Οι μέλισσες εξαφανίζονται μαζικά από τον “ιό των παραμορφωμένων φτερών”

Σε ολόκληρο τον πλανήτη η μέλισσες πλήττονται από έναν θανατηφόρο ιό που θέτει σε κίνδυνο της ίδια την επιβίωση του θαυμαστού είδους. Υπεύθυνος για την εξάπλωση της φονικής ασθένειας σε πανδημία, αλλά και μοναδικός που μπορεί να την αναχαιτίσει ποιός άλλος; Ο άνθρωπος.

aa

Οι μέλισσες, έντομα-επικονιαστές πάνω στα οποία βασίζεται η γεωργία σε όλο τον πλανήτη, η αναπαραγωγή της χλωρίδας και κατ” επέκταση η βιοποικιλότητα, αλλά και η παραγωγή μελιού, κινδυνεύουν από τον «ιό των παραμορφωμένων φτερών» (DWV). Μια νέα διεθνής έρευνα με επικεφαλής τη Δρ Λένα Μπάγιερ-Γουίλφερτ από το Κέντρο Οικολογίας του βρετανικού Πανεπιστημίου του Έξετερ αναφέρει ότι ο ιός μεταφέρεται από το παράσιτο (ακάρι) βαρρόα που λειτουργεί ως φορέας και μπορεί να εξοντώσει ολόκληρες κυψέλες.

Η έρευνα αποδίδει την εξάπλωση του ιού στο παγκόσμιο εμπόριο ευρωπαϊκών μελισσών που είναι φορείς του παρασίτου βαρρόα. Εάν θέλουμε να προστατεύσουμε και να αποκαταστήσουμε τους πληθυσμούς των μελισσών, στις οποίες οφείλεται η επικονίαση του 30% των καλλιεργειών παγκοσμίως, «θα πρέπει να θεσπίσουμε αυστηρά όρια στη μεταφορά τους είτε γνωρίζουμε εάν μεταφέρουν το βαρρόα είτε όχι» επισημαίνει η Γουίλφερτ.

Ολέθριες πρακτικές και απειλές

Είδη μελισσών όπως η ευρωπαϊκή μέλισσα Apis mellifera, εξάγονται στα πέρατα της Γης, ενώ η κάποτε ανήκουστη πρακτική της μεταφοράς μελισσών από χώρα σε χώρα για να λειτουργήσουν ως επικονιαστές καλλιεργειών έχει μετατραπεί σε επιχείρηση ρουτίνας. Οι μέλισσες μπορεί να ωφελούν την καλλιέργεια της γης, αλλά η ένταξή τους σε διαδικασίες βιομηχανικής γεωργίας έχει τεράστιο οικολογικό αντίκτυπο. Τις τελευταίες δεκαετίες ολόκληρες αποικίες μελισσών έχουν εξοντωθεί μαζικά. Μόνο στις ΗΠΑ οι πληθυσμοί της μέλισσας της μελιτοφόρου μειώθηκαν κατά 59% από το 1947 ως το 2005.

Οι αιτίες είναι πολλές. Το αποκαλούμενο σύνδρομο κατάρρευσης αποικιών (Colony Collapse Disorder) που εκδηλώνεται ως μαζική και ξαφνική απώλεια μελισσών δεν οφείλεται στην επίδραση ενός μόνο παράγοντα, αλλά στην αλληλεπίδραση παραγόντων, όπως τα γενετικώς τροποποιημένα φυτά, τα εντομοκτόνα κ.ά. Ένας ακόμα εχθρός των μελισσών είναι οι ιοί όπως ο DWV, τον οποίον μεταφέρει το παράσιτο βαρρόα. Η αλληλεπίδραση του ιού με τον φορέα αποβαίνει ολέθρια για τις μέλισσες και ειδικά τις ενήλικες.

Η έρευνα

Για να εξάγουν συμπεράσματα, οι επιστήμονες συνέλεξαν δείγματα από μέλισσες και παράσιτα από 17 χώρες και τα συνέκριναν με μια παγκόσμια βάση δεδομένων DNA. Ανακάλυψαν ότι ο ιός DWV ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο μαζί με μέλισσες φορείς του βαρρόα από την Ευρώπη στη Βόρεια Αμερική, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία. Η ταχύτατη εξάπλωση της ασθένειας οφείλεται αποκλειστικά στον άνθρωπο.

«Μια μέλισσα θα πετάξει μέχρι 10 χιλιόμετρα εάν μυριστεί μια εξαιρετική πηγή τροφής» δήλωσε στο Gizmodo η Γουίλφερτ. «Τόσο το παράσιτο όσο και ιός έχουν εξαπλωθεί πολύ ταχύτερα, πράγμα που σημαίνει ότι μεταδόθηκαν λόγω της μεταφοράς ολόκληρων μολυσμένων αποικιών». Οι επιστήμονες προτείνουν αυστηρότερους διασυνοριακούς ελέγχους κατά την εισαγωγή των μελισσών, ώστε να περιορισθεί η εξάπλωση του ιού, αλλά και τακτικούς ελέγχους της υγείας των κυψελών από τους ίδιους τους μελισσοκόμους.

Οι εφαρμοζόμενοι υγειονομικοί και άλλοι έλεγχοι κρίνονται ανεπαρκείς με συνέπεια να κινδυνεύει ένα πολύτιμο είδος για τη συνέχιση της ζωής στον πλανήτη όπως τη γνωρίζουμε.

Η μελέτη δημοσιεύεται στην επιθεώρηση «Science».

πηγή: econews.gr

Η αύξηση του μελισσοκομείου

Φέτος αποφασίσαμε να αυξήσουμε τα μελίσσια νωρίς, ώστε να εκμεταλλευτούμε την άνοιξη. Ο χειμώνας ήταν ήπιος και σου δίνει την αίσθηση ότι η άνοιξη θα είναι πρώιμη και γι αυτό έπρεπε να βιαστούμε. Αυτοί οι τρεις μήνες είναι οι πιο σημαντικοί καθώς αυτήν την περίοδο αναπτύσσονται τα μελίσσια, ανανεώνουν τον πληθυσμό, χτίζουν κτλ.

blog1Τα νέα μελίσσια εγκαταστάθηκαν στο κτήμα.

Αφού μεταφέραμε τα νέα μελίσσια στο κτήμα, κάναμε και την πρώτη επιθεώρηση μετά το χειμώνα. Είδαμε μελίσσια πολύ δυνατά, με 4 πλαίσια γόνο και 10 πληθυσμό και είδαμε και μελίσσια με μόλις 1-1,5 πλαίσια πληθυσμό. Αυτές οι διαφορές είναι φυσιολογικές, ειδικά αν μιλάμε για μελίσσια που προέρχονται από διαφορετικούς χειρισμούς. Τώρα όμως είναι η περίοδος εξισορρόπησης κατά την οποία θα προσπαθήσουμε να τα φέρουμε όσο το δυνατόν στο ίδιο επίπεδο μέχρι την κύρια ανθοφορία της άνοιξης.

blog3Τα νέα μας μελίσσια πριν την εγκατάσταση, σε μελισσοκομείο στον Άραχθο.

Στο κτήμα άνθισαν οι αμυγδαλιές ενώ έτοιμες να ακολουθήσουν είναι και οι ροδακινιές. 20-25 ημέρες νωρίτερα από πέρυσι. Αυτό είναι λίγο επικίνδυνο μιας και τα κρύα του Μάρτη μπορούν να τα χαλάσουν όλα. Οι παλιοί έλεγαν ότι όσο περισσότερο κρατάνε τα κρύα τον Φεβρουάριο τόσο το καλύτερο καθώς καθυστερούν οι ανθοφορίες.

blog4Από τη μεταφορά των νέων κυψελών.

Από την άλλη μεριά στην κυψέλη, η βασίλισσα διεγείρεται και γεννάει ακατάπαυστα, με αποτέλεσμα αν κρυώσει ο καιρός απότομα και το μελίσσι μαζευτεί σε μελισσόσφαιρα να παγώσει ο γόνος. Είναι μια περίοδος κρίσιμη που απαιτεί λεπτούς και προσεκτικούς χειρισμούς. Δεν είναι τυχαίο που λένε ότι τον Μάρτιο μετράνε τα μελίσσια.

blog2

Οι τελευταίες ηλιόλουστες μέρες δεν πάνε χαμένες για τις μέλισσες και αυτό φαίνεται απ’ τον συνωστισμό στις εισόδους. Ελπίζουμε να πάνε όλα καλά από εδώ και μπρος και να τρυγήσουμε ανοιξιάτικο ανθόμελο αλλά και να δυναμώσουμε τα αδύνατα μελίσσια.

Μελισσοκόμοι του κόσμου IV: Τουρκία

Η Ανατολική Τουρκία φημίζεται για το καλό μέλι της. Το νέκταρ προέρχεται αποκλειστικά από αγριολούλουδα των βουνών, το οποίο συλλέγουν οι ντόπιες μέλισσες που ανήκουν στην Καυκάσια φυλή. Αυτές οι αυτόχθονες μέλισσες όμως απειλούνται σήμερα από άλλα είδη και την εμπορευματοποίηση της μελισσοκομίας. Αν χαθούν οι μέλισσες θα χαθεί και η παράδοση της περιοχής.

[vimeo 78538248 w=640]

Έρευνα του ΑΠΘ εξέτασε 48 διαφορετικά ελληνικά μέλια. Δείτε το αποτέλεσμα.

Νέα έρευνα από το ΑΠΘ αποδεικνύει την ευεργετική δράση των ελληνικών μελιών στο ανθρώπινο οργανισμό. Συλλέχθηκαν 48 διαφορετικά δείγματα μελιού από όλη την Ελλάδα και από όλες τις ανθοφορίες, και κανείς δεν περίμενε ότι η σύνθεση τους κρύβει τόσες ιδιότητες, καλύτερες ακόμα και από τα πολυδιαφημισμένα μέλια του εξωτερικού όπως πχ το manuka!
types-of-honey-for-skin-care
Στην έρευνα συμμετείχαν μέλι βελανιδιάς, πεύκου, έλατου, καστανιάς, πορτοκαλιάς, θυμαριού και για όλα υπήρχε κάτι ξεχωριστό. Σύμφωνα με την καθηγήτρια Χρυσούλα Τανανάκη είχαν πολύ υψηλή αντιοξειδωτική δράση. Το ΑΠΘ μάλιστα εξέτασε και δείγμα από μέλι μανούκα με προέλευση τη Νέα Ζηλανδία, το οποίο φημίζεται για τις φαρμακευτικές του ιδιότητες και τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το ελληνικό μέλι βελανιδιάς και ελάτης είχαν μεγαλύτερη αντιοξειδωτική δράση.
Το μέλι είναι ένα απ’ τα ελάχιστα πια, προϊόντα που διατίθενται χωρίς καμία επεξεργασία. Το μόνο που πρέπει να προσέχει ο καταναλωτής όμως είναι να αγοράζει το μέλι απ’ ευθείας απ’ τον παραγωγό και όχι απ’ τα Super Market καθώς εκεί οι τυποποιητές δημιουργούν χαρμάνια ανακατεύοντας ποικιλίες, με τρόπους οι οποίοι καταστρέφουν κάθε θρεπτική αξία του μελιού.
Μέλι βελανιδιάς και κουμαριάς μπορείτε να βρείτε στο Ορεινό Μέλι.

Την απαγόρευση της εισαγωγής κινεζικού μελιού ζητούν Ευρωπαίοι μελισσουργοί

Ούγγροι, Σλοβάκοι και Σλοβένοι μελισσουργοί διαδήλωσαν στις Βρυξέλλες διαμαρτυρόμενοι για την εισαγωγή αυτού που αποκαλούν «ψεύτικο κινεζικό μέλι». Ζήτησαν από την Κομισιόν να απαγορεύσει αυτά τα προϊόντα τα οποία πιθανότατα δεν παράγονται με φυσικές μεθόδους. «Υπήρξαν κάποια παραδείγματα για την απαγόρευση του κινεζικού μελιού και αυτό θέλουμε και εμείς. Πολλές χώρες απαγόρευσαν την εισαγωγή. Το θέλουμε αυτό γιατί δεν πρόκειται για πραγματικό μέλι, οπότε οι Κινέζοι εξαγωγείς επωφελούνται εξαπατώντας» είπε ένας διαδηλωτής. Οι παραγωγοί μελιού ζήτησαν από την ΕΕ να αλλάξει την κοινοτική οδηγία. Οι τρέχοντες κανόνες επιτρέπουν στους εισαγωγείς να καταγράφουν ως χώρα προέλευσης την ΕΕ για μέλι το οποίο έχει αναμιχθεί με μέλι από άλλες χώρες.

[youtube https://www.youtube.com/watch?v=nPGfiYa1Rco]

πηγή: Euronews

Μελισσοκόμοι του κόσμου III: Ιταλία

Σε μια πρωινή βόλτα κοντά στο Σάντο Στέφανο ντι Σεσάνιο στην Ιταλία αντίκρισα ένα μελισσοκομείο από παλιές ξύλινες κυψέλες κρυμμένες πίσω από μια παλιά εκκλησία. Με την πρώτη ματιά, σκέφτηκα ότι έχουν εγκαταλειφθεί εδώ και καιρό, όπως τα πέτρινα ερείπια που βρίσκονταν διάσπαρτα τριγύρω. Έμεινα έκπληκτος όμως απ’ τη ζωντάνια που εξέπεμπαν όταν τα πλησίαζες. Βρήκαν μια ισορροπία ανάμεσα στους αργούς ρυθμούς της εξοχής και τους ξέφρενους ρυθμούς των κοντινών πόλεων. Για να συλλάβω αυτή την ιδέα καλύτερα, επιβράδυνα το μοντάζ του βίντεο. Αυτή η επιβράδυνση δεν έρχεται φυσικά στους περισσότερους από εμάς, συμπεριλαμβανομένου και εμού, αλλά οι μέλισσες φαίνεται να με επηρέασαν για το υπόλοιπο της ημέρας καθώς σκεφτόμουν την ικανότητά τους να ολοκληρώνουν τόσο πολλές εργασίες χωρίς περιττές βιασύνες. Ελπίζω να περάσει αυτή η νοοτροπία και σε εμένα.

[vimeo 76957307 w=640]

Το μέλι βοηθάει στο hangover

Το μέλι είναι σύμφωνα με Βρετανούς επιστήμονες το ιδανικό αντίδοτο στον πονοκέφαλο και τα υπόλοιπα συμπτώματα που ακολουθούν μετά από ένα γερό μεθύσι.

Untitled-1

Χημικοί της Βασιλικής Εταιρείας Χημείας ισχυρίζονται ότι το μέλι, αποτελεί θαυμάσιο τρόπο για να αντιμετωπίζει το σώμα τις τοξικές συνέπειες της υπερκατανάλωσης αλκοόλ. Η φρουκτόζη που περιέχεται στο μέλι, βοηθά σημαντικά τον οργανισμό να διασπάσει σε αβλαβή υπο-προϊόντα το αλκοόλ που κυκλοφορεί στο αίμα μετά το μεθύσι. Σύμφωνα με τον δρ. Τζον Έμσλεϊ, ο βασικός λόγος που μετά το μεθύσι οι άνθρωποι συχνά νιώθουν τόσο άσχημα, είναι επειδή το αλκοόλ πρώτα διασπάται σε ακεταλδεϋδη, μια ουσία τοξική για το σώμα. Η ακεταλδεϋδη, στη συνέχεια, μετατρέπεται με την χρήση φρουκτόζης σε οξικό οξύ, που με τη σειρά του καίγεται κατά τη διάρκεια της φυσικής διαδικασίας του μεταβολισμού, με συνέπεια από την καύση να παράγεται διοξείδιο του άνθρακα που εκπνέεται από το σώμα.

Τα κατάλοιπα του μεθυσιού εξαφανίζονται πιο γρήγορα, στο βαθμό που η ακεταλδεΰδη μετατρέπεται πιο γρήγορα (σε σχέση με τη βραδεία μεταβολική διαδικασία) σε άλλες λιγότερο τοξικές χημικές ουσίες – και σε αυτό βοηθά ιδιαίτερα το μέλι. Μάλιστα, αν κανείς φάει το μελί με ψωμί τότε προσθέτει κάλιο και νάτριο στον οργανισμό του, οπότε βοηθά περαιτέρω το σώμα του να τα βγάλει πέρα με το αλκοόλ.

Υπάρχουν κι άλλοι τρόποι για να μετριαστούν οι συνέπειες του αλκοόλ. Μεταξύ άλλων, συνίσταται να πιει κανείς ένα ποτήρι γάλα πριν πιει αλκοόλ και ακόμα να φροντίζει να πίνει καθαρά αλκοολούχα ποτά και περιστασιακά να τα ανακατεύει με αναψυκτικό. Το γάλα επιβραδύνει την απορρόφηση του αλκοόλ, με συνέπεια να παράγεται λιγότερη τοξική ακεταλδεΰδη στο σώμα. Από τα διάφορα ποτά, σύμφωνα με τον Έμσλεϊ, το τζιν είναι συγκριτικά πιο ασφαλές για να αποφύγει κανείς το μεθύσι.

Από την άλλη, το αλκοόλ αυξάνει την απώλεια νερού από τον οργανισμό, εξ ου και η τάση να πηγαίνει κανείς συχνά στην τουαλέτα, όταν πίνει πολύ. Η αφυδάτωση επιδεινώνει το μεθύσι και κάνει τα κατάλοιπά του πιο οδυνηρά και χρονοβόρα.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Είδη μελισσών (Bombus griseocollis)

Ένας βομβίνος γνωστός κατά τόπους στην Ελλάδα και ως μπάμπουρας, είναι ημι-κοινωνικά έντομα και κατατάσσονται στις αγριομέλισσες του γένος Bombus (= μπόμπους). Είναι οι φυσικοί επικονιαστές για πολλά φυτά και ανήκουν στην κατηγορία των ωφέλιμων εντόμων.

bumblebee-1600-1Bombus griseocollis – Φωτογραφία από τον Sam Droege, USGS

Οι βομβίνοι οφείλουν την ονομασία του στην ελληνική λέξη βόμβος (= θόρυβος), δηλαδή το χαρακτηριστικό “βόμβο” που παράγεται κατά την πτήση τους. Ως έντομα, έχουν προσελκύσει το ερευνητικό ενδιαφέρον πολλών επιστημόνων για τη μελέτη της βιολογίας τους, της κοινωνικής τους συμπεριφοράς και δομή, της οικολογίας τους, της συστηματικής τους κατάταξη και άλλα. O Sam Droege, επικεφαλής του προγράμματος απογραφής και παρακολούθησης των μελισσών της Υπηρεσίας US Geological Survey (USGS) των ΗΠΑ και οι συνεργάτες του στεγνώνουν και προετοιμάζουν τα δείγματα των μελισσών τους όσο καλύτερα μπορούν και χρησιμοποιούν το Photoshop αργότερα για να αφαιρέσουν από την εικόνα τυχόν μεγάλες κηλίδες σκόνης που παραμένουν.

bumblebee-1600-2

Διαγράφουν επίσης από την εικόνα και το καρφάκι που στηρίζει τα δείγματα και στη συνέχεια αυξάνουν την οξύτητα και κάνουν crop την εικόνα. Έτσι πετυχαίνουν αυτό το εντυπωσιακό αποτέλεσμα. Παγκοσμίως είναι γνωστά περίπου 250 είδη βομβίνων τα οποία ανήκουν σε ένα γένος, το Bombus Latreille 1802, με 38 υπογένη. Στην Ευρώπη έχουν αναγνωριστεί περίπου 70 είδη Bombus, από τα οποία στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί έως τώρα 33 είδη.

Ο βιολογικός κύκλος των βομβίνων είναι ο τυπικός των ημικοινωνικών υμενοπτέρων, με τις νέες βασίλισσες να εισέρχονται σε χειμέρια διάπαυση και η αποικία να χάνεται. Δηλαδή οι αποικίες τους είναι ετήσιες και αναπτύσσονται σε φωλιές που ανάλογα με το είδος είναι επιφανειακές ή υπόγειες. Σε κάθε αποικία παράγονται πλήρη ανεπτυγμένα θηλυκά (βασίλισσες), ατελή θηλυκά (εργάτριες) και αρσενικά (κηφήνες). Προς το τέλος του κύκλου της κάθε αποικίας παράγονται τα αναπαραγωγικά άτομα, τα οποία θα συζευχθούν έξω στη ύπαιθρο. Σε όλα τα είδη Bombus μόνο οι νέες συζευγμένες βασίλισσες διαχειμάζουν, ενώ όλα τα άλλα μέλη της αποικίας, μαζί και η παλιά βασίλισσα με τους κηφήνες, χάνονται πριν το χειμώνα. Γενικά σε ένα περίπατο στην ελληνική ύπαιθρο, κυρίως κατά τους μήνες Μάρτιο έως Ιούνιο, οι βομβίνοι θα είναι ανάμεσα στα έντομα που θα συναντήσει κανείς.

πηγές από: National Geographic, Wikipedia.

Τα έντομα μπορούν να αυξήσουν την παραγωγή μικρών καλλιεργειών.

Στέλνοντας απλά περισσότερα έντομα επικονιαστές να αναλάβουν δράση στις μικρές γεωργικές καλλιέργειες σε όλο τον κόσμο, μπορούμε να ενισχύσουμε σημαντικά την απόδοση αυτών των καλλιεργειών, λέει νέα μελέτη.

Περισσότερες μέλισσες, σκαθάρια, πεταλούδες και άλλοι επικονιαστές μπορούν να βοηθήσουν να αυξηθούν οι αποδόσεις κατά το ένα τέταρτο, λέει ο Lucas Alejandro Garibaldi, του Εθνικού Πανεπιστημίου του Ρίο Νέγκρο και ερευνητής του CONICET. Ερευνητές έχουν υπολογίσει ότι τρόφιμα και καλλιεργητές θα πρέπει να διπλασιαστούν μέχρι το 2050 για να συμβαδίσουν με την ζήτηση. Η προοπτική αύξησης της απόδοσης όμως θα μπορούσε να καλύψει μέρος αυτού του κενού αλλά και να βοηθήσει φτωχές περιοχές, λέει ο Paul West, από το Πανεπιστήμιο της Μινεσότα.

Για να δουν κατά πόσο η επικονίαση θα μπορούσε να κάνει μια αξιοσημείωτη διαφορά στην παραγωγή, ένα διεθνές δίκτυο ερευνητών που χρησιμοποιεί προσεκτικά τα ίδια πρωτόκολλα δειγματοληψίας, παρακολούθησε 344 μεγάλες και μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις στην Αφρική, την Ασία και τη Νότια Αμερική, για ένα διάστημα πέντε ετών. Σε καλλιέργειες που η επικονίαση είναι πολύ μεγάλης σημασίας, όπως στα σμέουρα, τα μήλα και τον καφέ οι ερευνητές παρατήρησαν ότι τα άνθη αυτών των φυτών προσελκύουν ποικίλα έντομα όπως σκαθάρια, σφήκες, μέλισσες και πεταλούδες. Τα χαμηλής απόδοσης αγροκτήματα, κατά μέσο όρο παράγουν μόνο το 47 τοις εκατό της απόδοσης που θα μπορούσαν να έχουν και εκεί τα έντομα έκαναν τη διαφορά. Για τους μικρούς καλλιεργητές αυτή η αύξηση στην ποσότητα των τροφίμων που παράγονται μπορεί να γίνει καθοριστική για την ποιότητα της ζωής τους.

Για τις μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις είναι ιδιαίτερα σημαντικό, διότι περισσότεροι από 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι στηρίζονται σε αυτές στις αναπτυσσόμενες χώρες. Οι αγρότες μπορούν να βοηθήσουν σ’ αυτό εάν δεν χρησιμοποιούν παράνομα ή απαγορευμένα φυτοφάρμακα και δεν χρησιμοποιούν τα εγκεκριμένα σκευάσματα που βλάπτουν τους επικονιαστές τις ώρες που αυτοί πετούν. Ενώ πρέπει να φυτέψουν φυτοφράχτες στα όρια των καλλιεργειών τους, με φυτά που θα προσελκύσουν αυτά τα έντομα.

πηγή: sciencenews.org (επιμέλεια: Στράτος Σαραντουλάκης)

Το σκαρολάχανο, μια πολύ καλή πηγή γύρης το χειμώνα.

Γνωστό και ως Σκαρόχορτο,  Πρωτοθέρης,  Βροντοθέρι,  Παρθενούδι,  Σκαροβότανο, Φλώμος, Σκαρολάχανο, Σκυλολάχανο, Σκαρτόχορτο (Mercurialis annua). Όπως υποδηλώνει και η ονομασία του θεωρείται άχρηστο – ακατάλληλο μιας και τα ζώα δεν το τρώνε. Είναι επίσης δηλητηριώδες, δίοικο. Οι μέλισσες όμως το “δουλεύουν”.

ska1

Είναι βότανο γνωστό από την αρχαιότητα.  Ο Ιπποκράτης γνώριζε τις καθαρτικές του ιδιότητες. Οι Διοσκουρίδης, Γαληνός, Ορειβάσιος και Παύλος Αιγινίτης το αναφέρουν σαν «Λινοψύστιδα», διαφημίζουν δε τις καθαρτικές του ιδιότητες. Οι αγρότες χρησιμοποιούσαν το φυτό αυτό σαν καθαρτικό και χολαγωγό.Το χρησιμοποιούσαν ακόμη στη βαφική, γιατί δίνει μία κυανή βαφή πολύ ωραία. Στην Πελοπόννησο  το ονόμαζαν «σκαρολάχανο» και το χρησιμοποιούσαν ως καθαρτικό και το βραστάρι του 25-50 γραμμάρια σε 450 γραμμάρια νερό, αντί της μολόχας, ως μαλακτικό. Ένας πρακτικός φαρμακοποιός κατασκεύαζε ένα σιρόπι που στην εποχή του ήταν πολύ της μόδας, με το όνομα «Σιρόπι της μακροζωίας», το οποίο παρασκεύαζε από χυμό Μερκουριαλίδος, ρίζα Γερμανικής ή Φλωρεντιανής Ίριδος και Γεντιανής, κατεργασμένα μέσα σε κρασί.

ska2

Αν αποσταχθεί το φυτό δεν αποδίδει αιθέριο έλαιο γιατί το αρωματικό στοιχείο που περιέχει αποσυντίθεται αμέσως και εξαφανίζεται στη θερμοκρασία του βραζόμενου νερού. Ο Reichardt κατόρθωσε με μία ιδιαίτερη μέθοδο να απομονώσει ένα αλκαλοειδές πολύ δηλητηριώδες, με την μορφή ελαιώδους υγρού και οσμή ναυτιώδη που το ονόμασε μερκουριαλίνη. Έχει αλκαλική αντίδραση, στον ατμοσφαιρικό αέρα δε μεταβάλλεται σε ρητίνη με βουτυρώδη σύσταση. Κατά τον Planchon , τα φύλλα του φυτού, περιέχουν ένα κύριο πικρό συστατικό, μία χρωστική ουσία και ένα αλκαλοειδές, την μερκουριαλίνη, που βρίσκεται συνδυασμένη με μικρή ποσότητα τριμεθυλαμίνης ή μονο-τριμεθυλαμίνης, διαλυτής στο νερό. Ο χυμός του κάνει κυανό το χαρτί του ηλιοτροπίου. Τα φύλλα  τρώγονται μόνο μαγειρεμένα . Κάποτε ήταν αρκετά δημοφιλής τροφή, και  χρησιμοποιούταν όπως το σπανάκι. Το δηλητήριο διασπάται με το καλό βράσιμο. Τα ωμά φύλλα  είναι δηλητηριώδη.

ska3

Είναι βότανο καθαρτικό, χολαγωγό και υδραγωγό.  Δρα ως ευκοίλιο και υπνωτικό.  Είναι διουρητικό βότανο και χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις υδρωπικίας. Τα φύλλα του γίνονται μαλακτικά καταπλάσματα. Το ομοιοπαθητικό βάμμα της μερκουριαλίδας ενδείκνυται εναντίον των ρευματισμών και των παθήσεων του στομάχου.Το σύνολο του φυτού και ιδιαίτερα ο χυμός,  είναι εμετικό,  μαλακτικό και καθαρτικό. Χρησιμοποιείται εξωτερικά για την αντιμετώπιση προβλημάτων στα  αυτιά και τα μάτια και στη θεραπεία των κονδυλωμάτων και των  πληγών.  Ένα ομοιοπαθητικό φάρμακο παρασκευάζεται από το φυτό που χρησιμοποιείται στη θεραπεία των ρευματισμών,  διάρροιας και τις  διαταραχές της χοληδόχου κύστης και του ήπατος .

Αυτή την εποχή που λίγα φυτά είναι ανθισμένα το σκαρολάχανο είναι για τις μέλισσες μια καλή πηγή γύρης. Το χρώμα της είναι φιστικί και δείχνει να τραβάει πολύ τις μέλισσες, οι οποίες ψάχνουν εναγωνίως τροφή για να ταΐσουν το νεαρό γόνο.

Το άρθρο περιέχει πηγές από: Κέντρο μελέτης ιστορίας αρχαίας θούριας