακιού, σύμφωνα με τους γνωρίζοντες, οι επενδεδυμένοι με νεονικοτινοειδή σπόροι φθάνουν ως και το 90% επί του συνόλου των σπόρων που χρησιμοποιούνται στις καλλιέργειες. Βαμβακοκαλλιέργειες υπάρχουν κυρίως στη Βόρεια Ελλάδα (τα ηνία κρατά ο Νομός Πέλλας) αλλά και στην Κεντρική Ελλάδα. Μάλιστα, σύμφωνα με την κυρία Χατζήνα, στον Νομό Πέλλας άρχισαν τα τελευταία περίπου έξι χρόνια να εμφανίζονται και τα περισσότερα προβλήματα στις μέλισσες. «Οι μελισσοκόμοι μετέφεραν τα μελίσσια τους στα βαμβάκια ώστε να έχουν παραγωγή βαμβακόμελου- το βαμβακόμελο θεωρείται ένα πολύ καλό σε ποιότητα μέλι. Πίστευαν λοιπόν ότι θα έχουν καλή παραγωγή. Ωστόσο χρόνο με τον χρόνο έβλεπαν ότι τα μελίσσια τους αποδυναμώνονταν, χάνονταν μεγαλύτεροι πληθυσμοί μελισσών από το φυσιολογικό. Έτσι άρχισε η αναζήτηση της αιτίας του φαινομένου».

Ενόσω τα ακριβή αίτια αυτού του αποδεκατισμού αναζητούνται, οι αριθμοί είναι αδυσώπητοι. Όπως αναφέρει η κυρία Καρατάσου, από το 2003 και μετά χάνουμε περίπου 3.000 τόνους βαμβακόμελου ετησίως. Συγχρόνως όσοι μελισσοκόμοι έβαλαν τα μελίσσια τους κοντά σε βαμβακοκαλλιέργειες έχασαν το 50%-80% του πληθυσμού των μελισσών τους.

Την ίδια στιγμή το παράσιτο nosema εξαφανίζει τις μέλισσες. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα του Νομού Χανίων, όπου τα τελευταία δύο χρόνια καταγράφονται μεγάλες απώλειες μελισσιών που αποδίδονται στο μικροσπορίδιο Νosema ceranae. Η υπόλοιπη Κρήτη όμως δεν εμφανίζει ιδιαίτερο πρόβλημα. «Είναι τυχαίο ότι στον Νομό Χανίων καλλιεργούνται πολλά εσπεριδοειδή τα οποία ψεκάζονται με νεονικοτινοειδή;» ρωτάει η κυρία Καρατάσου.

Οι εκτιμήσεις είναι ότι την τελευταία τριετία, κατά την οποία εμφανίζονται έντονες ζημιές στα μελίσσια και ο μελισσοκομικός κόσμος δηλώνει πιο συστηματικά αυτές τις ζημιές στον Οργανισμό Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛΓΑ), έχουν χαθεί περί τις 200.000 μελίσσια εξαιτίας νοζεμίασης, επί συνόλου περίπου 1.200.000 μελισσιών. Αυτά τα στοιχεία αφορούν μάλιστα τους καταγεγραμμένους πληθυσμούς, καθώς δεν περιλαμβάνουν τις ζημιές που υφίστανται τα μελίσσια των ερασιτεχνών μελισσοκόμων. Σας εί παμε, οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους.

Θα περίμενε κάποιος ότι η καταστροφή αυτή ενός κλάδου που είναι από τους «στυλοβάτες» της οικονομίας μας- η Ελλάδα αποτελεί την πρώτη μελισσοκομική χώρα στην Ευρώπη με 2,2 μελίσσια ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο, ενώ κατέχει την τέταρτη θέση στην ΕΕ στην παραγωγή μελιού με περισσότερους από 17.000 τόνους ετησίως, με πρώτη την Ισπανία και ακολούθως τη Γερμανία και τη Γαλλία- θα είχε οδηγήσει ήδη σε έντονη δράση σε κεντρικό επίπεδο. Και όμως, τα πράγματα είναι διαφορετικά.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση με οδηγία που εξεδόθη στις 12.3.2010 (2010/21/ΕΕ) ζήτησε από τα κράτη-μέλη της να θεσπίσουν ως τις 31 Οκτωβρίου 2010 νομοθετικά μέτρα για την προστασία των μελισσών από τα νεονικοτινοειδή φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνται ως επικάλυμμα σπόρων. Στην οδηγία γινόταν λόγος βέβαια για «ατυχήματα» σε ό,τι αφορά τους θανάτους μελισσών, ωστόσο αναγνωρίζονταν οι κίνδυνοι για τις μέλισσες από τη χρήση των τεσσάρων πιο διαδεδομένων νεονικοτινοειδών φαρμάκων (chlothianidin, thiamethoxam, fipronil, imidacloprid). Το ελληνικό αρμόδιο υπουργείο δεν έλαβε κάποιο συγκεκριμένο μέτρο ως εκείνη την ημερομηνία, αλλά ανέφερε ότι ξεκινά ελέγχους σχετικά με την επίδραση των νεονικοτινοειδών.

Σε ό,τι αφορά τη νοζεμίαση, σύμφωνα με τον κ. Καραμήτρο, δεν μπορούμε να πούμε αυτή τη στιγμή αν αποτελεί απόρροια της αποδυνάμωσης του οργανισμού των μελισσών λόγω της έκθεσής τους στα νεονικοτινοειδή φυτοφάρμακα. «Σίγουρα ένας αποδυναμωμένος οργανισμός είναι πιο ευάλωτος σε οποιουδήποτε είδους εχθρό, όπως είναι το παράσιτο nosema που πλήττει τις μέλισσες. Όλα αυτά όμως μένει να αποδειχθούν από μεγάλες μελέτες».

Από την πλευρά του ο αντιπρόεδρος της ΟΜΣΕ κ. Β. Ντούρας τονίζει ότι η στάση που τηρεί το υπουργείο καταστρέφει τους μελισσοκόμους. «Στην Ελλάδα δεν έγινε τίποτε ως τα τέλη Οκτωβρίου του 2010 και τώρα το υπουργείο αναφέρει ότι θα διεξαγάγει έρευνες για να δει την πιθανή σύνδεση μεταξύ των νεονικοτινοειδών φυτοφαρμάκων και του θανάτου των μελισσών. Στο μεσοδιάστημα όμως οι μελισσοκόμοι καταστρέφονται».

Υπογραμμίζεται ότι σε τελευταία επιστολή της ΟΜΣΕ προς το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων με ημερομηνία 14.2.2011 οι υπεύθυνοι της Ομοσπονδίας κάνουν λόγο για πιθανή προσφυγή στη Δικαιοσύνη αν δεν υπάρξει δράση στο ζήτημα των νεονικοτινοειδών. Οπως συγκεκριμένα αναφέρεται στην επιστολή, «οι έρευνες που πολλοί από εσάς σκέφτονται και σχεδιάζουν είναι καταστροφικές για τον τόπο και ωφέλιμες για τις εταιρείες. Αν συνεχίσετε έτσι,θα μας οδηγήσετε στη σκέψη να λύσουμε το πρόβλημα μέσω της Δικαιοσύνης (ελληνικής ή ευρωπαϊκής)». Η επιστολή καταλήγει: «Η αντίθεσή μας με τις εταιρείες θα επιλυθεί αργά ή γρήγορα, είτε με την απαγόρευση των νεονικοτινοειδών είτε με την εξαφάνιση των μελισσών (και όχι μόνο!) από το πρόσωπο της Γης. Εσείς τελικά τι υπηρετείτε;».

Κωλυσιεργία καταλογίζει στο υπουργείο και η κυρία Χατζήνα. «Όταν ήδη έχουν υπάρξει διαμαρτυρίες και επιστολές τόσο από το ΕΘΙΑΓΕ όσο και από την ΟΜΣΕ, αλλά και από τον Μελισσοκομικό Συνεταιρισμό Πέλλας, η πιο λογική κίνηση θα ήταν έστω ένας προσωρινός περιορισμός της χρήσης των ουσιών αυτών ώσπου να ληφθούν οριστικές αποφάσεις. Το υπουργείο όμως αποφάσισε να προχωρήσει σε ένα πρόγραμμα παρακολούθησης». Και όχι μόνο αυτό. Η ειδικός από το ΕΘΙΑΓΕ υπογραμμίζει ότι η μέθοδος παρακολούθησης είναι λανθασμένη: «Η λογική του υπουργείου είναι να γίνουν επιτόπιοι έλεγχοι όταν θα δηλωθεί από τον μελισσοκόμο ότι υπάρχουν ζημιές. Ωστόσο για να δηλώσει ο μελισσοκόμος ότι υπάρχουν ζημιές, αυτό θα σημαίνει ότι έχει γίνει κακή χρήση του φαρμάκου, με αποτέλεσμα να λαμβάνονται θανατηφόρες δόσεις από τη μέλισσα. Το κύριο πρόβλημα δεν είναι οι θανατηφόρες αλλά οι υποθανατηφόρες δόσεις, οι οποίες δεν σκοτώνουν το μελίσσι άμεσα αλλά εξασθενούν τις μέλισσες».

Η κυρία Χατζήνα αναφέρει ότι σε κάθε περίπτωση η κίνηση για μελέτες από το υπουργείο- έστω και τώρα- είναι σωστή, φθάνει να γίνει με τον κατάλληλο τρόπο. «Πρέπει να αναφέρουμε ότι το υπουργείο ήλθε σε επαφή με τα ερευνητικά κέντρα της χώρας ζητώντας τους προτάσεις για τις μετρήσεις τις οποίες θα κάνει. Ελπίζουμε με βάση τις παρατηρήσεις μας να γίνουν τροποποιήσεις στον τρόπο των μετρήσεων». Και εμείς ελπίζουμε να γίνουν το ταχύτερο δυνατόν οι απαιτούμενες κινήσεις ώστε να μη φθάσουν κάποτε τα μικρά παιδιά να τραγουδούν «δεν περνά, δεν περνά η μέλισσα». Διότι αν κάτι τέτοιο συμβεί, τα… παρατράγουδα και για τη δική μας ζωή θα είναι πολλά.

Το παράσιτο nosema απαντάται σε δύο μορφές: το Νosema apis και το Νosema ceranae.Το τελευταίο διάστημα μάλιστα το Νosema ceranae,το οποίο θεωρείται πιο θανατηφόρο, αποτελεί τον κύριο εχθρό των μελισσών.Το nosema καταστρέφει το έντερο του εντόμου, με αποτέλεσμα να προκαλούνται πληγές. Έτσι η μέλισσα δεν μπορεί να τραφεί σωστά, εμφανίζει διάρροιες, εξασθενεί και πεθαίνει. Οι πληγές μάλιστα στο σώμα της μέλισσας αποτελούν «πύλες» από τις οποίες εισέρχονται πιο εύκολα παθογόνα, όπως ιοί, στον οργανισμό της. Έτσι αυτά τα παθογόνα αποτελούν πολλές φορές την τελική αφορμή κατάρρευσης του μελισσιού.Στην Ελλάδα το nosema απαντάται πιο εύκολα στη Βόρεια και στην Κεντρική Ελλάδα και λιγότερο στις ξηροθερμικές περιοχές, όπως τα νησιά του Αιγαίου. Και αυτό διότι η υγρασία ευνοεί τον πολλαπλασιασμό του παρασίτου. Υπέρ του λειτουργεί επίσης η κακή υγιεινή του μελισσιού.

Όλα τα στοιχεία προκαλούν ερωτήματα σχετικά με την ασφάλεια του μελιού που καταναλώνουμε.

Ωστόσο η κτηνίατρος της Ομοσπονδίας Μελισσοκομικών Συλλόγων Ελλάδος (ΟΜΣΕ) κυρία Κατερίνα Καρατάσου είναι καθησυχαστική. Όπως λέει, για να είναι ανιχνεύσιμες ποσότητες των φυτοφαρμάκων στο μέλι, θα πρέπει να αφορούν την κλίμακα των μικρογραμμαρίων ανά γραμμάριο μελιού.

«Σε ό,τι αφορά τις μέλισσες μιλούμε για ποσότητες της τάξεως των ppb- δηλαδή μερών ανά δισεκατομμυριοστό-,που είναι πολύ μικρές για να έχουν επίδραση στον άνθρωπο». Η κυρία Καρατάσου τονίζει επίσης ότι ο κύριος όγκος του ελληνικού μελιού προέρχεται πλέον από μη καλλιεργημένες περιοχές, όπως όσες έχουν πεύκα ή θυμάρι, με αποτέλεσμα να είναι κατά το δυνατόν απαλλαγμένες από νεονικοτινοειδή φυτοφάρμακα. Η ειδικός υπογραμμίζει πάντως πως σε ό,τι αφορά την ανθρώπινη υγεία θα ήταν προτιμότερο να στρέψουμε το βλέμμα μας σε καρπούς όπως αυτοί των οπωροφόρων τα οποία ψεκάζονται άμεσα με νεονικοτινοειδή φάρμακα. «Πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι τα νεονικοτινοειδή στοχεύουν τον νευροδιαβιβαστή του εγκεφάλου ακετυλχολίνη, ο οποίος μεταδίδει μηνύματα μεταξύ των νευρικών κυττάρων.

Αυτόν τον νευροδιαβιβαστή διαθέτουν τόσο οι μέλισσες όσο και ο άνθρωπος. Ίσως λοιπόν θα έπρεπε να δούμε την επίδραση αυτών των φυτοφαρμάκων και στο ανθρώπινο νευρικό σύστημα»καταλήγει η κυρία Καρατάσου.

* Στη Γαλλία ίσχυσε από το 1999 προσωρινή απαγόρευση στη χρήση του imidacloprid στην επένδυση σπόρων ηλίανθου, ενώ από το 2004 η απαγόρευση αφορά και επένδυση σπόρων καλαμποκιού και ελαιοκράμβης. Το πρόβλημα ξεκίνησε τον Ιούλιο του 1994, λίγες ημέρες μετά την άνθιση των ηλίανθων. Εκείνη την εποχή χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το ολοκαίνουργιο τότε εντομοκτόνο imidacloprid στις καλλιέργειες ηλίανθου .Ως το 1997 το imidacloprid χρησιμοποιούνταν στις μισές καλλιέργειες ηλίανθου της χώρας. Το 1999 η παραγωγή μελιού στη Γαλλία έπεσε σε 50.000 τόνους από 110.000 τόνους το 1996. Παράλληλα η Εθνική Ομοσπονδία Μελισσοκόμων ανέφερε ότι το ένα τρίτο των αποικιών μελισσών της χώρας είχε εξαφανιστεί. Ύστερα από έντονες διαμαρτυρίες και πορείες των μελισσοκόμων η κυβέρνηση αποφάσισε την απαγόρευση του imidacloprid στις καλλιέργειες ηλίανθου. Ως το 2007 οι θάνατοι μελισσών μειώθηκαν σημαντικά (έπεσαν σε ποσοστό μικρότερο του 10%).

* Στη Γερμανία εμφανίστηκε σοβαρό πρόβλημα απωλειών μελισσών τον Μάιο του 2008. Μελισσοκόμοι στην περιοχή Βάδης- Βιρτεμβέργης έχασαν τα δύο τρίτα των μελισσιών τους, μια απώλεια που συνδέθηκε με τη χρήση του νεονικοτινοειδούς φυτοφαρμάκου clothianidin στην περιοχή. Εξετάσεις σε νεκρές μέλισσες έδειξαν ότι το 99% εμφάνιζε συσσωρευμένες ποσότητες clothianidin στον οργανισμό του. Τελικώς αποφασίστηκε απαγόρευση της χρήσης όλων των νεονικοτινοειδών ως επένδυση σπόρων και ξεκίνησε πρόγραμμα καταγραφής και παρακολούθησης των επιπτώσεών τους στην υγεία των μελισσών.

* Στην Ιταλία τον Αύγουστο του 2008 απαγορεύθηκε η χρήση νεονικοτινοειδών στην επένδυση σπόρων ελαιοκράμβης, καλαμποκιού και ηλίανθου. Μετά την απαγόρευση αποκαταστάθηκαν οι πληθυσμοί των μελισσών,με αποτέλεσμα η κυβέρνηση να διατηρήσει το μέτρο.

* Στη Σλοβενία απαγορεύτηκε επίσης η χρήση νεονικοτινοειδών ως επένδυση σπόρου στο καλαμπόκι και στην ελαιοκράμβη.

* Στη Βρετανία στα τέλη Μαρτίου ο επικεφαλής επιστημονικός σύμβουλος του υπουργείου Περιβάλλοντος, Τροφίμων και Αγροτικών Υποθέσεων (Defra),καθηγητής Ρόμπερτ Γουότσον, ζήτησε ανασκόπηση των υπαρχόντων στοιχείων σχετικά με την ασφάλεια των νεονικοτινοειδών φυτοφαρμάκων σε ό,τι αφορά την υγεία των μελισσών.Και αυτό διότι στη χώρα τα τελευταία χρόνια οι μελισσοκόμοι αναφέρουν ότι μία στις τρεις αποικίες μελισσών χάνεται,με αποτέλεσμα πολλοί ειδικοί να μιλούν για πιθανή εξαφάνιση των μελισσών στη Βρετανία μέσα σε δέκα χρόνια.

* Στις ΗΠΑ έχουν ήδη ληφθεί κάποια μέτρα για την προστασία των μελισσών από τα νεονικοτινοειδή φυτοφάρμακα.Ο γενικός κανόνας είναι ότι οι αγρότες δεν πρέπει να χρησιμοποιούν τέτοιου είδους φυτοφάρμακα όταν τα φυτά των καλλιεργειών βρίσκονται σε φάση άνθισης, οπότε και θα γίνει επικονίαση από τις μέλισσες.(Αυτό το μέτρο εγείρει βέβαια ερωτηματικά,αφού το φυτοφάρμακο περιέχεται στο σύνολο του φυτού διά βίου…)

πηγή: Το Βήμα Science