Όπως το κρασί και η μπύρα, έτσι και το μέλι μπορεί να αναδίδει γεύσεις και αρώματα τα οποία είναι δύσκολο να εντοπιστούν με έναν απλό οργανοληπτικό έλεγχο. Η γεύση του μελιού επηρεάζεται από το είδος του φυτού. Αλλά μέχρι πρόσφατα οι επιστήμονες δεν μπορούσαν να πουν με ακρίβεια ποια φυτά επισκέπτονται οι μέλισσες.

Στο δημαρχείο του Σικάγο εγκατέστησαν κυψέλες οκτώ χρόνια πριν αυτό γίνει νόμιμο.

Οι χημικές αναλύσεις που γίνονταν, μέχρι σήμερα, σε δείγματα μελιού βασίζονταν στους κόκκους γύρης για να βρουν την βοτανική προέλευση, τώρα όμως επιστήμονες ισχυρίζονται ότι με τις νέες τεχνικές ανάλυσης του γενετικού υλικού στο μέλι, μπορούν να διακρίνουν την προέλευση όλων των φυτών που αυτό περιέχει. Ο Νόουα Ουίλσον-Ριτς (Noah Wilson-Rich) ιδρυτής της The Best Bees Company, μιας εταιρίας που αναλαμβάνει να παρακολουθεί μελίσσια που βρίσκονται σε αστικές περιοχές των ΗΠΑ, είναι ο επικεφαλής των αναλύσεων DNA στο μέλι. Τα δείγματα λαμβάνονται από κυψέλες στα κέντρα των πόλεων και μας αποκαλύπτουν ποια φυτά προτίμησαν να επισκεφτούν οι μέλισσες σε μια ακτίνα 3-4 χιλιομέτρων.

Νομιμοποιώντας την αστική μελισσοκομία
Στο Λος Άντζελες απαγορεύονταν οι κυψέλες από το 1879 λόγω του εσφαλμένου φόβου ότι οι μέλισσες επιτήθονταν σε καλλιέργειες φρούτων, αλλά το 2015 τις νομιμοποίησε μαζί με πολλές άλλες πόλεις των ΗΠΑ. Μελίσσια βέβαια βρίσκονταν πάντα, έστω και παράνομα. Σήμερα υπάρχουν κανονισμοί σχετικά με τις αποστάσεις που πρέπει να τηρούν οι μελισσοκόμοι.

Τι υπάρχει στα μέλια των πόλεων;
Όπως γίνεται αντιληπτό, μια μεγάλη ποικιλία φυτών προσφέρει νέκταρ και γύρη, βοηθώντας τις μέλισσες να επιβιώνουν μέσα στις πόλεις. Επίσης έντομα που παρασιτούν δέντρα και φυτά, όπως τα κωνοφόρα, εκκρίνουν μελίτωμα το οποίο συλλέγουν οι μέλισσες και το μετατρέπουν σε μέλι.

πηγή: National Geographic

Επιστήμονες ανακάλυψαν ένα νέο είδος παρασιτικής σφήκας, της οποίας η συμπεριφορά, τους φάνηκε τόσο ακραία, που της έδωσαν το όνομα Σεθ, απ’ την θεότητα της αιγυπτιακής μυθολογίας που συμβόλιζε το κακό και το χάος.

Η σφήκα Σεθ (Crypt-keeper wasp) που μπορεί να ελέγξει το μυαλό του ξενιστή της.

Βρέθηκε στις νότιες Πολιτείες των ΗΠΑ και είναι γνωστή και ως Crypt-keeper wasp. Ζει παρασιτικά αλλά αυτό που προκαλεί εντύπωση είναι ο τρόπος με τον οποίο μπορεί να ελέγξει τις κινήσεις και τις αποφάσεις του ξενιστή της. Γεννά τα αυγά της μέσα σε τρύπες που βρίσκει σε κορμούς δέντρων, που έχουν ανοιχτεί προηγουμένως από την σφήκα Bassettia pallida για να χρησιμοποιηθούν ως φωλιές.

Μόλις μια προνύμφη της σφήκας Σεθ εκκολαφτεί, εισέρχεται μέσα σε μια σφήκα Bassettia pallida, καταλαμβάνοντας το μυαλό της. Στην συνέχεια αναγκάζει τον ξενιστή της να ανοίξει τρύπες για να καταφέρει να αποδράσει από τον κορμό του δέντρου, καθώς η ίδια δεν έχει την δυνατότητα να σκάψει σε επιφάνεια ξύλου. Λίγο πριν το τέλος ωθεί τη σφήκα Bassettia pallida να ανοίξει μια μικρότερη τρύπα στην οποία την παγιδεύει.

Η σφήκα (Bassettia pallida) που σκάβει τις φωλιές της σε κορμούς βελανιδιάς στις νότιες Πολιτείες των ΗΠΑ.

Έχοντας ουσιαστικά βάλει τον ξενιστή της να σκάψει στην κυριολεξία το λάκκο του, αρχίζει να τον τρώει ζωντανό, μέχρι τελικά να βγει έξω στον κόσμο. Εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι και ο θεός Σεθ μπορούσε να ελέγχει άλλα ζώα όπως ύαινες και φίδια και είχε επίσης παγιδεύσει τον αδερφό του Όσιρι μέσα σε ένα κιβώτιο, το οποίο έριξε στο Νείλο, δολοφονώντας τον.

Ακόμα και η Kelly Weinersmith, παρασιτολόγος στο πανεπιστήμιο του Rice και επικεφαλής της νέας αυτής μελέτης, δηλώνει πως ανατριχιάζει στην ιδέα να βρίσκεται κανείς στριμωγμένος, χωρίς να μπορεί να κουνηθεί, μέσα σε ένα τούνελ, την ώρα που του τρώνε τα σωθικά. Θεωρεί όμως ακόμα πιο εκπληκτικό το γεγονός ότι μια παρασιτική σφήκα κατάφερε, μέσω φυσικής επιλογής, να χειραγωγήσει τον ξενιστή της με αυτό τον τρόπο.

πηγή: National Geographic

Επιστήμονες πιστεύουν ότι έχουν πλέον την απάντηση σε ένα παζλ που δυσκόλεψε ακόμα και τον μεγάλο φυσιοδίφη, Κάρολο Δαρβίνο και είχε να κάνει με το πως τα αγγειόσπερμα εξελίχθηκαν και εξαπλώθηκαν ώστε να γίνουν τα κυρίαρχα φυτά στη Γη.

Τα αγγειόσπερμα φυτά αποτελούν το 85% όλων των ζωντανών φυτικών ειδών που υπάρχουν σήμερα στον πλανήτη, συμπεριλαμβανομένων και των περισσότερων καλλιεργειών. Τα παλαιότερα απολιθώματα που έχουν βρεθεί τοποθετούνται ανάμεσα στην Ιουρασική και την Κρητιδική περίοδο, δηλαδή 140 με 190εκ. χρόνια πριν. Υπολογίζεται όμως ότι υπήρχαν ήδη πριν από 250εκ. χρόνια. Στο διάστημα αυτό τα γυμνόσπερμα κυριαρχούσαν στη Γη, με αποτέλεσμα να έχουμε κυρίως δάση με κωνοφόρα και φτέρες.

Στην πορεία όμως και φτάνοντας στα 50 εκατομμύρια χρόνια πριν, τα αγγειόσπερμα άρχισαν να πολλαπλασιάζονται με ταχείς ρυθμούς και ο αριθμός των γυμνόσπερμων να μειώνεται. Έτσι επικράτησαν στο φυτικό βασίλειο. Οι θεωρίες για την καταγωγή τους και την εξάπλωσή τους είναι πολλές. Γεγονός είναι ότι τα αγγειόσπερμα φυτά άλλαξαν την εικόνα του πλανήτη. Η ανάπτυξή τους επέδρασε στην ανάπτυξη των ζώων και ιδιαίτερα των θηλαστικών και των εντόμων.

Νέα έρευνα του Πανεπιστημίου του Σαν Φρανσίσκο στην Καλιφόρνια, δείχνει ότι καθοριστικό ρόλο σ’ αυτό έπαιξε η μείωση του μεγέθους του γονιδιώματος των φυτών αυτών. Ο ίδιος ο Δαρβίνος το αποκαλούσε «αποτρόπαιο μυστήριο», φοβούμενος ότι αυτό το εμφανές ξαφνικό άλμα θα μπορούσε να αμφισβητήσει τη θεωρία του για την εξέλιξη. Ο Kevin Simonin από το Σαν Φρανσίσκο και ο Adam Roddy, του Πανεπιστημίου του Γέιλ αναρωτήθηκαν αν το μέγεθος του γονιδιώματος μπορεί να είναι σημαντικό.

Οι βιολόγοι ανέλυσαν δεδομένα εκατοντάδων φυτών (αγγειόσπερμων & γυμνόσπερμων), που διατηρούσαν οι Βασιλικοί Βοτανικοί Κήποι και στη συνέχεια συνέκριναν το μέγεθος του γονιδιώματος. Με τη συρρίκνωση του μεγέθους του γονιδιώματος τα φυτά μπορούν να κατασκευάσουν μικρότερα κύτταρα. Αυτό το γεγονός με τη σειρά του επιτρέπει μεγαλύτερη πρόσληψη διοξειδίου του άνθρακα, άρα και καλύτερη φωτοσύνθεση.

Τα αγγειόσπερμα μπορούν και φωτοσυνθέτουν καλύτερα στα φύλλα τους, μεγιστοποιώντας την παραγωγικότητά τους. Οι ερευνητές λένε ότι η μείωση του γονιδιώματος συνέβη μόνο στα αγγειόσπερμα και αυτό ήταν η «απαραίτητη προϋπόθεση για την ταχεία ανάπτυξη αυτών των φυτών στη γη».

Η έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό PLOS Biology δίνει σημαντικές απαντήσεις σε ένα «σκοτεινό», μέχρι σήμερα, κομμάτι της εξέλιξης, όμως εγείρει νέες ερωτήσεις σχετικά με τα φυτά. Για παράδειγμα, γιατί τα ανθοφόρα φυτά ήταν ικανά να συρρικνώσουν τα γονιδιώματά ενώ τα υπόλοιπα όχι; Και γιατί, ενώ συνέβη αυτό, εξακολουθούν να υπάρχουν φτέρες και κωνοφόρα;

πηγές από: BBC, PLOS Biology, Wikipedia

Το μέλι παράγεται από τις σακχαρώδεις εκκρίσεις φυτών ή εντόμων, όπως το νέκταρ των λουλουδιών μέσω της αναγέννησης, της ενζυματικής δραστηριότητας και της εξάτμισης του νερού.

Το μέσο pH του μελιού είναι 3,9, αλλά μπορεί να κυμαίνεται από 3,4 έως 6,1. Το μέλι περιέχει πολλά είδη οξέων, τόσο οργανικά όσο και αμινοξέα. Ωστόσο, οι διάφοροι τύποι και τα ποσά τους ποικίλλουν σημαντικά, ανάλογα με τον τύπο του μελιού. Αυτά τα οξέα μπορεί να είναι αρωματικά ή αλειφατικά (μη αρωματικά). Τα αλειφατικά οξέα συμβάλλουν σημαντικά στη γεύση του μελιού, αλληλεπιδρώντας με τις γεύσεις άλλων συστατικών.

Καθώς όμως το μέλι έχει μέσο pH 3,9. σημαίνει ότι το μέλι είναι όξινο. Το μέλι περιέχει μια σειρά από οργανικά και αμινοξέα που οδηγούν στην οξύτητα του μελιού που με την σειρά του είναι η εξήγηση στις φαρμακευτικές του ιδιότητες και στις αντιβακτηριακές ιδιότητες.

Επιπλέον το μέλι περιέχει φλαβονοειδή και αντιοξειδωτικά που κατεβάζουν περισσότερο το μέσο pH με αποτέλεσμα να γίνεται περισσότερο όξινο.

Φυσικά για να είναι όμως κανείς σίγουρος για την ακριβή σύσταση του χρειάζεται χημική ανάλυση μελιού.

Τα οργανικά οξέα περιέχουν τα περισσότερα από τα οξέα του μελιού, αντιπροσωπεύοντας το 0,17-1,17% του μείγματος, με το γλυκονικό οξύ που σχηματίζεται από τις δράσεις ενός ενζύμου που ονομάζεται οξειδάση γλυκόζης ως το πλέον διαδεδομένο. Άλλα οργανικά οξέα είναι μικρά, αποτελούμενα από μυρμηκικό, οξικό, βουτυρικό, κιτρικό, γαλακτικό, μηλικό, πυρογλουταμικό, προπιονικό, βαλερικό, καπρικό, παλμιτικό και ηλεκτρικό, μεταξύ πολλών άλλων.

Βιβλιογραφία

1. Honey – Wikipedia
2. Thrasyvoulou, A.T, Journal of Apicultural Research25, 1986.

Ο Λεονάρντο της Πίζας, γνωστός και ως Φιμπονάτσι δημοσίευσε το 1202 το βιβλίο των υπολογισμών (Liber Abaci), ένα βιβλίο γεμάτο με τις μαθηματικές γνώσεις που είχε περισυλλέξει στα ταξίδια του και εξηγούσε μεταξύ άλλων τις αριθμητικές αλληλουχίες.

Στο τρίτο μέρος του liber abaci εμφανίζεται το εξής πρόβλημα: Κάποιος τοποθέτησε σε έναν αποκλεισμένο τόπο ένα ζευγάρι κουνελιών. Τα κουνέλια αυτά αναπαράγονται με ρυθμό ένα νέο ζευγάρι το μήνα και κάθε νέο ζευγάρι γίνεται γόνιμο δύο μήνες μετά κι αναπαράγεται με τον ίδιο ρυθμό. Πόσα ζευγάρια κουνελιών έχουν παραχθεί σε έναν χρόνο από το αρχικό ζεύγος; Το αποτέλεσμα είναι η ακολουθία 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233, 377, 610, 987, 1597, 2584, 4181, 6765, 10946 … Εδώ λοιπόν κάθε νέος όρος είναι το άθροισμα των δύο προηγουμένων. Η ακολουθία έχει αποδειχθεί εξαιρετικά χρήσιμη στην Επιστήμη.

Επιπλέον τα πηλίκα των διαδοχικών αριθμών τείνουν στον άρρητο αριθμό: Φ = ½ ( 1 + √5 ) = 1,618033989… Ο αριθμός Φ λέγεται και αριθμός της χρυσής τομής, αφού παριστάνει το χωρισμό ευθυγράμμου τμήματος σε μέσο και άκρο λόγο. Η ακολουθία Φιμπονάτσι και η χρυσή τομή εμφανίζονται σε όλες σχεδόν τις πτυχές της ζωής και φυσικά και στις μέλισσες.

Υπάρχουν πάνω από 20.000 είδη μελισσών, τα περισσότερα απ’ τα οποία ζουν μοναχικά. Η πιο γνωστή απ’ όλες, η μελιτοφόρα μέλισσα, ζει σε αποικίες με μεγάλους πληθυσμούς. Από εδώ και πέρα λοιπόν όταν λέμε σ’ αυτό το άρθρο μέλισσα, θα εννοούμε αυτήν, δηλαδή την Apis mellifera. Οι μέλισσες έχουν πολλά ασυνήθιστα χαρακτηριστικά και ένα απ’ αυτά είναι το γενεαλογικό τους δέντρο.

Σε μια αποικία μελισσών υπάρχουν τρία είδη. Η βασίλισσα (μάνα) η οποία είναι θηλυκιά, οι εργάτριες μέλισσες οι οποίες είναι επίσης θηλυκές αλλά δε μπορούν να γονιμοποιηθούν οπότε και να γεννήσουν γονιμοποιημένα αυγά και οι κηφήνες οι οποίοι είναι άρρενες. Και εδώ συμβαίνει κάτι περίεργο. Οι κηφήνες γεννιούνται από αγονιμοποίητα αυγά. Αυτό σημαίνει ότι δεν έχουν πατέρα αλλά μόνο μητέρα. Έχουν όμως παππού. Αντίθετα όλες οι εργάτριες και η βασίλισσα έχουν και μητέρα και πατέρα.

Άρα λοιπόν όλα τα αρσενικά μέλη της κυψέλης έχουν έναν γονιό και όλα τα θηλυκά δύο. Στον παρακάτω πίνακα φαίνεται το γενεαλογικό δέντρο των μελισσών:

Ας μελετήσουμε το γενεαλογικό δέντρο των αρσενικών μελισσών (κηφήνων): Ένας κηφήνας έχει έναν γονιό που είναι θηλυκός. Έχει επίσης δύο παππούδες, από τη μητέρα του και τρεις προ-παππούδες. Δύο απ’ τους γονείς της γιαγιάς του και έναν από του παππού του. Πηγαίνοντας ακόμη πιο πίσω βλέπουμε ότι η αριθμητική αλληλουχία είναι η ίδια με την ακολουθία Φιμπονάτσι και το ίδιο συμβαίνει και για τα θηλυκά μέλη της αποικίας.

Όπως είπαμε η ακολουθία Φιμπονάτσι βρίσκεται σχεδόν παντού στη φύση. Ο αριθμός των πετάλων σε πολλά άνθη τις περισσότερες φορές είναι ένας αριθμός Φιμπονάτσι. Οι περισσότερες μαργαρίτες έχουν 34, 55 ή 89 πέταλα. Το άγριο τριαντάφυλλο, η νεραγκούλα, ο καπουτσίνος και η ακουιλέγια εμφανίζονται συνήθως με 5 πέταλα ενώ το αστράκι και η πικραλίδα με 21. Το χρυσάνθεμο έχει συνήθως 34 πέταλα όπως και ο ηλίανθος.

Γυρίζοντας πίσω στις μέλισσες και διαιρώντας τον αριθμό των θηλυκών μελισσών με τον αριθμό των αρσενικών παίρνουμε το 1.618 δηλαδή τη χρυσή τομή!

πηγές: Wikipedia.com, maths.surrey.ac.uk, gwbuzz.com, akida.info (Μιχάλης Α. Πόλης)

Ένα νέο είδος μέλισσας ανακαλύφθηκε στη χερσόνησο του Cape York, στο βόρειο Queensland. Σύμφωνα με τον Remko Leijs, βιολόγο του Μουσείου της Νότιας Αυστραλίας, ο οποίος ανακάλυψε τη μέλισσα, πρόκειται για ένα είδος Amegilla bombiformis γνωστή και ως «Μέλισσα Αρκουδάκι» της οικογένειας των Απιδών (Apidae).

Προς το παρόν δεν έχει όνομα καθώς ο Remko δεν έχει ολοκληρώσει την έρευνά του. Ο ίδιος δήλωσε στο Australian Geographic ότι βρήκε τη μέλισσα πάνω σε ένα άνθος ιβίσκου. Αυτή η νέα μέλισσα είναι ένα από τα πέντε νέα είδη των Amegilla bombiformis, που έχει ανακαλυφθεί κατά τη διάρκεια του προγράμματος Bush Blitz, το οποίο ξεκίνησε για πρώτη φορά το 2010 με στόχο να γίνει περισσότερο γνωστή η τεράστια βιοποικιλότητα της Αυστραλίας.

«Είναι υπέροχο ότι ανακαλύπτονται πολλά νέα είδη ιθαγενών μελισσών, αλλά από την άλλη πλευρά κάποια είδη που ανακαλύφθηκαν πριν από περίπου 100 χρόνια σήμερα θεωρούμε ότι έχουν εξαφανιστεί» πρόσθεσε ο Remko. Ο ίδιος κατάλαβε ότι πρόκειται για ένα νέο είδος όταν παρατήρησε τα χαρακτηριστικά και ξεκάθαρα δαχτυλίδια που είχε στην κοιλιά της. «Όλα τα άλλα είδη αυτής της ομάδας μελισσών έχουν ασαφή δαχτυλίδια καθώς είναι αρκετά χνουδωτές και καλύπτονται σχεδόν εξ ολοκλήρου από πορτοκαλί-καφέ χρώμα, εξού και η ονομασία Μέλισσα Αρκουδάκι».

πηγή: Australian Geographic

Μετά το έτος η διατροφή ενός παιδιού δεν διαφέρει από εκείνη μεγαλύτερων παιδιών. Η καλύτερη μακράν διατροφή όπως αναδεικνύεται από την επιστημονική κοινότητα είναι η μεσογειακή διατροφή, εκείνη που επικρατούσε κάποιες δεκαετίες πριν σε περιοχές της Ελλάδας αλλά δυστυχώς σήμερα έχει ξεχαστεί για την πλειονότητα παιδιών και ενηλίκων.

Πολυάριθμες μελέτες έχουν αναδείξει την ωφέλεια της μεσογειακής διατροφής στην μείωση της παχυσαρκίας, των καρδιοαγγειακών νοσημάτων και στην μακροζωία. Υπάρχουν ακόμα δεδομένα που την συνδέουν με πρόληψη αλλεργιών και άσθματος. Η μεσογειακή διατροφή στηρίζεται στα φρούτα, τα λαχανικά, τα ψάρια, τους καρπούς και το ελαιόλαδο. Το μεγαλύτερο δώρο που μπορείτε να κάνετε στο μικρό παιδί σας είναι η εισαγωγή του σε ένα οικογενειακό τραπέζι που έχει σταθερό πλάνο μεσογειακής διατροφής και η εγκατάσταση υγιεινών συνηθειών στο τραπέζι.

Το μωρό μέχρι να χρονίσει είναι καλό να δοκιμάσει όλη την γκάμα, ότι καλό υπάρχει στον μανάβη από φρούτα και λαχανικά. Ο γνώμονας είναι πράγματα όσο γίνεται φρέσκα, εποχής, τοπικά παραγόμενα, βιολογικά ή από καλό παραγωγό. Δεν υπάρχει κανένας περιορισμός και κανένα φρούτο ή λαχανικό που «απαγορεύεται», αντίθετα το μωρό πρέπει να εισαχθεί από νωρίς σε ποικιλία γεύσεων ώστε να τα συνηθίσει και να τα αγαπήσει.

Σύντομα όχι μόνο αλεσμένα, αλλά και σε στικάκια μαλακωμένα με βράσιμο ή στον ατμό, ή και σε ωμές σαλάτες, πάντα σε συντονισμό με το επίπεδο κατάκτησης της δεξιότητας μάσησης στο κάθε παιδί. Μπορούν να είναι πολύ καλύτερα σνακ από «μπισκοτάκια» και άλλες τροφές με άδειες θερμίδες. Να προτιμάμε τη μάσηση στα φρούτα και όχι την εμμονή στις αλεσμένες φρουτόκρεμες ή την υπερκατανάλωση χυμού (η σύσταση είναι κάτω από 100ml ανά μέρα).

Άφθονο ωμό ελαιόλαδο σε σαλάτες, πάνω σε ψωμί ολικής άλεσης, ή σε λαδερά φαγητά όπου προστίθεται προς το τέλος του μαγειρέματος. Δώστε στα παιδιά σας τακτικά ελιές, όσο γίνεται λιγότερο αλμυρές: τα περισσότερα τις αγαπούν, και καλά κάνουν γιατί πρόκειται για τροφή με πλούσια αντιοξειδωτικά βιταμίνες πολυακόρεστα λιπαρά και ίνες. Λαδερά φαγητά πρέπει να δίνονται στο μικρό παιδί τουλάχιστον 1-2 φορές τη βδομάδα: αγκινάρες, αρακάς, φασολάκια, γεμιστά, μελιτζάνες, τουρλού, πράσα, σπανάκι και πολλές άλλες ιδέες από το οικογενειακό τραπέζι της γιαγιάς.

Τα όσπρια αποτελούν πολύτιμη τροφή και είναι καλό να συνηθίζονται από νωρίς στην εισαγωγή στερεών τροφών στο βρέφος. Περιέχουν πρωτείνη, σίδηρο, ασβέστιο. Να δίνονται μία με δυο φορές την εβδομάδα. Εκτός από τις παραδοσιακές παρασκευές – φακές σούπα, φασόλια, φάβα, ρεβύθια κλπ – μπορούν άνετα να δοθούν και σε σαλάτα ή απλά και στεγνά μαγειρεμένα για να τα πιάσει το παιδί στα χέρια του.

Τα ψάρια πρέπει να έρχονται τακτικά στο οικογενειακό τραπέζι, μία αν γίνεται και δύο φορές την εβδομάδα. Δεν μένουμε στα «παιδικά» ψάρια χωρίς πολλά λιπαρά, αλλά προσφέρουμε άφθονα μικρά λιπαρά ψάρια, όπως κουτσομούρα, σαρδέλα, γαύρο, τσιπούρα, λαβράκι κλπ Μπορούν να γίνουν σε μεγάλη ποικιλία ψητά ή στον φούρνο ή σε ψαρόσουπα ή στον ατμό, δεν είναι ανάγκη να τα συνηθίσει το παιδί μόνο τηγανητά. Μικροί τόνοι και σολομός επίσης, αποφεύγουμε μόνο τα μεγάλα ψάρια που μπορεί να είναι επιβαρυμένα σε μέταλλα. Προσφέρουμε και τακτικά διάφορα πολύτιμα θαλασσινά μετά το έτος: γαρίδες, καλαμάρι, σουπιά, χταπόδι. Ο συνδυασμός με άφθονο λεμόνι είναι σοφός, νοστιμίζει και αυξάνει την απορρόφηση σιδήρου για ψάρια και κρέατα.

Το καλής ποιότητας αυγό είναι σημαντικό κομμάτι της μεσογειακής διατροφής και είναι διατροφικός θησαυρός για τα παιδιά. Καλό είναι να καταναλώνουν ένα αυγό ανά 1-3 μέρες ή 3-5 αυγά την εβδομάδα, και αυτό να ξεκινάει έγκαιρα και νωρίς με την εισαγωγή στερεών τροφών.

Με τον υπόλοιπο πλούτο σε πρωτείνες και σίδηρο που διαθέτει η μεσογειακή διατροφή, το κρέας παίζει μόνο συμπληρωματικό και όχι κυρίαρχο ρόλο σε αυτήν. Στην κλασσική μεσογειακή διατροφή η συχνότητα κατανάλωσης κρέατος δεν ξεπερνούσε τη μια φορά τη βδομάδα ή και το μήνα. Τα μικρά παιδιά θα ήταν καλό να καταναλώνουν ικανοποιητική ποσότητα λευκού και κόκκινου κρέατος 2-3 φορές την εβδομάδα. Σήμερα ωστόσο παρατηρείται συχνά το φαινόμενο παιδιά αλλά και ενήλικες να καταναλώνουν καθημερινά και παραπάνω από μια φορά τη μέρα κόκκινο κρέας, κιμά, αλλαντικά, λουκάνικα ή λευκό κρέας, πράγμα σίγουρα πολύ μακριά από την μεσογειακή διατροφή.

Τα δημητριακά ολικής άλεσης μετά τον χρόνο παίζουν συμπληρωματικό αλλά καθημερινό ρόλο στην μεσογειακή διατροφή. Όχι υπερβολές ωστόσο σε ποσότητες, οριοθέτηση και μεγάλη σημασία στην ποιότητα, αφού πολλά έτοιμα αρτοσκευάσματα έχουν άσπρο επεξεργασμένο αλεύρι πολλά σάκχαρα και πρόσθετα.

Σε ένα πράγμα είμαι κάθετος στους γονείς που βλέπω: δεν γίνεται να ζούμε σε αυτήν την χώρα με τα τόσο υπέροχα παραδοσιακά γιαούρτια, την τεράστια ποικιλία υγιεινών και εύγευστων τυριών, τοπικά παραγόμενων, με πλήρη λιπαρά, προϊόντα πρόβεια ή κατσικίσια, και να μην τα δίνουμε τακτικά στα μικρά μας παιδιά, να τα συνηθίσουν και να τα αγαπήσουν! Δε μπορεί τα παιδιά μας να συνηθίζουν σε εμπλουτισμένα με ζάχαρα επιδόρπια γιαουρτιού ή σε απρόσωπα μαζικής παραγωγής γαλακτοκομικά  πολυεθνικών δυστυχώς προβαλλόμενων έντονα στα μίντια και στα σούπερ μάρκετ. Υπάρχει ένας θησαυρός παραγωγής τοπικών και καλών γαλακτοκομικών εκεί έξω που πρέπει να ξανα-ανακαλύψουμε. Δεν υπάρχει καλύτερο σνακ ή γεύμα ή πρωινό για ένα μικρό παιδί από καλό γιαούρτι με μέλι και τριμμένους ξηρούς καρπούς ή ταχίνι. Καθημερινά λίγο τυρί ή γιαούρτι στο μικρό μας παιδί.

Ο θηλασμός συνεχίζει να είναι αυτό που χρειάζονται τα μικρά παιδιά. Εάν έχει σταματήσει, δίνουμε όσο γίνεται πιο φρέσκο γάλα σε ήπιες ποσότητες, όχι άνω των 300-500ml / 24ωρο – με το κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα παραδοσιακά σε βασική θέση στην μεσογειακή διατροφή.

Οι ξηροί καρποί είναι πολύτιμο στοιχείο της μεσογειακής διατροφής. Για παιδιά που δεν έχουν αλλεργία, η κατανάλωση ξηρών καρπών πρέπει να ξεκινήσει πριν το έτος, σε μορφή ασφαλή για να αποτραπεί ο κίνδυνος πνιγμονής: τριμμένοι μέσα σε φρουτόκρεμα ή γιαούρτι, σε μορφή αλοιφής ή μέσα σε Παρασκευή. Αργότερα και ανάλογα με την πρόοδο του παιδιού στη μάσηση τους προσφέρουμε κομμένους με το παιδί να μην κινείται και με επίβλεψη.

Πολύτιμο και συχνό σνακ στη μεσογειακή διατροφή είναι επίσης οι σταφίδες και τα αποξηραμένα φρούτα. Τα φαγητά για ένα μικρό παιδί δεν χρειάζεται να είναι άνοστα. Μεσογειακή διατροφή σημαίνει εισαγωγή από την αρχή των στερεών τροφών σε μυρωδικά και καρυκεύματα που μπορούν να δώσουν ποικιλία γεύσεων απομακρύνοντας την ανάγκη για υπερβολικό αλάτι ή ζάχαρη: ρίγανη, μαιντανό, άνιθο, σέλινο, κρεμμυδάκι, σκόρδο, μέντα, θυμάρι κανέλα κα, όλα πρέπει να μπουν από την αρχή για να τα συνηθίσει και να τα αγαπήσει το μωρό σας.

Οι τροφές έχουν από μόνες τους συνήθως αρκετό αλάτι, Επιπρόσθετο επιτραπέζιο αλάτι πρέπει να βάζουμε ελάχιστο στο φαγητό των μικρών παιδιών – αλλά και στο δικό μας. Από την άλλη, μη φοβάστε να προσφέρετε στο παιδί σας που και που πιο αλατισμένες καλές τροφές, όπως φέτα και ελιές.

Η ζάχαρη είναι μακράν το ΜΕΓΑΛΟ πρόβλημα στην διατροφή των παιδιών σήμερα. Οι περισσότερες τροφές που υπάρχουν στα σούπερ μάρκετ και προσφέρονται για τα μικρά παιδιά – από έτοιμες κρέμες έως έτοιμα βαζάκια και σνακ και επιδόρπια γιαουρτιού – έχουν αθέμιτη και υπερβολικά μεγάλη ποσότητα απλών σακχάρων, εθίζουν το παιδί στην γλυκιά γεύση και δυστυχώς καταναλώνονται από τα περισσότερα καθημερινά. Εδώ πρέπει να εστιάσει ο γονιός τον αγώνα του για μια πιο υγιεινή, πιο μεσογειακή διατροφή στα παιδιά του.

πηγή: pediatros-thes.gr (του Στέλιου Παπαβέντση παιδιάτρου MRCPCH DCH IBCLC)

Ο Ελαιώνας, πέρα από τη συμβολική αξία του για την πόλη της Αθήνας, μας θυμίζει και το πόσο μακρόβιο δέντρο είναι η ελιά, παρ’ όλες τις ταλαιπωρίες που μπορεί να υποστεί από την άγνοια ή την αδιαφορία των ανθρώπων. Και στη χώρα που ο μύθος επιμένει ότι πρωτοεμφανίστηκε ως θεϊκό δώρο, συναντάς σήμερα άφθονα δέντρα όχι απλώς αφρόντιστα αλλά και κακοποιημένα από λάθος κλαδέματα ή από καθόλου κλαδέματα, τη στιγμή που το θεωρούμε το υπ’ αριθμόν 1 εξαγωγικό προϊόν μας.

Όταν λοιπόν ήλθε στην Ελλάδα ο Ιταλός καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Πίζας, Riccardo Gucci, προσκεκλημένος από το oliveoilseminars.com, το ΒΗΜΑScience ήταν εκεί και παρακολούθησε τις ομιλίες του αλλά και τον ακολούθησε υπομονετικά σε όλη την περιήγησή του σε ελαιώνες της Αττικής όπου ο καθηγητής έκανε υποδειγματικά κλαδέματα που τα συνόδευε με καίριες παρατηρήσεις σχετικά με το πώς και το γιατί κόβουμε έστω και μερικά φύλλα από το κάθε δέντρο. Το κλάδεμα, όπως έχει γράψει σε μερικές από τις μελέτες του που έχουν γίνει σημείο αναφοράς στη διεθνή βιβλιογραφία αλλά και επανέλαβε εδώ όταν τον ρωτήσαμε σχετικά, όταν γίνει σωστά, δίνει χρόνια και καρπό παραπάνω στην ελιά.

Είναι υπερβολή να νιώσεις κάποια στιγμή ενοχικά απέναντι στα δέντρα του σπιτιού σου; Δεν το αποκλείω, αλλά έτσι ένιωθα γυρίζοντας μια Κυριακή αργά το απόγευμα από ολοήμερο σεμινάριο αφιερωμένο στα κλαδέματα και ιδιαίτερα σε αυτά που έχουν σχέση με τα ελαιόδεντρα. Εκτός από τις ώρες θεωρίας σε κλειστό χώρο είχα περάσει, μαζί με άλλους τριάντα, και κάτι παραπάνω από τέσσερις ώρες στα Μεσόγεια παρακολουθώντας τον Ιταλό καθηγητή Ricardo Gucci, να σκαρφαλώνει στα δέντρα ενός ελαιώνα, να κάνει κύκλους περπατώντας γύρω τους, να αγκαλιάζει τις φυλλωσιές τους, αλλά και να κόβει μελετημένα και αποφασιστικά όσα κλαδιά πίστευε πως έπρεπε να απομακρυνθούν από ένα δέντρο ακλάδευτο επί 7-8 χρόνια.

Έτσι, συναντώντας ξανά τις τέσσερις ελιές του σπιτιού μου, δύο μέσα στον κήπο και δύο στην πρόσοψη, βλέποντας με άλλο μάτι πλέον την κατάστασή τους, κατάλαβα πόσο έδειχναν αλλά και πόσο ήταν παραμελημένες. Το βλέμμα κόλλησε και στα ακρωτηριασμένα από τους βιαστικούς εργάτες του δήμου τμήματα των δύο δέντρων στον δρόμο (για να περνούν εύκολα τα φορτηγά), στην ασύμμετρη εμφάνιση όλων, στα (λαίμαργα) παρακλάδια που έμαθα να βλέπω πλέον σαν απειλή και στα πανύψηλα κλαδιά που ορθώνονταν στο κέντρο, εντελώς κατακόρυφα, όχι καμαρωτά, όπως πίστευα ως τότε, αλλά μέσα στην απόγνωσή τους, διψώντας για περισσότερο φως.

Ποιος είναι ο στόχος ενός κλαδέματος;
Απαντώντας κατά κάποιον τρόπο στην ερώτηση αν το κλάδεμα γίνεται για διευκόλυνση των ανθρώπων που εκμεταλλεύονται το δέντρο ή γιατί έτσι νιώθει αυτό καλύτερα, ο κ. Gucci ισχυρίζεται ότι «κλαδεύουμε το δέντρο για να ξανανιώσει», δείχνοντας μάλιστα προς ένα δέντρο που μόλις το είχε απαλλάξει από αρκετά περιττά κλαδιά. Κλαδιά όμως όχι πεταμένα κάτω για να μείνουν εκεί όπως έτυχε, σκορπισμένα άτακτα, αλλά προσεκτικά τοποθετημένα μπροστά στο δέντρο. Γιατί εκεί, αν και κομμένα, μπορεί να έχουν ακόμη αξία και υλική αλλά και ως πληροφορία (!) για όποιον ξέρει κάτι παραπάνω.

Σε ένα βιβλίο που μου έχει μάθει πολλά για τα φυτά (Γ. Μανέτα Τι θα έβλεπε η Αλίκη στη χώρα των φυτών, εκδόσεις ΠΕΚ) είχα διαβάσει: «Τα φυτά δεν είναι λιγότερο πολύπλοκα από τα ζώα. Αντιλαμβάνονται το περιβάλλον, στην κυριολεξία το μετρούν, καταγράφουν και ανταποκρίνονται στα ερεθίσματα, ρυθμίζουν τη χημεία του εσωτερικού του σώματός τους, τρέφονται με χαρακτηριστικό και αυτάρκη τρόπο» και λίγο παρακάτω: «Ναι, δεν σηκώνονται να φύγουν όταν δουν τα σκούρα, όταν κάνει κρύο  ή ζέστη, απλώς αλλάζουν ιδιότητες εκεί που βρίσκονται ώστε να αντεπεξέλθουν και αυτό αποτελεί μέρος της φυτικής συμπεριφοράς. Πρόκειται για συμπεριφορά άγνωστη σε μας, αδύνατη για τους ανθρώπους  ή για τα ζώα, ωστόσο πετυχημένη για τα φυτά». Με άλλα λόγια, παρασυρόμαστε και θεωρούμε κατώτερη μορφή ζωής τα φυτά γιατί το μάτι μας εντυπωσιάζεται περισσότερο από αυτά που κινούνται και πολύ λιγότερο από τα ακίνητα.

«Μην ψάχνετε στα δέντρα αναλογίες με τους ζωντανούς οργανισμούς. Το δέντρο όμως είναι μια σοφή ύπαρξη. Όταν, π.χ., αισθάνεται ανασφάλεια στο περιβάλλον όπου μεγαλώνει, δεν (θέλει να) παράγει» μας είπε εκείνο το πρωινό και ο κ. Gucci. Εκτός όμως από αυτό, μάθαμε ότι, όπως συμβαίνει με τους ανθρώπους, ανάλογα θα πρέπει να σκεπτόμαστε και για τα ελαιόδεντρα: αντιμετώπιση με διαφορετικό τρόπο, ανάλογα με την ηλικία τους.

Ασκήσεις «γιόγκα» για δέντρα
Ανεξάρτητα πάντως από την ηλικία, είναι λάθος πρώτα από όλα να σκεπτόμαστε ότι η περιποίηση ενός δέντρου ταυτίζεται μόνο με το κόψιμο μερικών ξερόκλαδων κάθε τόσο. Από όσο κατάλαβα εγώ τουλάχιστον, όλα πρέπει να αρχίζουν με το βλέμμα που ρίχνουμε ή καλύτερα «χαρίζουμε» στο δέντρο μας κάθε ημέρα. Όταν είναι ακόμη σε ηλικία ενός ή δύο ετών, «τα χέρια μας να είναι… κοντά, κυρίως όταν κρατούν το κλαδευτήρι» προειδοποιεί ο κ. Gucci. Διότι τα φύλλα χρειάζονται πολύ σε ένα δέντρο μικρής ηλικίας, αφού με τη φωτοσύνθεση που κάνουν το εφοδιάζουν με την απαραίτητη ενέργεια. Όταν λοιπόν δεν είναι ακόμη πολλά, το δεντράκι τα έχει ανάγκη όλα τα φύλλα του. Γι’ αυτό πρέπει να φροντίζουμε, όπως και με τους εφήβους, να γίνει καλό ξεκίνημα, να μπουν καλές βάσεις και να μην του προκαλέσουμε αναπηρία από νωρίς.

Μας δείχνει ένα νεαρό δέντρο που έχει έξι κλαδιά όλα κι όλα. Έχουν φροντίσει πολύ αυτοί που το φύτεψαν εκεί να φεύγουν κατακόρυφα δύο μόνο κλαδιά από τον νεαρό κορμό και το καθένα από αυτά να διακλαδίζεται σε άλλα δύο αυστηρά και επίσης κατακόρυφα. Προσεγμένα, δηλαδή, όλα αλλά και όλα λάθος οδηγημένα, καθώς αυτό που χρειάζονται τα δέντρα και ακόμη περισσότερο η ελιά είναι τα κλαδιά να βγαίνουν και να κατευθύνονται προς το πλάι, αν είναι δυνατόν με κλίση γύρω στις 45 μοίρες ή και μεγαλύτερη σε σχέση με την κάθετη στο έδαφος γραμμή, για να μαζεύουν όσο γίνεται περισσότερο φως. Σε ένα μάλιστα από τα νεαρά δέντρα πιάνει μια δέσμη από κλαδιά που είχαν κλίση αρκετά κατακόρυφη και τα λυγίζει προς τα κάτω, όχι μία αλλά αρκετές φορές, σαν να τους κάνει γυμναστική. Μια περίεργη άσκηση «γιόγκα» που, όπως λέει, το δέντρο την καταλαβαίνει και, αν αυτό επαναληφθεί μερικές φορές από όποιον περνάει συχνά για να δει πώς εξελίσσεται, το δέντρο θα πάρει μια πρώτη αρκετά σωστή κατεύθυνση προς την επιθυμητή μορφή. Επίσης διάφορα κατακόρυφα κλαδιά που δεν θέλει να τα απομακρύνει τα μπλέκει με το ζόρι ανάμεσα σε άλλα για να προχωρήσουν σχεδόν οριζόντια.

Και ποια είναι άραγε αυτή η ιδανική μορφή όπου πρέπει να φθάσουν, ασυμπτωτικά έστω, μεγαλώνοντας τα ελαιόδεντρα;

Πληγές και κουφάλες
Εκτός από το καθαυτό κλάδεμα, πρέπει να παρατηρούμε την κατάσταση του κορμού και να αποφεύγονται οι κακουχίες. Οι χυμοί κυκλοφορούν σε ένα λεπτό εξωτερικό στρώμα του φλοιού και εκεί δεν πρέπει να υπάρχουν χαράγματα ή βαθιές τομές. Έτσι δικαιολογείται και το γνωστό φαινόμενο ένα μεγάλης ηλικίας δέντρο να στερείται ακόμη και όλο το εσωτερικό του κορμού του κι όμως να καρποφορεί πολύ αποδοτικά. Ο κ. Gucci μάλιστα ήταν κατηγορηματικός. Το ξυλώδες κέντρο κάθε κλαδιού και του κορμού αντίστοιχα δεν συμμετέχει στη βλάστηση, γι’ αυτό και δεν ασχολείται με το να βάζει κάποια αλοιφή ή έστω λάσπη στις τομές που προκύπτουν όταν κόβονται κάπως χοντρά κλαδιά. Λέει ότι είναι χάσιμο χρόνου και φαίνεται πως δεν τον απασχολεί η πιθανότητα να εισχωρήσουν από την πληγή αυτή βλαβεροί για το δέντρο μικροοργανισμοί.

Κύπελλο, μπάλα ή… χριστουγεννιάτικο δέντρο
Κάτι που μάλλον διαφεύγει από μερικούς μανιακούς κλαδευτές είναι πως όταν κόψεις διάφορα χοντρά κλαδιά δημιουργείς, κατά τον κ. Gucci, ένα τέρας. Όπου έχεις ρίζες και κορμό ανεπτυγμένα και επάνω μια ογκώδη κόμη με ένα πλήθος φύλλων σε λεπτά κλαδιά. Κάτι εντελώς ασύμμετρο, δηλαδή. Όσο για το ιδανικό σχήμα, μπορεί να είναι συνήθως το ανεστραμμένο κύπελλο, φαρδιά κόμη κάτω που γίνεται πιο στενή όσο ανεβαίνουμε. Εμφανίζονται όμως κατά περιοχές και άλλα, όπως με κορμό που διχάζεται χαμηλά (Ανδαλουσία, για το μάζεμα επιτραπέζιας ελιάς), σφαιρικό σχήμα (Ελλάδα, Γαλλία), με πολλαπλούς κώνους, έναν για κάθε μεγάλο κλαδί (σε περιοχές της Ιταλίας) και το «χριστουγεννιάτικο έλατο» με κέντρο την Καλιφόρνια, που ταιριάζει με τα μηχανήματα ταλαντώσεων του κορμού κατά τη συγκομιδή. Βέβαια από τα ελαιόδεντρα που εμείς αντικρίσαμε εκεί στα Μεσόγεια ήταν πολλά σε προχωρημένη ηλικία, εγκαταλελειμμένα, και χρειάζονταν γενναία επέμβαση. Μου φαίνεται σαν ένα πράσινο ορυχείο που έχει ακόμη πολλά να δώσει αλλά είναι προς το παρόν εγκαταλελειμμένο.

Η σωστή αναλογία
Και ο κ. Gucci μάς δείχνει πώς μπορεί να ξεκινήσει κάτι ξανά. Δεν δίνει την εντύπωση ότι έχει και πολλές  αναστολές. Τον βλέπω να πηγαίνει γύρω από τα δέντρα με κινήσεις που μου θυμίζουν καλλιτέχνη σε γκαλερί ενώ ετοιμάζει επί τόπου κάποιο έργο του. Με στέρεα προσχέδια. Κάθε κλαδί που κόβει είναι ένας σταθμός. Κοιτάζει λίγο και προχωρεί χωρίς δισταγμούς. Τα κομμένα κλαδιά τοποθετούνται προσεκτικά σε έναν σωρό και δεν αφήνονται στο έδαφος σκόρπια γιατί, όπως εξηγεί, δεν πρέπει να χάσουμε τον λογαριασμό κόβοντας αλόγιστα. Συνήθως και στις πιο βαριές περιπτώσεις δεν υπερβαίνουμε το 40% της κόμης, ενώ σε ένα σωστά κλαδεμένο δέντρο το πολύ να απομακρύνουμε το 20%, μόνο το 10% ίσως να είναι καλύτερο και το 5% ακόμη ίσως πολύ καλύτερο. Όλα αυτά τα κλαδιά με τα φύλλα τους μπορούν με ειδικά και όχι ακριβά μηχανήματα να θρυμματιστούν σε πολύ μικρά κομμάτια και ή να τροφοδοτήσουν κομπόστ ή να σκορπιστούν δημιουργώντας ευπρόσδεκτη εδαφοκάλυψη τους θερινούς μήνες που κινδυνεύει ο κορμός, ειδικά στα νεαρά δέντρα, να καεί. Και την όποια στοργή μας είναι έτοιμα να την ανταποδώσουν. Τα ελαιόδεντρα δεν είναι άλογα, όπως εξηγήθηκε αρκετά ελπίζω. Γιατί, λοιπόν, να τα σκοτώνουμε όταν γεράσουν με το να τα αφήνουμε ακλάδευτα και απεριποίητα; Ούτε βέβαια πρέπει, αντίθετα, να θυμόμαστε να τα κλαδέψουμε μόνο όταν γεράσουν αρκετά, σαν να είναι κάποιος ηλικιωμένος συγγενής που μας συγκίνησε στα τελευταία η κατάστασή του. Χωρίς να πιστεύουμε ότι θα είναι πολλές οι ημέρες του. Νομίζω ότι οι ελιές είναι σαν τις γάτες. Αργούν να σε εμπιστευθούν και να σου δώσουν καρπούς, αλλά όταν τις κερδίσεις μπορούν και μένουν για πάντα μαζί σου.

Ο δεκάλογος του κλαδευτή
1. Με τον όρο κλάδεμα εννοούμε ένα σύνολο χειρισμών που χρησιμοποιούνται για τη διαμόρφωση της κόμης, τη ρύθμιση της ανάπτυξης των βλαστικών και αναπαραγωγικών οργάνων και τη διαμόρφωση της ανάπτυξης των τμημάτων του δέντρου με σκοπό τη μεγιστοποίηση παραγωγής και ποιότητας.

2. Έπειτα από ένα πολύ γερό και απερίσκεπτο κλάδεμα ένα ελαιόδεντρο μπορεί να κάνει και τρία χρόνια για να ξαναδώσει καρπό.

3. Είναι καταστροφή όταν στο μάζεμα της ελιάς το φθινόπωρο κόβουμε κλαδιά για να μαζέψουμε πιο βολικά τον καρπό. Γιατί στις άκρες αυτών των κλαδιών βρίσκονται τα «καρποφόρα μάτια» που θα δώσουν τον καρπό της επόμενης χρονιάς.

4. Όταν πρόκειται να αγοράσουμε νεαρά φυτά ελιάς προτιμούμε αυτά που διακλαδίζονται και τα κλαδιά τους κατευθύνονται προς τα πλάγια και όχι να έχουν δύο ή τρία το πολύ κλαδιά με κατακόρυφη κατεύθυνση.

5. Η κόμη, δηλαδή όλα τα κλαδιά με τα φύλλα από το πιο χαμηλό ως την κορυφή, καλό είναι να ξεκινάει από το 1,5 μέτρο και να μην υπερβαίνει τα 4,5 μέτρα.

6. Ανάλογα με τις συνθήκες και τους ανέμους της περιοχής, μπορεί τα νεαρά δέντρα να χρειάζονται στήριγμα ακόμη και για τα πρώτα τέσσερα ή πέντε χρόνια της ζωής τους.

7. Οι ζωηροί βλαστοί που βγαίνουν από τις ρίζες του δέντρου και οι «λαίμαργοι βλαστοί» που φαίνεται ότι είναι δυνατοί, κάθετοι στον κορμό, πρέπει να απομακρύνονται αμέσως.

8. Μπορεί να φαίνεται κάπως τραβηγμένο το κλασικό «το κέντρο του δέντρου να είναι τόσο αραιό που να μπορεί να το διασχίσει και ένα πουλί» αλλά δείχνει προς τη σωστή κατεύθυνση αν φανταστούμε το φως ως κάτι στέρεο και απτό. Επίσης ας μην ξεχνάμε ότι το φως του ηλίου είναι απαραίτητο ως και τη στιγμή που ο καρπός κόβεται από το κλαδί του για να πάει στο ελαιοτριβείο.

9. Οι πιο πολλοί, τη χρονιά που το δέντρο παράγει υπερβολικά πολύ καρπό, σκέπτονται να το εκμεταλλευτούν αυτό στο έπακρο. Κανονικά όμως θα πρέπει να αποτρέψουμε εγκαίρως την υπερπαραγωγή τη μία χρονιά και την έλλειψη σχεδόν καρπού την επομένη, πλησιάζοντας στο ιδανικό, δηλαδή περίπου ισορροπημένες παραγωγές κάθε χρόνο.

10. Καλύτερη εποχή για κλάδεμα είναι αφού περάσουν τα κρύα του χειμώνα, άνοιξη δηλαδή, και αφού εμφανιστούν τα άνθη της επόμενης χρονιάς, ώστε να τα βλέπουμε και να αποφύγουμε κάποια στραβοψαλιδιά. Επίσης να μην ξεχνάμε πως, αν και το ελαιόδεντρο θεωρείται ξηροφυτικό, αντέχει δηλαδή χωρίς πολλά νερά, ένα καλό πότισμα τον Ιούνιο και ένα στο τέλος Αυγούστου έχει παρατηρηθεί ότι βοηθάει στην αύξηση των κιλών της συγκομιδής.

Ένοχο το κλάδεμα
Γιατί «δίνουν» οι ελιές μας χρονιά παρά χρονιά;
Το σεμινάριο του κλαδέματος εδώ στην Ελλάδα το οργάνωσε ο κ. Β. Φραντζολάς από το oliveoilseminars.com που ασχολείται με το θέμα ελιά-λάδι 24 ώρες κάθε ημέρα, ακόμη και τις Κυριακές, και ταξιδεύει παρατηρώντας από κοντά τους ελαιώνες όλης της Ελλάδας. Εδώ  λοιπόν παραθέτουμε και τη δική του άποψη για το θέμα:

Για το πώς κλαδεύουμε στην Ελλάδα την καλύτερη περιγραφή μου την έκανε προχθές ο φίλος μου Λεωνίδας Τ. από το Ρέθυμνο που αλλάζαμε μηνύματα για τα κλαδέματα των λιόδεντρων: «Στο χωριό μας κάθε παραγωγός έχει και το δικό του στυλ. Μερικοί ξεγυμνώνουν όλο το εσωτερικό του δένδρου αφήνοντάς το ανεπανόρθωτα εκτεθειμένο στον ήλιο. Άλλοι, χρονιά παρά χρονιά, κάνουν βαθύ κλάδεμα, άλλοι μια χρονιά κλαδεύουν τις ποδιές και την άλλη τις κορφές, άσε, ένα μπάχαλο. Και όλοι είναι σίγουροι ότι η δική τους τεχνική είναι αλάνθαστη. Προσωπικά κλαδεύω με μέτρο αραιώνοντας το εσωτερικό για να αερίζεται το δένδρο και περιορίζοντας τα λαίμαργα και τα πολύ υψηλά κλαδιά που είναι και δύσκολα στο μάζεμα. Παρ’ όλα αυτά, “αναζητώ” το καλύτερο».

To καλύτερο μας το είπε ο Ricardo Gucci πριν από λίγες ημέρες. Το θέμα είναι ότι οι παραγωγοί είναι στη μεγάλη τους πλειονότητα ανεκπαίδευτοι, κλαδεύουν εμπειρικά με αυτά που άκουσαν ή τους μετέφερε κάποιος άλλος και αυτός με λίγες γνώσεις. Στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας το κλάδεμα συνδυάζεται δυστυχώς με το μάζεμα του καρπού, με αποτέλεσμα να κατεβάζουμε κάτω πάνω από το 60% του φυλλώματος, κάτι που έχει καταστρεπτικά αποτελέσματα στην παραγωγή της επόμενης χρονιάς. Αυτός είναι και ο κυριότερος ίσως λόγος για την ακραία παρενιαυτοφορία (χρονιές καλές-κακές) που παρατηρείται στον ελληνικό ελαιώνα. Η λύση είναι στην παροχή κατάλληλης εκπαίδευσης από ανθρώπους που ξέρουν καλά τη φυσιολογία του δέντρου, οπότε και μπορούν να εξηγήσουν τις τεχνικές που πρέπει να εφαρμόζονται για μεγιστοποίηση της καρποφορίας, που είναι και το ζητούμενο στα ελαιόδεντρα.

πηγή: Βήμα Science (του Αλκη Γαλδαδά)

Νέα έρευνα δείχνει ότι υπάρχει στενή σχέση μεταξύ του χρώματος των ανθέων και του αρώματος που αναδίδουν, με στόχο την προσέλκυση συγκεκριμένων επικονιαστών. Τουλάχιστον αυτό ισχύει για 41 είδη φυτών και τους επικονιαστές τους, που ερευνήθηκαν σε έναν βιότοπο φρύγανων στο νησί της Λέσβου, από μια διεθνή ερευνητική ομάδα και η οποία δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβρη που μας πέρασε.

Τεχνητή λίμνη Μονής Πυθαρίου. photo by: naturagraeca

Η ομάδα ερεύνησε τον τρόπο με τον οποίο τα φυτά αυτά επικοινωνούν με ένα σύνολο από έντομα επικονιαστές που ζούσαν στην περιοχή. Ανακάλυψαν μια σχέση μεταξύ του χρώματος των λουλουδιών και του αρώματος τους, τόσο έντονη που μπορεί να θεωρηθεί ότι ουσιαστικά λειτουργούν από κοινού. Αυτή είναι ουσιαστικά η πρώτη μελέτη που αποδεικνύει την σχέση μεταξύ χρώματος και αρώματος για ένα σύνολο φυτών.

«Αυτό το αποτέλεσμα μας συγκλόνισε γιατί συλλέξαμε και αναλύσαμε τα δεδομένα με εντελώς αμερόληπτο τρόπο και επειδή προηγούμενες μελέτες δεν είχαν καν εξετάσει την πιθανή σχέση χρώματος και αρώματος» δήλωσε ο Robert Raguso, καθηγητής νευροβιολογίας και συμπεριφοράς, που συμμετείχε μελέτη. Τα λουλούδια χρησιμοποιούν συντονισμένα σήματα χρώματος και αρώματος για να προσελκύσουν έντομα, τα οποία με τη σειρά τους συλλέγουν γύρη επικονιάζοντας έτσι τα φυτά. Απ’ την άλλη πλευρά τα έντομα επωφελούνται και αυτά καθώς έχουν πρόσβαση στο νέκταρ και τη γύρη που είναι απαραίτητα για τη διατροφή τους.

Φρύγανα της Λέσβου. a) Το κολεόπτερο Eulasia nitidicollis σε Λαδανιά. b) Η πεταλούδα Colias crocea επισκέπτεται άνθος λεβάντας, c) Γενίστα η ακανθόκλαδος, d) Τουμπεραρία η σταλαγμώδης, e) Teucrium divaricatum και f) Άσπρη λαδανιά με αριστερά ευρωπαϊκή μέλισσα (Apis mellifera) και δεξιά το σκαθάρι Epicometis hirta. (photos by A. Kantsa).

Συνδέοντας τα οπτικά και οσφρητικά ερεθίσματα, τα λουλούδια καθιστούν το σήμα τους ισχυρότερο και πιο σταθερό κάτω από τις έντονες περιβαλλοντικές συνθήκες του Αιγαίου. Τις ημέρες που επικρατούν έντονοι άνεμοι και είναι αρκετές τέτοιες στα νησιά, τα αρώματα μπορεί να χαθούν, όμως τα χρώματα παραμένουν και συνεχίζουν να προσελκύουν επικονιαστές. Αντίστοιχα τα αρώματα παίζουν καθοριστικό ρόλο όταν λουλούδια αποκρύπτονται από την πυκνή βλάστηση.

Το κοινό χρώμα και άρωμα μεταξύ διαφορετικών λουλουδιών δεν σημαίνει και κοινή καταγωγή. Αντ’ αυτού, οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτά τα πρότυπα αντικατοπτρίζουν τους προσαρμοστικούς συμβιβασμούς μεταξύ της προσέλκυσης επικονιαστών αλλά και άλλων εξωτερικών πιέσεων, όπως για παράδειγμα το περιβαλλοντικό άγχος και η άμυνα εναντίον εχθρών. Πάντως οι βιοχημικοί και γενετικοί δεσμοί μεταξύ της χλωρίδας και της παραγωγής αρώματος παραμένουν ελάχιστα κατανοητοί.

Απολιθωμένο Δάσος Λέσβου. photo by: naturagraeca

Πέρα όμως απ’ την ανακάλυψη του συντονισμού ανάμεσα στο χρώμα και το άρωμα των ανθέων, τα έντομα που επισκέπτονται τα λουλούδια αυτά, ποικίλουν και μπορούν να αντιληφθούν τα ερεθίσματα των λουλουδιών με πολύ διαφορετικούς τρόπους. «Οι μέλισσες είναι οι κυρίαρχοι επικονιαστές στο νησί της Λέσβου και έχουν τριχρωματική έγχρωμη όραση, βλέπουν UV, μπλε και πράσινο» δήλωσε ο Raguso. «Αλλά οι πεταλούδες και τα σκαθάρια έχουν διαφορετικά οπτικά συστήματα, όμως μπορούν επίσης να δουν το κόκκινο χρώμα».

«Εμείς στη μελέτη μας υπολογίσαμε αυτές τις διαφορετικές μορφές αντίληψης. Η πρόοδος στο πεδίο μας είχε μείνει στάσιμη για πολύ καιρό, λόγω του τρόπου που μελετούσαμε την αλληλεπίδραση φυτού και επικονιαστή, καθώς εστιάζαμε μόνο σε ένα αισθητήριο κανάλι. Με αυτή τη μελέτη, κάναμε ένα βήμα πιο κοντά σε αυτό που υποψιάζομαι ότι συμβαίνει στην  πραγματικότητα» πρόσθεσε ο Raguso.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι με αυτή τη μελέτη πετύχαμε μια πιο ολιστική αντίληψη της επικονίασης.

πηγή: beeculture