Ένα από τα πιο σημαντικά συστατικά της γεωργίας – οι επικονιαστές – υποφέρουν περισσότερο από ποτέ, αλλά η βιολογική γεωργία μπορεί να τους βοηθήσει! Περίπου το ένα τρίτο της ανθρώπινης διατροφής προέρχεται από φυτά που βασίζονται σε έντομα επικονιαστές.

Ειδικά οι μέλισσες είναι μεγάλης σημασίας, καθώς είναι υπεύθυνες για την επικονίαση του 80% των καλλιεργειών μας. Για χρόνια, βλέπουμε μια τεράστια μείωση του αριθμού των μελισσών, βάζοντας την τροφική μας αλυσίδα σε μεγάλο κίνδυνο. Ο κύριος ένοχος φαίνεται να είναι η εκτεταμένη χρήση μιας ειδικής κατηγορίας φυτοφαρμάκων γνωστή ως νεονικοτινοειδή. Σύμφωνα με τα συμβατικά συστήματα καλλιέργειας του σήμερα, τα έντομα και τα βότανα είναι αναλώσιμα.

Ο ρόλος της βιολογικής γεωργίας ως μέσο στήριξης της υγείας του επικονιαστή.
Το «The Organic Center» δημοσίευσε μια έκθεση στην οποία περιγράφει λεπτομερώς τις τρέχουσες απειλές για τους επικονιαστές. Η έκθεση αποκαλύπτει πολλές πρακτικές βιολογικής καλλιέργειας που υποστηρίζουν την υγεία των μελισσών και άλλων επικονιαστών ενθαρρύνοντας παράλληλα ένα γεωργικό σύστημα που σέβεται την ισορροπία της φύσης. Αυτές οι τεχνικές καλλιέργειας φιλικές προς τον επικονιαστή μπορούν να χρησιμοποιηθούν και στις οργανικές και συμβατικές καλλιέργειες για να σώσουν τις μέλισσες και τις πεταλούδες από την εξαφάνιση.

«Η εργασία μας βλέπει διεξοδικά τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι μέλισσες και οι άλλοι επικονιαστές και θεωρεί την οργανική γεωργία σαν ένα πρότυπο για την υποστήριξη των πληθυσμών των επικονιαστών» αναφέρει η Δρ. Jessica Shade από το The Organic Center. «Ελπίζουμε ότι η έκθεση αυτή θα λειτουργήσει ως ένα εργαλείο για να εκπαιδεύσει τους φορείς χάραξης πολιτικής, τους παραγωγούς και τους καταναλωτές. Οι φιλικές προς τις μέλισσες πρακτικές που χρησιμοποιούνται από τους βιοκαλλιεργητές μπορεί να υιοθετηθούν από όλους τους παραγωγούς για την ανάπτυξη υγιών επικονιαστών».

Η επικονίαση είναι το πως η γεωργία συντηρεί τον εαυτό της· πως επιβιώνει.
Όταν οι αγροτικές πρακτικές αγνοούν την υγεία των φυσικών επικονιαστών, η γεωργία απομακρύνεται από τον σκοπό της και τελικά με την πάροδο του χρόνου διαπράττεται αγροτική αυτοκτονία. Οι πληθυσμοί των μελισσών έχουν μειωθεί περισσότερο από το ένα τρίτο από το 2006. Αποτελεί μια σημαντική ανησυχία, ιδιαίτερα όταν τα τρία τέταρτα του συνόλου των καλλιεργειών των τροφίμων βασίζονται σε επικονιαστές. Εάν ο πληθυσμός των μελισσών συνεχίσει να μειώνεται, πολλά τρόφιμα θα σταματήσουν να υπάρχουν. Μια μέρα, όλη η ποικιλομορφία θα μπορούσε να αντικατασταθεί από εκτάσεις γενετικά τροποποιημένων καλλιεργειών ελεγχόμενες από εταιρίες.

Η βιολογική γεωργία σέβεται την υγεία των επικονιαστών
Είναι εύκολο να καταλάβει κανείς γιατί οι επικονιαστές πεθαίνουν. Το φυσικό τους περιβάλλον από αγριολούλουδα και βότανα έχει αντικατασταθεί από καλλιέργειες κορεσμένες από φυτοφάρμακα. Αυτές οι χημικές ουσίες των φυτοφαρμάκων επηρεάζουν το νευρικό και το ανοσοποιητικό σύστημα των μελισσών και τις καθιστά πιο επιρρεπείς σε παρασιτικές λοιμώξεις.

«Η βιολογική γεωργία υποστηρίζει συνολικά τη γεωργία με τη διατήρηση πιο υγιών κοινοτήτων επικονιαστών, με πρακτικές όπως η αμειψισπορά, η φύτευση φυτοφραχτών και η χρήση ολοκληρωμένων τεχνικών διαχείρισης επιβλαβών οργανισμών. Στόχος μας είναι η βιολογική γεωργία να κερδίσει την αναγνώριση για αυτά τις σημαντικές πρακτικές» δήλωσε η Δρ. Jessica Shade.

Η βιομηχανική γεωργία χρησιμοποιεί αφειδώς εντομοκτόνα, ζιζανιοκτόνα, μυκητοκτόνα, χωρίς να ερευνά τον επιστημονικό αντίκτυπο που αυτές οι χημικές ουσίες έχουν σε μικρόβια του εδάφους, την ποιότητα του νερού, την υγεία των επικονιαστών ή σε ολόκληρα οικοσυστήματα. Για παράδειγμα, τα νεονικοτινοειδή εντομοκτόνα χρησιμοποιούνται τόσο ως σπρέι όσο και ως επικάλυψη σπόρων. Με τη χρήση τους διαχέονται στις καλλιέργειες και καταλήγουν στο νέκταρ του φυτού, με αποτέλεσμα τη δηλητηρίαση των μελισσών. Αντί της δηλητηρίασης του φυτού, της μέλισσας και του εδάφους, οι γεωργοί μπορούν να χρησιμοποιούν βιολογικές τεχνικές που ελέγχουν τα παράσιτα, λαμβάνουν υπόψη τους την υγεία των οικοσυστημάτων κατά τη διαδικασία.

Οι οργανικές τεχνικές καλλιέργειας αποκλείουν επίσης τα ζιζανιοκτόνα. Λιγότερα ζιζανιοκτόνα σημαίνει περισσότερα αγριολούλουδα. Αυτά τα άγρια ανθοφόρα φυτά παρέχουν ένα ευρύ περιβάλλον για να ευδοκιμήσουν οι επικονιαστές. Η βιολογική γεωργία βελτιώνει αυτούς τους φυσικούς πόρους, προστατεύοντας το φυσικό σπίτι των μελισσών. Η βιοποικιλότητα παρέχει επαρκή γύρη για τις μέλισσες για να χτίσουν ισχυρές και στιβαρές κυψέλες.

«Ένας από τους απλούστερους τρόπους για τη διατήρηση του πληθυσμού των επικονιαστών μας είναι μέσω της βιολογικής γεωργίας. Οι καταναλωτές μπορούν να είναι ήσυχοι ότι κάθε φορά που αγοράζουν ένα βιολογικό προϊόν, στηρίζουν την υγεία των επικονιαστών» αναφέρει η Δρ. Shade.

Επικονίαση. Η λέξη φέρνει στο νου το δυνατό βούισμα μιας χοντρής μέλισσας που πετάει από λουλούδι σε λουλούδι σε ανθοστολισμένα λιβάδια. Αλλά από κοντά, η επικονίαση κάθε άλλο παρά ειδυλλιακή είναι. Οι φυσικές δυνάμεις που εμπλέκονται στην επικονίαση είναι εντυπωσιακές και τόσο τα φυτά όσο και τα έντομα πρέπει να είναι καλά προσαρμοσμένα για να τις αντέξουν.

Άνθος καναδικής Κρανιάς (Cornus canadensis)

Τα άνθη της Κρανιάς της καναδικής (Cornus canadensis) παράγουν εντυπωσιακές φυσικές δυνάμεις που λειτουργούν σαν μικροσκοπικοί καταπέλτες γύρης. Τα πέταλα των μπουμπουκιών της κρανιάς είναι κατά τέτοιο τρόπο σχηματισμένα που περικλείουν εντελώς τους ανθήρες που περιέχουν γύρη. Καθώς ωριμάζει το άνθος, τα στελέχη, τα λεγόμενα νήματα, επιμηκύνονται πιο γρήγορα από τα πέταλα προκαλώντας τα να λυγίσουν και να αποθηκεύσουν ελαστική ενέργεια. Όταν το άνθος ωριμάσει και τα πέταλα ανοίξουν, η ελαστική ενέργεια που αποθηκεύτηκε στα νήματα απελευθερώνεται ξαφνικά και η γύρη ρίχνεται προς τα πάνω με ταχύτητα που ξεπερνά τα 20 χλμ την ώρα. Η εκτοξευμένη γύρη είτε ψεκάζει τον επικονιαστή που προκάλεσε το ξαφνικό άνοιγμα των πετάλων είτε πετιέται αρκετά πάνω από το λουλούδι ώστε να συλληφθεί και να μεταφερθεί από ρεύματα αέρα.

Τα άνθη της πατάτας (Solanum tuberosum) δεν παράγουν κάποια δύναμη από μόνα τους, αλλά είναι ικανά να αντέξουν εντυπωσιακές δυνάμεις από τους επικονιαστές τους. Κατά τη διάρκεια της επικονίασης τα άνθη της πατάτας δονούνται βίαια από τις μέλισσες με δυνάμεις που πλησιάζουν και 3G κάτι αντίστοιχο με την εκτόξευση ενός αστροναύτη στο διάστημα. Η ανοχή των λουλουδιών σ’ αυτή την απότομη δόνηση δεν είναι τυχαία. Έχουν εξελιχθεί ώστε από τη μια να αντέχουν αυτά τα επίπεδα δύναμης και από την άλλη να ενθαρρύνουν τους επικονιαστές τους να τα ταρακουνήσουν.

Άνθη πατάτας (Solanum tuberosum)

Γιατί όμως ένα φυτό να ζητά τέτοια κακομεταχείριση; Γιατί έτσι, προστατεύει τη γύρη από το να φαγωθεί από έντομα «απατεώνες» που είναι πολύ μικρά για να δρουν σαν επικονιαστές. Οι πατάτες, οι ντομάτες και οι στενοί συγγενείς τους έχουν εξελίξει τη λεγόμενη επικονίαση δόνησης. Η γύρη τους διατηρείται ασφαλής από μικρά έντομα μέσα σε σωληνοειδείς κατασκευές, τους ανθήρες, που ανοίγουν μέσω ενός πόρου ή μιας μικρής σχισμής στο πάνω μέρος του κυλίνδρου. Η γύρη είναι ξηρή και κοκκώδης αλλά δεν μπορεί να πέσει εύκολα μέσα από τη σχισμή ή τον πόρο. Όταν ένας βομβίνος αναζητά γύρη, επισκέπτεται τα λουλούδια, αρπάζει τους ανθήρες και τους τραντάζει απότομα με τους μυς πτήσης. Η γύρη πέφτει από τους ανθήρες και σκονίζει τη μέλισσα, η οποία με τη σειρά της μεταφέρει τη γύρη είτε στη φωλιά της για να φτιάξει μέλι είτε σε άλλα λουλούδια και έτσι τα γονιμοποιεί.

Η μέλισσα της Ορχιδέας (Euglossine), ίσως ο πιο σκληροτράχηλος επικονιαστής παγκοσμίως, ενώ κοιμάται πάνω σε ένα φύλλο.

Αλλά δεν είναι μόνο τα φυτά που πρέπει να αντέχουν θεαματικές δυνάμεις. Το βραβείο του πιο σκληραγωγημένου επικονιαστή πάει στις μέλισσες Euglossine που έχουν εξελιχθεί για την επικονίαση της ορχιδέας Catasetum. Νωρίς το πρωί, οι ορχιδέες αυτές παράγουν ένα άρωμα που προσελκύει τις μέλισσες. Μέσα στο άνθος βρίσκεται ένα γυρεομάγμα φτιαγμένο από δυο σάκους γύρης που ενώνονται σε ένα κολλώδες δίσκο από ιστό που ονομάζεται viscidium. Δυο αιωρούμενες κεραίες κάτω από το γυρεομάγμα λειτουργούν σαν σκανδάλη που πυροδοτεί αυτή την ανθοφόρα παγίδα. Όταν μια μέλισσα επισκέπτεται το λουλούδι, ακουμπάει τις κεραίες και η ορχιδέα εκτοξεύει το γυρεομάγμα σαν βέλος προς τον επικονιαστή. Το γυρεομάγμα πετά στον αέρα δυο φορές ταχύτερα από ένα φίδι που επιτίθεται και κολλάει στην πλάτη της έκπληκτης μέλισσας, η οποία το μεταφέρει στο επόμενο λουλούδι που επισκέπτεται. Η επίδραση του γυρεομάγματος ισοδυναμεί με το να πέσει σε κάποιον άνθρωπο κουτάκι αναψυκτικού από τον δέκατο όροφο, οπότε είναι εντυπωσιακό το πως αντέχουν οι μέλισσες κάτι τέτοιο.

Ορχιδέα Catasetum saccatum

Κρίνοντας από το γεγονός ότι οι μέλισσες που έχουν δεχτεί αυτό το χτύπημα αποφεύγουν επιμελώς να επισκέπτονται ξανά αρσενικά άνθη ορχιδέας Catasetum, καταλαβαίνουμε ότι πρόκειται για μια ιδιαίτερα δυσάρεστη εμπειρία για τη μέλισσα. Δεν μας εκπλήσσει πως τα θηλυκά άνθη της ορχιδέας έχουν εξελιχθεί να διαφέρουν από τα αρσενικά αντίστοιχα, ώστε οι διστακτικές μέλισσες να τα επισκεφτούν παρά την προηγούμενη εμπειρία τους.

Είτε πρόκειται για τα λουλούδια που αντέχουν δυνάμεις συγκρίσιμες με ένα τρένο του λούνα παρκ είτε για τα έντομα που αντιστέκονται σε βοτανικά χτυπήματα, η φυσική πίσω από την επικονίαση αποτελεί ένα φαινόμενο εξέλιξης και εντυπωσιακής αντοχής.

πηγή: gotscience.org

Το Εθνικό Πάρκο Τζουμέρκων, Περιστερίου και χαράδρας Αράχθου γεωγραφικά εκτείνεται στις ορεινές περιοχές, των νομών Ιωαννίνων, Άρτας και Τρικάλων (Κεντρική οροσειρά Πίνδου) είναι μια ανοιχτή χερσαία περιοχή περίπου 820 τετρ. χλμ. που ο  κύριος σκοπός ίδρυσής του είναι η διατήρηση της φυσικής και της πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και της άγριας ζωής, παράλληλα με την ανάπτυξη δραστηριοτήτων που εναρμονίζονται με την προστασία της φύσης, έτσι ώστε όλα τα γνωρίσματα, φυσικά, ιστορικά και πολιτιστικά της προστατευόμενης περιοχής να διατηρηθούν ανεπηρέαστα για τις μελλοντικές γενιές.

Η πανίδα στο Εθνικό Πάρκο Τζουμέρκων, περιλαμβάνει σημαντικό αριθμό χερσαίων, υδρόβιων και ιπτάμενων ασπονδύλων, αμφίβιων, ερπετών, πουλιών και θηλαστικών. Όσον αφορά στα σπονδυλόζωα έχουν καταγραφεί συνολικά 197 είδη, ενώ οι υπάρχουσες μελέτες που αφορούν τα ασπόνδυλα είναι περιορισμένες και ως σήμερα παραμένει άγνωστος ο αριθμός των ειδών που ζουν στα ενδιαιτήματα της περιοχής. Στα αλπικά λιβάδια ζουν πολλά είδη πεταλούδων, αλλά και νυχτοπεταλούδων. Ορισμένα είδη πεταλούδων έχουν περιορισμένη παγκόσμια εξάπλωση και κάνουν στην περιοχή μια από τις λιγοστές εμφανίσεις τους στον ελλαδικό χώρο.

The Spotted Fritillary- Melitaea didyma

Εκτός από τα Λεπιδόπτερα, ενδημισμός παρατηρείται και σε άλλες οικογένειες των εντόμων όπως τα ορθρόπτερα, τα κολεόπτερα και τα χερσαία ασπονδύλα, τα οποία αν και δεν είναι ιδιαίτερα γνωστά στο ευρύ κοινό, έχουν ιδιαίτερη επιστημονική και βιογεωγραφική αξία.

The moth – Zygaena transalpina

Στα κρυστάλλινα νερά των παραπόταμων του Αράχθου και του Αχελώου ζουν 7 είδη ψαριών, ενώ ακόμη διατηρούνται ορισμένοι αμιγείς πληθυσμοί της άγριας πέστροφας. Στα ρέματα, τα υγρά αλπικά λιβάδια, στους εποχικούς νερόλακκους της περιοχής αναπαράγονται 6 είδη αμφιβίων. Ο ελληνικός βάτραχος (Rana graeca) ζει κοντά στην κοίτη των ορεινών ρεμάτων, η κιτρινομπομπίνα συναντάται σε υγρές θέσεις με βλάστηση, ενώ οι φρύνοι και οι σαλαμάνδρες μετά την περίοδο αναπαραγωγής τους βρίσκουν καταφύγιο στα δάση.

Η Κίτρινη μπομπίνα (The Yellow – bellied toad)

Στα διαφορετικά ενδιαιτήματα του πάρκου βρίσκουν καταφύγιο 19 είδη της ερπετοπανίδας (1 χερσαία χελώνα, 8 είδη σαυρών και 10 είδη φιδιών). Οι πληθυσμοί πολλών ειδών αυτής της παρεξηγημένης ομάδας ζώων, έχουν μειωθεί, λόγω των πιέσεων από ανθρωπογενείς δραστηριότητες. Τα ερπετά είναι σημαντικά για τα οικοσυστήματα και στις τροφικές αλυσίδες τόσο ως θηρευτές όσο και ως θηράματα.

Η σαλαμάνδρα της φωτιάς (The Fire salamander)

Όλα τα είδη των ερπετών προστατεύονται σύμφωνα με την ελληνική και την ευρωπαϊκή νομοθεσία, ενώ για ορισμένα είδη όπως τα φίδια (Elaphe quatuorlineata, Zamenis situla), η μεσογειακή χελώνα (Testudo hermanni), ισχύει πιο αυστηρό πλαίσιο προστασίας και σαν χώρα έχουμε αναλάβει την υποχρέωση να εφαρμόσουμε ειδικότερα μέτρα, προκειμένου να προστατεύσουμε τους πληθυσμούς τους. Επιπλέον, στο Εθνικό Πάρκο καταγράφηκε για πρώτη φορά η παρουσία της οχιάς των λιβαδιών (Vipera ursinii) που αποτελεί ενδημικό υποείδος της οροσειράς της Πίνδου.

Όρνιο (The Griffon Vulture)

Η περιοχή φιλοξενεί σημαντικό αριθμό στρουθιόμορφων και αρπακτικών πτηνών (περίπου 150 είδη). Η παρουσία πολλών ειδών των αρπακτικών, καθώς και πολλών μεγάλων θηλαστικών δικαιολογεί και την αναγκαιότητα θεσμοθέτησης της περιοχής ως Εθνικού Πάρκου. Συνολικά συναντώνται εδώ 36 είδη αρπακτικών των οικογενειών Accipitridae, Falconidae. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν ο χρυσαετός (Aquila chrysaetos),  το Όρνιο (Gyps fulvus), το βραχοκιρκίνεζο (Falco tinnunculus), ο Πετρίτης (Falco peregrinus) κ.α..

Αετομάχος (The Red – backed shrike)

Στα κωνοφόρα δάση φωλιάζουν 7 ειδών δρυοκολαπτών μεταξύ αυτών ο μαύρος δρυοκολάπτης (Dryocopus martius), ενώ οι ορθοπλαγιές του Λάκμου και των Τζουμέρκων αποτελούν κατάλληλο ενδιαίτημα φωλεοποίησης για αρκετά ορεινά είδη, όπως ο χιονόστρουφος (Montifringilla nivalis), η χιονάδα (Eremophila alpestris), τα οποία αναζητούν τη λεία τους στα αλπικά και υποαλπικά λιβάδια της περιοχής.

The Greater Horseshoe bat

Το Εθνικό Πάρκο Τζουμέρκων, Περιστερίου και Χαράδρας Αράχθου αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική περιοχή για τα θηλαστικά, καθώς στα διαφορετικά ενδιαιτήματα της περιοχής έχει καταγραφεί η παρουσία του ¼ των ειδών των θηλαστικών που απαντώνται στην Ελλάδα (30 είδη θηλαστικών που ανήκουν σε 17 οικογένειες). Πιο αναλυτικά, στην περιοχή ζουν 4 είδη εντομοφάγων (Insectivora), ένα είδος λαγόμορφου (Lagomorpha), και 8 είδη τρωκτικών (Rodentia), 4 είδη πληφόρων αρτιοδάκτυλων θηλαστικών (Artiodactyla) και 8 είδη σαρκοφάγων θηλαστικών.

Στα σπήλαια και στις σχισμές των βράχων ζουν τουλάχιστον 5 είδη χειροπτέρων (οικογενειες Rhinilophidae και Vespertilionidae), τα οποία χρήζουν ιδιαίτερης προστασίας εξαιτίας της καταστροφής των ενδιαιτημάτων τους.

Αγριόγιδο

Η παρουσία της Αρκούδας (Ursus arctos) είναι αισθητή στο μεγαλύτερο τμήμα του Εθνικού Πάρκου, η οποία για να ικανοποιήσει τις τροφικές της ανάγκες μετακινείται σε μεγάλες αποστάσεις. Η ευρύτερη περιοχή αποτελεί το νοτιοδυτικό όριο της γεωγραφικής εξάπλωσης της αρκούδα στη χώρα μας. Ο αγριόγατος (Felis sylvestris), είναι ένα εντυπωσιακό αιλουροειδές που μπορεί να σας ξαφνιάζει αν αποφασίσετε να διαβείτε τα δασωμένα μονοπάτια στο Εθνικό Πάρκο. Οι καλοί ιχνηλάτες, σίγουρα θα βρουν βιοδηλωτικά ίχνη της βίδρας (Lutra lutra) κατά μήκος των οχθών των ποταμών, παρόλο που τα τελευταία χρόνια οι πληθυσμοί της έχουν μειωθεί σημαντικά, σε παγκόσμιο επίπεδο, εξαιτίας της ανθρώπινης όχλησης και της μείωσης της τροφής της.

Το Αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra balcanica), διατηρεί μικρούς πληθυσμούς τα Τζουμέρκα και συναντάται σε επικλινείς καλυμμένες με δάση πλαγιές που καταλήγουν προς τα πάνω σε απόκρημνες κορυφές με σάρες, λούκια και περισσότερο ή λιγότερο οριζόντια διαζώματα με άφθονη ποώδη βλάστηση που συνήθως γειτνιάζουν αναλόγως του υψομέτρου με υπαλπικά λιβάδια. Η παρουσία του Ζαρκαδιού (Capreolus capreolus) αποτελεί ενδείκτη της πολυμορφίας και της ποικιλότητας των οικοσυστημάτων του Εθνικού Πάρκου.

Όσον αφορά στα κτηνοτροφικά είδη, αξίζει να αναφερθούμε στην εκτροφή του προβάτου καλαρρύτικης φυλής (μπούτσικο) από τους κατοίκους των χωριών Καλαρρύτες και  Συρράκο. Οι παλιοί κτηνοτρόφοι υποστηρίζουν ότι τα πρόβατα αυτής της φυλής προήλθαν από τη διασταύρωση του Ορεινού Ηπειρωτικού προβάτου με το πρόβατο της φυλής comisana, άτομα της οποίας μεταφέρθηκαν από τη Σικελία, στα μέσα του18ου αιώνα, από Συρρακιώτες εμπόρους με σκοπό την παραγωγή μαλλιού καλύτερης ποιότητας. Ο συνολικός πληθυσμός αυτής της φυλής στην Ελλάδα ανέρχεται σε 5.000 άτομα.

πηγή: tzoumerka-park.gr

Η Καταρίνα Ούλμαν, οικολόγος και επίδοξη εντομολόγος, έχει αναλάβει μια σημαντική αποστολή. Θέλει να ενισχύσει τα αποθέματα των λουλουδιών στα αγροτικά τοπία για τις μέλισσες.

«Οι επικονιαστές διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη φυτική παραγωγή και στη διατήρηση των αγριολούλουδων μιας περιοχής. Ωστόσο, η καταστροφή των οικοτόπων και η εντατικοποίηση της γεωργίας έχει μετατρέψει λιβάδια αγριολούλουδων σε αγροτικές περιοχές. Η διασφάλιση ύπαρξης γύρης και νέκταρος καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους είναι σημαντική τόσο για τις μελιτοφόρες μέλισσες όσο και για τις αγριομέλισσες» αναφέρει.

Στο πλαίσιο της έρευνας της, αυτή και οι συνάδελφοι της ανέπτυξαν συστάδες διαφορετικών λουλουδιών που πιστεύουν ότι θα προσελκύσουν επικονιαστές και στη συνέχεια παρακολουθούν και καταγράφουν τους επισκέπτες των ανθέων. Η Ούλμαν θέλει να μάθει ποιά εγχώρια φυτά επισκέπτονται περισσότερο οι μέλισσες, πότε ανθίζουν και τι προσφέρουν τα άνθη τους. Τα αποτελέσματα της έρευνας θα υποβληθούν σε αξιολόγηση από επιστήμονες και θα είναι διαθέσιμα σε αγρότες και μελισσοκόμους.

«Εκτιμάται ότι το 30% της παγκόσμιας φυτικής παραγωγής είναι, κατά ένα μέρος τουλάχιστον, άμεσα εξαρτώμενο από τους επικονιαστές. Η Ευρωπαϊκή μέλισσα (ή αλλιώς Δυτική μέλισσα) παραμένει ο πιο σημαντικός επικονιαστής. Ωστόσο, οι εκτρεφόμενες μέλισσες έχουν μειωθεί πάνω από 50% από το 1950. Οι συμπληρωματικές φυτεύσεις ντόπιων φυτών πλούσιων σε γύρη και νέκταρ σε αγροτικές περιοχές, μπορούν να ωφελήσουν τις μέλισσες αμβλύνοντας την σπανιότητα των λουλουδιών και επομένως μειώνοντας το διατροφικό στρες των μελισσών σε κρίσιμες στιγμές του χρόνου. Παρόλα αυτά, οι φυτεύσεις αυτές μπορεί να προσελκύσουν και παράσιτα» συμπληρώνει.

Σύμφωνα με την Ούλμαν, η εντατική γεωργία μετατρέπει πολύπλοκα, ετερογενή τοπία που συνδυάζουν φυσικούς οικοτόπους και ποικιλόμορφα συστήματα καλλιεργειών σε απλές, ομοιογενείς περιοχές που αποτελούνται από μεγάλες μονοκαλλιέργειες και λίγο φυσικό περιβάλλον. Ως αποτέλεσμα, υπάρχουν φορές μέσα στο χρόνο όπου είναι πολύ λίγες οι ανθοφορίες που προσφέρουν γύρη και νέκταρ. Αυτές τις στιγμές, οι μέλισσες υποφέρουν από διατροφικό άγχος κάτι που οι μελισσοκόμοι προσπαθούν να καταπολεμήσουν με τεχνητή τροφή.

Η Ούλμαν και οι συνεργάτες της έχουν υπό παρακολούθηση 18 γηγενή ετήσια και πολυετή φυτά. Πλατύφυλλα, ποώδη ανθοφόρα φυτά ανάμεσα τους και το τριφύλλι, το λούπινο και οι καλιφορνέζικες παπαρούνες.

Οι λεγόμενοι «κατώτεροι» οργανισμοί επιδεικνύουν συχνά πολύπλοκες μαθησιακές ικανότητες, όταν αυτό βοηθά την επιβίωση και την αναπαραγωγή τους. Οι μέλισσες και οι συγγενείς τους είναι ιδιαίτερα καλές στη μάθηση της τοποθεσίας και της εμφάνισης των ανθέων.

Ο βραβευμένος με Νόμπελ Φυσιολογίας και Ιατρικής, Karl von Frisch, ενώ μελετά μέλισσες.

Τι είναι ο κουνιστός χορός της μέλισσας;

Οι μέλισσες επικοινωνούν πληροφορίες για την τοποθεσία στις συντρόφους τους με το διάσημο κουνιστό χορό που πρωτοπεριγράφηκε από το Von Frisch (1974). Μία μέλισσα που γυρίζει στην κυψέλη της, αν έχει βρει άνθη, κάνει ένα ξεχωριστό κούνημα της κοιλιάς της και χορεύει προς τα πάνω στην πλευρά της κηρήθρας. Η γωνία της μέλισσας από την κάθετο δείχνει τη γωνία του άνθους ως προς τον ήλιο. Ένας χορός 100 μοιρών αριστερά της θέσεις του 12 στο ρολόι σημαίνει ότι τα άνθη μπορούν να βρεθούν 100 μοίρες αριστερά απ’ τον ήλιο, όπως φαίνεται απ’ την κυψέλη.

Αν η τροφή βρίσκεται πετώντας μακριά από τον ήλιο, η μέλισσα χορεύει προς τα κάτω παρά προς τα πάνω. Η διάρκεια του χορού λέει στις άλλες μέλισσες την απόσταση της πηγής γύρεως (ένας γρήγορος χορός σημαίνει ότι η τροφή είναι κοντά). Ο Von Frisch επίσης ταυτοποίησε άλλους παράγοντες που βοηθούν τον προσανατολισμό των μελισσών, όπως σωματίδια οσμής φερόμενων από τη μέλισσα καθώς τρώει που επιστρέφει στην κυψέλη.

Ο Von Frisch κέρδισε ένα Βραβείο Νόμπελ για τη δουλειά του, αλλά πολλοί επιστήμονες την προκάλεσαν με διάφορους τρόπους. Κάποιοι πρότειναν ότι οι μέλισσες αποκρίνονται στους ήχους παρά στο χορό, εντούτοις άλλοι ερευνητές πίστευαν ότι οι μέλισσες είναι κουφές. Κάποιοι πρότειναν ότι οι μέλισσες χρησιμοποιούν μόνο την οσμή για να οδηγήσουν της συντρόφους της κυψέλης τους, κι ότι ο κουνιστός χορός είναι άνευ σημασίας.

Αυτές οι διαφωνίες όπως φαίνεται διευθετήθηκαν από λεπτομερή έρευνα που διενεργήθηκε από την ομάδα του Wolfgang H. Kirchner του Πανεπιστημίου του Wurzburg στη Γερμανία, και του William F. Towne του Πανεπιστημίου του Kutztown στην Πενσιλβανία. Κατασκεύασαν ρομποτικές μέλισσες που παρέδιδαν μηνύματα χρησιμοποιώντας κουνιστούς χορούς, ή παραδίδοντας δείγματα γύρεως, ή παράγοντας ένα δονούμενο ήχο παρόμοιο μ’ αυτόν του χτυπήματος των φτερών. Μεταξύ άλλων, ο kirchner κι ο Towne ανακάλυψαν τα ακόλουθα:

Πώς οι ερευνητές έλεγξαν τη θεωρία του «κουνιστού χορού» με ρομποτικές μέλισσες; Τι άλλες ανακαλύψεις έκαναν;

-Οι μέλισσες μπορούν πράγματι ν’ ακούσουν, «και τα’ αυτιά τους είναι καλά προσαρμοσμένα για την ανίχνευση των ήχων σχετιζόμενων με τους χορούς.»

-«Και ο ήχος και ο χορός χρειάζονται για την επικοινωνία της πληροφορίας για την τοποθεσία και την τροφή.» Μια μέλισσα με κομμένα φτερά, τα οποία ανέβασαν τη συχνότητα του ήχου παραγόμενου από τη χορεύτρια, δε μπόρεσε να προσεταιριστεί άλλες μέλισσες.

Ο χορός των μελισσών, με τον οποίο μεταδίδεται η πληροφορία σχετικά με τη θέση της τροφής.

-Οι μέλισσες του κοινού της κυψέλης μπορεί να τρίβουν τους θώρακές τους πάνω στην κηρήθρα, παράγοντας ένα τρίξιμο που δονεί την κηρήθρα. Αυτό κάνει τη μέλισσα που χορεύει να σταματήσει το χορό και να μοιράσει λίγα δείγματα τροφής, ώστε το κοινό της να γνωρίζει όχι μόνο την κατεύθυνση και την απόσταση για την τοποθεσία της τροφής, αλλά και πώς επίσης η τροφή μυρίζει και τι γεύση έχει.

-Μία ρομποτική μέλισσα, αλειμμένη με μια ελαφριά ευωδία άνθους και («κουνημένη» από έναν τεχνητό κινητήρα, οδηγεί επιτυχώς τις μέλισσες σ’ ένα διάλυμα ζάχαρης τοποθετημένο σ’ ένα μακρινό χωράφι. (Kirchner & Towne, 1994).

Ποιες είναι οι αποδείξεις ότι οι μέλισσες σχηματίζουν γνωστικούς χάρτες;

Ο Gould (1986) έδειξε ότι οι μέλισσες σχηματίζουν λεπτομερείς γνωστικούς χάρτες. Βελτιστοποιούν τους δρόμους τους προς τις τοποθεσίες ανθέων, παίρνοντας το συντομότερο δρόμο όταν επισκέπτονται πολλαπλές τοποθεσίες. Οι μέλισσες αρνούνται ν’ αποκριθούν σ’ έναν κουνιστό χορό που δείχνει στο μέσο μιας λίμνης. Εντούτοις, αποκρίνονται σ’ έναν κουνιστό χορό που δείχνει στην απέναντι όχθη μιας λίμνης.

Φαίνεται μη ρεαλιστικό να προτείνουμε ότι εικόνες και χάρτες θα μπορούσαν να διατηρηθούν στα μικροσκοπικά κεφάλια των εντόμων; Ο εγκέφαλος της μέλισσας είναι μικροσκοπικός συγκριτικά μ’ έναν ανθρώπινο εγκέφαλο, αλλ’ είναι πάραυτα ένα πολύπλοκο σύστημα με πάνω από 200.000 διαφορετικά νευρικά κύτταρα. Άξιο να απορεί κανείς ότι μπορούν να εκτελέσουν κάπως σύνθετη επεξεργασία πληροφοριών.

πηγή και μετάφραση: Το περιπλανώμενο τουατάρα

Μα γιατί σε αυτήν την χώρα έχουμε τόσο έντονη επιδημία παιδικής παχυσαρκίας; Γιατί τα νήπια μας δεν δοκιμάζουν λαχανικά και υγιεινά φρούτα; Κάντε μια έρευνα στις έτοιμες παιδικές τροφές. Πρόκειται για τις πρώτες γεύσεις του νέου ανθρώπου, τόσο κρίσιμες για την ανάπτυξη του αισθητηρίου της γεύσης και της μελλοντικής διατροφικής συμπεριφοράς. Οι «απαραίτητες» για την «σωστή ανάπτυξη» κάθε βρέφους έτοιμες κρέμες.

Κοιτάξτε τι καταναλώνουν τα βρέφη μας σύμφωνα με τις οδηγίες των εταιριών βρεφικής διατροφής:

Κρέμα | Από πότε συστήνεται | Θερμίδες ανά έτοιμο γεύμα 100γρ | Υδατάνθρακες ανά έτοιμο γεύμα 100γρ | Απλά σάκχαρα ανά έτοιμο γεύμα 100γρ | Ζάχαρη (σακχαρόζη) ανά 100 γρ έτοιμου γεύματος Περιέχει:

«Φαρίν λακτέ με μπισκότα» Μετά τον 5ο μήνα 100 θερμίδες 19γρ 11.3γρ 4.2γρ Εδώδιμες ίνες 1.1γρ Μπισκότο 8%, Βανιλλίνη, Γάλα.

«Κρέμα 6 δημητριακών» Μετά τον 5ο μήνα 103 θερμίδες 19.5γρ 12.5γρ 5γρ Βανιλλίνη, Γάλα, Κριθάρι και σίκαλη.

«Μπισκοτόκρεμα» Μετά τον 5ο μήνα 103 θερμίδες 19.5γρ 11.4γρ 4.5γρ Γάλα, Βανιλλίνη, Μπισκότο 4%.

«Άνθος αραβοσίτου» Από τον 5ο μήνα 106 θερμίδες 19.5γρ 12γρ 5γρ Γάλα, Βανιλλίνη.

«Κρέμα βανίλια» Από τον 5ο μήνα 105 θερμίδες 19.5γρ 12γρ 5γρ Γάλα, Βανιλλίνη.

«Κρέμα 7 δημητριακών με μπανάνα» Μετά τον 6ο μήνα 100 θερμίδες 17γρ 12.5γρ 4.5γρ Μέλι, Γάλα, Άρωμα γκοφρέτας (!)

«Φαρίν λακτέ» Μετά τον 6ο μήνα 104 θερμίδες 18γρ 13γρ 5γρ Γάλα, Άρωμα βανίλιας, Καβουρδισμένη ζάχαρη (!)

«Φρουτόκρεμα» Μετά τον 6ο μήνα 102 θερμίδες 18γρ 13γρ 5γρ Σιτάλευρο, Γάλα, Άρωμα βανίλιας, Καβουρδισμένη ζάχαρη (!)

«Vanilla and Chocobites» 1-3 ετών 108 θερμίδες 18γρ Δεν αναφέρει Δεν αναφέρει Γάλα, Βανιλλίνη, Κομματάκια σοκολάτας 10%.

Σε πρώτη ανάγνωση η πρώτη έκπληξη είναι ότι οι κρέμες βρεφικής διατροφής μοιάζουν τόσο πολύ μεταξύ τους. Έχουν όλες ανεξαιρέτως τα ίδια πάνω κάτω συστατικά και τις ίδιες αναλογίες. Η δεύτερη έκπληξη έρχεται στην δοκιμή: έχουν και την ίδια γεύση! Κάντε ένα πείραμα στο σπίτι σας, πάρτε διαφορετικές βρεφικές κρέμες, κλείστε τα μάτια του συζύγου και δώστε του να φάει από κάθε μία και να μαντέψει ποια είναι: το πιο πιθανό είναι να μην μπορεί να ξεχωρίσει την μπισκοτόκρεμα από τον αραβόσιτο ή τα 7 δημητριακά. Οι προτροπές προς τις μητέρες που αναφέρονται στις περισσότερες συσκευασίες είναι να καταναλωθούν πριν συμπληρωθούν 6 μήνες ζωής, πράγμα μη σύμφωνο με τα διεθνή επιστημονικά δεδομένα. Και τι μας λένε τα παραπάνω νούμερα; Ας δούμε τι θεωρείται υγιεινό τρόφιμο και τι ανθυγιεινό για ένα παιδί αλλά και για έναν ενήλικα:

Υγιεινά και ανθυγιεινά τρόφιμα. Σε 100γρ προϊόντος διατροφής:
Υγιεινά Ανθυγιεινά
Απλά σάκχαρα: 2γρ ή λιγότερο Απλά σάκχαρα: 10γρ ή περισσότερο
Λιπαρά: 3γρ ή λιγότερο Λιπαρά: 20γρ ή περισσότερο
Νάτριο: 0.1γρ ή λιγότερο Νάτριο: 0.5γρ ή περισσότερο
Εδώδιμες ίνες: περισσότερο από 10γρ Εδώδιμες ίνες: λιγότερο από 2γρ
Πηγή: Food Standards Agency, UK

Βλέπουμε λοιπόν ότι όλες οι κρέμες περιέχουν υπερβολικά μεγάλα ποσά απλών σακχάρων, με σημαντικό ποσοστό αυτών την ζάχαρη. Οι εδώδιμες ίνες, σημαντικές για την λειτουργία του εντέρου, είναι πολύ λίγες. Πώς να εθίσουμε τα μικρά παιδιά και μωρά σε γλυκιές γεύσεις, σχεδόν πανομοιότυπες, τυποποιημένες και χωρίς ποικιλία, που θα τις καταναλώνουν καθημερινά, σε μεγάλες ποσότητες και για χρόνια, προς κέρδος κάποιων;

Πως θα απομακρύνουμε τα μικρά παιδιά και τα μωρά μια για πάντα από φυσικές γεύσεις, «ιδιαίτερες» και μη γλυκιές, όπως το μπρόκολο, το σπανάκι, οι φακές και ο αρακάς;
Τροφή για σκέψη..

πηγή: pediatros-thes.gr (του Στέλιου Παπαβέντση παιδιάτρου MRCPCH DCH IBCLC)

Τα δημοτικά σχολεία του Σάσσεξ στο Ηνωμένο Βασίλειο, λαμβάνουν μέρος σε ένα πρότζεκτ που σκοπό έχει να ωθήσει τα μικρά παιδιά να συμμετάσχουν ενεργά στη διάσωση των άγριων μελισσών. Το πρότζεκτ έχει την ονομασία “Τέλειοι Επικονιαστές” και κάθε σχολείο καλείται να δημιουργήσει φωλιές, οι οποίες θα είναι ειδικά σχεδιασμένες, ώστε να επιτρέπουν στα παιδιά να παρατηρούν τις μοναχικές μέλισσες καθώς φωλιάζουν.

Οι μέλισσες αυτές δεν τσιμπούν και δεν απαιτούν ιδιαίτερη φροντίδα απ’ τον άνθρωπο. Στα παιδιά γίνεται διδασκαλία σχετικά με τα έντομα, αλλά και τον κύκλο ζωής τους. Τα σχολεία θα πρέπει να συλλέγουν δεδομένα σχετικά με τη συμπεριφορά των μελισσών, όπως για παράδειγμα το πότε έφτασαν οι πρώτες και το κάθε πότε αναζήτησαν τροφή. Στη συνέχεια ερευνητές θα συγκεντρώνουν τα δεδομένα απ’ όλα τα σχολεία και θα συγκρίνουν πως τα πηγαίνουν  αυτές που ζουν στην επαρχία σε σχέση με αυτές που ζουν στις αστικές περιοχές.

Ο Beth Nicholls, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Σάσσεξ, δήλωσε «Ελπίζουμε ότι με τη συμμετοχή τους σε αυτό το έργο τα παιδιά θα μάθουν περισσότερα για το πως λειτουργεί η επιστημονική έρευνα και πολλά από αυτά θα εμπνευστούν και θα ακολουθήσουν μια καριέρα στον τομέα της επιστήμης. Επίσης, οι γνώσεις μας για τις μοναχικές μέλισσες είναι ελλιπείς σε σύγκριση με τις μελιτοφόρες και τα παιδιά θα βοηθήσουν να μάθουμε περισσότερα.»

Το πρότζεκτ “Τέλειοι Επικονιαστές“ είναι σχεδιασμένο να λειτουργήσει για μια σειρά ετών και τα σχολεία θα έχουν τη δυνατότητα να διδάξουν στο μέλλον αρκετούς μαθητές.

Τα έντομα που επικονιάζουν τα φυτά, όπως οι μέλισσες, έχουν την ικανότητα να αντιλαμβάνονται και να ξεχωρίζουν τα αόρατα ηλεκτρικά σήματα που εκπέμπουν τα λουλούδια, ώστε να «διαφημίζουν» το νέκταρ τους, ανακάλυψαν για πρώτη φορά βρετανοί επιστήμονες. Με άλλα λόγια, τα φυτά δεν αρκούνται στα ευωδιαστά λουλούδια και τα φανταχτερά σχήματα, αλλά επιπλέον δημιουργούν ηλεκτρικά πεδία γύρω τους, ως μεθόδους επικοινωνίας με τα έντομα, προκειμένου να διευκολύνουν τη διαδικασία της επικονίασης.

Αν επιβεβαιωθεί ότι όντως οι μέλισσες έχουν μια “έκτη” ηλεκτρική αίσθηση, θα είναι το πρώτο ζώο που ανακαλύπτεται να διαθέτει τέτοια ικανότητα στον αέρα. Ήδη ορισμένα ψάρια και αμφίβια έχουν βρεθεί πώς έχουν αυτή την ικανότητα να ανιχνεύουν ηλεκτρικά πεδία στο περιβάλλον τους.

Νέα μελέτη για τη φωτορύπανση αποκαλύπτει σε μεγάλη κλίμακα τη σχέση ανάμεσα στον νυχτερινό τεχνητό φωτισμό και στην πρόωρη άνθηση των δέντρων και φυτών.

Η ολοένα αυξανόμενη χρήση του ανθρώπινου τεχνητού φωτισμού δεν αφήνει ανεπηρέαστη τη φύση, με συνέπεια -μεταξύ άλλων- η άνοιξη να έρχεται νωρίτερα, τουλάχιστον κατά μία εβδομάδα, σύμφωνα με μια νέα βρετανική επιστημονική έρευνα. Είναι η πρώτη φορά που μια μελέτη επιβεβαιώνει σε μεγάλη κλίμακα τη σχέση ανάμεσα στον νυχτερινό τεχνητό φωτισμό και στην πρόωρη άνθηση των δέντρων και φυτών.

Οι ερευνητές του πανεπιστημίου του Έξετερ στην Κορνουάλη, με επικεφαλής τον καθηγητή Ρίτσαρντ Φρεντς-Κόνσταντ του Τμήματος Βιοεπιστημών, έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό βιολογίας της Βασιλικής Εταιρείας επιστημών της Βρετανίας “Proceedings of Royal Society B”. Οι Βρετανοί βιολόγοι χρησιμοποίησαν δορυφορικές εικόνες και πληροφορίες από πολίτες σε όλη τη χώρα τους, για να δείξουν ότι τα μπουμπούκια ξεφυτρώνουν έως 7,5 μέρες νωρίτερα στις περιοχές με βραδινή φωταψία, σε σχέση με τις πιο σκοτεινές περιοχές.

Όσο πιο καθυστερημένη είναι εκ φύσεως η ανθοφορία ενός φυτού, τόσο μεγαλύτερη φαίνεται να είναι η επίδραση του τεχνητού φωτισμού. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα μικρότερα φυτά μέσα στους οικισμούς, τα οποία αναπτύσσονται κάτω από τεχνητά φώτα, π.χ. στις άκρες των δρόμων, επηρεάζονται ακόμη περισσότερο. Οι επιστήμονες επεσήμαναν ότι η πρόωρη άνοιξη «πυροδοτεί» αλυσιδωτές επιπτώσεις στη φύση, επηρεάζοντας τον κύκλο ζωής διαφόρων οργανισμών, π.χ. εντόμων, ιδίως όσων ζουν σε συγχρονισμό με τα δέντρα και τα άλλα φυτά.

πηγή: Lifo

Η Perdita minima είναι η μικρότερη μέλισσα της Βόρειας Αμερικής. Το γένος μελισσών Perdita αριθμεί πάνω από 600 αναγνωρισμένα είδη και υποείδη, ενώ υπολογίζεται ότι υπάρχουν και αρκετά ακόμα που δεν έχουν προσδιοριστεί.

Τα περισσότερα είδη είναι συνήθως μικρά (από 2 έως 10 χιλιοστά) σε σχέση με τις κοινές μελιτοφόρες μέλισσες και τις περισσότερες φορές παρουσιάζουν έντονους χρωματισμούς, όπως με μεταλλικές αντανακλάσεις και λευκά σημάδια. Θεωρούνται ενδημικές μέλισσες στην Βόρεια Αμερική. Ζουν κυρίως στις ερήμους των Ηνωμένων Πολιτειών και του Μεξικού. Είναι εξαιρετικά εκλεκτικά είδη καθώς συλλέγουν και τρέφονται με γύρη μόνο από συγκεκριμένα φυτά.